Войти на сайт
18 Августа  2019 года

 

  • Харам къарнашдан, халал тенг ашхы.
  • Ана къойну – балагъа джандет.
  • Берекет берсин деген джерде, берекет болур.
  • Эр абынмай, эл танымаз.
  • Борчунг бар эсе, хурджунунга ойлаб узал.
  • Ашаса, ашамаса да, бёрюню ауузу – къан.
  • Аллахха ийнаннган кишини, Аллах онгдурур ишин.
  • Иши джокъну, сыйы джокъ.
  • Акъыллы эркиши атын махтар, акъылсыз эркиши къатынын махтар.
  • Джаш къарыу бла кючлю, къарт акъыл бла кючлю.
  • Кимни – тили, тиши онглу, кимни – къолу, иши онглу.
  • Эте билген, этген этеди, эте билмеген, юретген этеди!
  • Уруну арты – къуру.
  • Джырчы ёлсе, джыры къалыр.
  • Чабакъсыз кёлге къармакъ салгъанлыкъгъа, чабакъ тутмазса.
  • Аманнга игилик этсенг, юйюнге сау бармазса.
  • Ойнай-ойнай кёз чыгъар.
  • Игиге айтсанг – билир, аманнга айтсанг – кюлюр.
  • Суу ичген шауданынга тюкюрме.
  • Эринчекни аурууу – кёб.
  • Джарлыны тону джаз битер.
  • Къартны сыйын кёрмеген, къартлыгъында сыйлы болмаз.
  • Уллу айтханны этмеген – уллаймаз.
  • Сакъламагъан затынга джолукъсанг, не бек къууанаса, не бек ачыйса.
  • Аякъларынгы джууургъанынга кёре узат.
  • Байдан умут эте, джарлыдан ёгюз багъасы къорады.
  • Айыбны суу бла джууалмазса.
  • Аджал соруб келмез, келсе, къайтыб кетмез.
  • Ата – билек, ана – джюрек!
  • Илму – джашауну джолу.
  • Уллу къазанда бишген эт, чий къалмаз.
  • Ашхылыкъ джерде джатмайды, аманлыкъ суугъа батмайды.
  • Къатыны харакетли болса, эри къымсыз болур.
  • Тенгинг джокъ эсе – изле, бар эсе – сакъла!
  • Джашынгы кесинг юретмесенг, джашау юретир.
  • Билмейме деген – бир сёз
  • Къалгъан ишге къар джауар.
  • Къаллай салам берсенг, аллай джууаб алырса.
  • Сескекли кесин билдирир.
  • Намысы болмагъанны, сыйы болмаз.
  • Тилсиз миллет джокъ болур.
  • Кёб джат да, бек чаб.
  • Алгъанда – джууукъ, бергенде – джау.
  • Аманны эки битли тону болур, бирин сеннге кийдирир, бирин кеси киер.
  • Джиби бир къат джетмей эди да, эки къат тарта эди.
  • Къайтырыкъ эшигинги, къаты уруб чыкъма.
  • Сакъалы текени да бар, мыйыгъы киштикни да бар.
  • Айырылмаз джууугъунга, унутмаз сёзню айтма.
  • Сибиртки да сыйлы болду, кюрек да кюнлю болду.
  • Телини эшигин, махтау джабар.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам