Войти на сайт
19 Мая  2019 года

 

  • Ёксюзню тилеги къабыл болур.
  • Ашарыкъда сайлагъаннга – чий гырджын.
  • Бир абыннган – минг сюрюнюр.
  • Бозанг болмагъан джерге, къалагъынгы сукъма.
  • Бетинги сатма, малынгы сат.
  • Уллу сёлешме да, уллу къаб.
  • Байдан умут эте, джарлыдан ёгюз багъасы къорады.
  • Адебсиз адам – джюгенсиз ат.
  • Иги сёз – джаннга азыкъ, аман сёз башха – къазыкъ.
  • Уясында не кёрсе, учханында аны этер.
  • Джумушакъ сёз къаты таякъны сындырыр.
  • Джолунга кёре – джюрюшюнг, джагъанга кёре – юлюшюнг.
  • Бёрю да ач къалмасын, эчки да ашалмасын.
  • Къарыусузгъа кюлме, онгсузгъа тийме.
  • Бек анасы джыламаз.
  • Иши джокъну, сыйы джокъ.
  • Чыкълы кюнде чыкъмагъан, чыкъса къуру кирмеген.
  • Суу да къайтады чыкъгъан джерине.
  • Болджал ишни бёрю ашар.
  • Къозулугъунда тоймагъан, къойлугъунда тоймаз.
  • Джарлыны эшигин махтагъан джабар.
  • Ат да турмайды бир териде.
  • Айран тёгюлсе, джугъусу къалыр.
  • Ётген ёмюр – акъгъан суу.
  • Аманны тукъумуна къарама, игини тукъумун сорма.
  • Сакъламагъан затынга джолукъсанг, не бек къууанаса, не бек ачыйса.
  • Акъыллы эркиши атын махтар, акъылсыз эркиши къатынын махтар.
  • Ашда уялгъан – мухар, ишде уялгъан – хомух.
  • Ёлюр джаннга, ёкюл джокъ.
  • Къыз тиширыу кеси юйюнде да къонакъды.
  • Билим насыб берир, билим джолну керир.
  • Сакъ юйюне сау барыр.
  • Джашны джигитлиги сорулур, къызны джигерлиги сорулур.
  • Ауурну тюбю бла, дженгилни башы бла джюрюген.
  • Бюгюн дуния кибик, тамбла ахыратды.
  • Дуния аламаты сен эсенг да, игиме деб айтма.
  • Асхат ашлыкъ сата, юйдегиси ачдан къата.
  • Байма, деб да, къууанма, джарлыма, деб да, джылама.
  • Ауругъан – джашаудан умутчу.
  • Уллу къазанда бишген эт, чий къалмаз.
  • Бозаны арты дауур болур.
  • Эки итни арасына сюек атма, эки адамны арасында сёз чыгъарма.
  • Джыйырма къойну юч джыйырма эбзе кюте эди.
  • Аман адам элни бир-бирине джау этер.
  • Билимсиз иш бармаз.
  • Ёгюзню мюйюзлери ауурлукъ этмейдиле.
  • Эрни эр этерик да, къара джер этерик да, тиширыуду.
  • Арпа, будай – ащды, алтын, кюмюш а – ташды.
  • Бастасын ашагъан, хантусун да ичер.
  • Чомартха Тейри да борчлуду.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам