Войти на сайт
19 Октября  2019 года

 

  • Танг атмайма десе да, кюн къоярыкъ тюйюлдю.
  • Билеги кючлю, бирни джыгъар, билими кючлю, мингни джыгъар.
  • Ачылгъан эт джабылыр, кёрген кёз унутмаз.
  • Ёлюк кебинсиз къалмаз.
  • Бир абыннган – минг сюрюнюр.
  • Орундукъ тюбюнде атылсам да, орта джиликме, де да айлан.
  • Окъуусуз билим – джокъ, билимсиз кюнюнг – джокъ.
  • Джаралыны джастыгъында сау ёлюр.
  • Тилчи бир сагъатха айлыкъ хата этер.
  • Сютню башын джалагъан къутулур, тюбюн ичген тутулур.
  • Алим болгъандан эсе, адам болгъан къыйынды.
  • Ашхы атаны – джашы ашхы, ашхы ананы – къызы ашхы.
  • Къонакъ аз олтурур, кёб сынар.
  • Кёб ант этген, кёб ётюрюк айтыр.
  • Ётюрюкню башын керти кесер.
  • Эте билген, этген этеди, эте билмеген, юретген этеди!
  • Бети къызарыучу адамны, джюреги харам болмаз.
  • Ойнай билмеген, уруб къачар.
  • Терслик кетер, тюзлюк джетер.
  • Тели турса – той бузар.
  • Игиге айтсанг – билир, аманнга айтсанг – кюлюр.
  • Башсыз урчукъ тюзюне айланмаз.
  • Ишге юренсин къоллары, халкъ бла болсун джоллары.
  • Илму – джашауну джолу.
  • Шапа кёб болса, аш татымсыз болур.
  • Ёзденликни кёбю ётюрюк.
  • Элни кючю – эмеген.
  • Сормай – алма, чакъырылмай – барма.
  • Аз сёлешген, къайгъысыз турур.
  • Юйлю уругъа ит чабмаз.
  • Миллетни бойну – базыкъ, аны бла кюрешген – джазыкъ.
  • Экеу тутушса, биреу джыгъылыр.
  • Уллу къазанда бишген эт, чий къалмаз.
  • Aдам боллукъ, сыфатындан белгили.
  • Келинни – келгинчи, бёркню кийгинчи кёр.
  • Акъдан къара болмаз.
  • Таякъ этден ётер, тил сюекден ётер.
  • Аурууну келиую тынч, кетиую – къыйын.
  • Аман къатын алгъан, арыр, иги къатын алгъан джарыр.
  • Алгъанда – джууукъ, бергенде – джау.
  • Чарсда алчыны эл кёреди.
  • Экиндини кеч къылсанг, чабыб джетер ашхам.
  • Кёрмегеннге кебек – танг, битмегеннге сакъал – танг.
  • Сёлеш деб шай берген, тохта деб, сом берген.
  • Огъурлуну сёзю – суу, огъурсузну сёзю – уу.
  • Айранын берсенг, челегин да къызгъанма.
  • Кёб джашагъан – кёб билир.
  • Ётген ёмюр – акъгъан суу.
  • Тюзню ётмеги тюзде къалса да, тас болмаз.
  • Кечеси – аяз, кюню – къыш, джарлы къаргъагъа бир аш тюш!

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам