Войти на сайт
19 Августа  2018 года

 

  • Ишни аллы бла къууанма да, арты бла къууан.
  • Адамны артындан къара сабан сюрме.
  • Ашхы сёз таш тешер.
  • Элде адам къалмаса, ит тахтагъа минер.
  • Къонагъынгы артмагъын алма да, алгъышын ал.
  • Айырылгъанланы айю ашар, бёлюннгенлени бёрю ашар.
  • Къонакъ болсанг, ийнакъ бол.
  • Къарны аманнга къазан такъдырма, къолу аманнга от джакъдырма.
  • Иги адам абынса да, джангылмаз.
  • Мухарны эси – ашарыкъда.
  • Къууут – джелге, берне – бошха.
  • Ашыкъгъанны этеги бутуна чырмалыр.
  • Джырына кёре эжиую.
  • От этилмеген джерден тютюн чыкъмайды.
  • Мен да «сен», дейме, сен да «кесим», дейсе.
  • Ойнай билмеген, оюн бузар.
  • Акъыл сабырлыкъ берир.
  • Айыбны суу бла джууалмазса.
  • Кёбню кёрген – кёб билир.
  • Намыс болмагъан джерде, насыб болмаз.
  • Артына баргъанны, къатына барма.
  • Сёлеш деб шай берген, тохта деб, сом берген.
  • Асхат ашлыкъ сата, юйдегиси ачдан къата.
  • Джигер – джаннга къыйынлыкъ.
  • Къызын тута билмеген, тул этер, джашын тута билмеген, къул этер.
  • Аманны къуугъан, аманлыкъ табар.
  • Босагъа таш юйге кирмей эди, тыбыр таш эшикге чыкъмай эди.
  • Намысы болмагъанны, сыйы болмаз.
  • Ашарыкъда сайлагъаннга – чий гырджын.
  • Къанны къан бла джуума, аманны аман бла къуума.
  • Джолунга кёре – джюрюшюнг, джагъанга кёре – юлюшюнг.
  • Ётген ёмюр – акъгъан суу.
  • Кесине оноу эте билмеген, халкъына да эте билмез.
  • Таукелге нюр джауар.
  • Билеги кючлю, бирни джыгъар, билими кючлю, мингни джыгъар.
  • Билимсиз иш бармаз.
  • Биреуге аманлыкъ этиб, кесинге игилик табмазса.
  • Чакъырылмагъан джерге барма, чакъырылгъан джерден къалма.
  • Тюзню ётмеги тюзде къалса да, тас болмаз.
  • Уллу суу бла уллу ауруудан башынгы сакъла.
  • Акъыллы айтыр эди, акъылсыз къоймайды.
  • Дуния малгъа сатылма, кесингден телиге къатылма.
  • Дууулдаса – бал чибин, къонса – къара чибин.
  • Къарын къуру болса, джюрек уру болур.
  • Джюз элде джюз ёгюзюм болгъандан эсе, джюз джууугъум болсун.
  • Ата Джуртуму башы болмасам да, босагъасында ташы болайым.
  • Адамны аты башхача, акъылы да башхады.
  • Адамны сабийин сюйген джюреги, бычакъча, джитиди.
  • Тели турса – той бузар.
  • Тил бла келеди джыр да.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам