Войти на сайт
23 Октября  2020 года

 

  • Къонакъ кёб келюучю юйню, къазаны отдан тюшмез.
  • Окъумагъан сокъурду, сокъур ташха абыныр!
  • Акъыллы башны – тили къысха.
  • Адамны сыфатына къарама, сёзюне къара.
  • Танг атмайма десе да, кюн къоярыкъ тюйюлдю.
  • Акъдан къара болмаз.
  • Кийим тукъум сордурур.
  • Къыйынлы джети элге оноу этер.
  • Нарт сёз къарт болмаз.
  • Ата – билек, ана – джюрек!
  • Хазыр ашха – терен къашыкъ.
  • Айранны сюйген, ийнек тутар.
  • Чомартны къолу берекет.
  • Орундукъ тюбюнде атылсам да, орта джиликме, де да айлан.
  • Айтхан сёзюне табылгъан.
  • Халкъны джырын джырласанг, халкъ санга эжиу этер.
  • Ариу сёз джыланны орнундан чыгъарыр.
  • Айтылгъан буйрукъ, сёгюлмез
  • Адам боллукъ, атламындан белгили болур.
  • Экиндини кеч къылсанг, чабыб джетер ашхам.
  • Къонагъы джокъну – шоху джокъ.
  • Эринчекни аурууу – кёб.
  • Ишни аллы бла къууанма да, арты бла къууан.
  • Кимни – тили, тиши онглу, кимни – къолу, иши онглу.
  • Джерни букъусу кёкге къонмаз.
  • Миллетни бойну – базыкъ, аны бла кюрешген – джазыкъ.
  • Иги адамны бир сёзю эки болмаз.
  • Къыз тиширыу кеси юйюнде да къонакъды.
  • Чакъырылмагъан къонакъ – орунсуз.
  • Татлы тилде – сёз ариу, чемер къолда – иш ариу.
  • Кесинге джетмегенни, кёб сёлешме.
  • Азыкълы ат арымаз, къатыны аман джарымаз.
  • Тас болгъан бычакъны сабы – алтын.
  • Ишлемеген – тишлемез.
  • Тёзген – тёш ашар!
  • Тиширыусуз юй – отсуз от джагъа.
  • Билими азны – ауузунда кирит.
  • Тынгылагъан тынгы бузар.
  • Эл бла кёргенинг эрелей.
  • Биреуню тёрюнден, кесинги эшик артынг игиди.
  • Дуния аламаты сен эсенг да, игиме деб айтма.
  • Къанны къан бла джуума, аманны аман бла къуума.
  • Рысхы – насыбха къор.
  • Айныгъанлы алты кюн, тогъайгъанлы тогъуз кюн.
  • Керти сёзге тёре джокъ.
  • Сибиртки да сыйлы болду, кюрек да кюнлю болду.
  • Абынмазлыкъ аякъ джокъ, джангылмазлыкъ джаякъ джокъ.
  • Ётюрюкню башын керти кесер.
  • Билимли ёлмез, билимсиз кёрмез.
  • Хата – гитчеден.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам