Войти на сайт
26 Января  2020 года

 

  • Соргъан айыб тюлдю, билмеген айыбды.
  • Кеси юйюмде мен да ханма.
  • Байма, деб да, къууанма, джарлыма, деб да, джылама.
  • Киштикге къанат битсе, чыпчыкъ къалмаз эди.
  • Игилик игилик бла сингдирилиучю затды.
  • Тура эдим джата, къайдан чыкъды хата?
  • Ойнаб айтсанг да, эслеб айт.
  • Сёз – кюмюш, джыр – алтын.
  • Кёзюнде тереги болгъан, чёбю болгъаннга кюле эди.
  • Эри аманны, къатыны – аман.
  • Адам бла мюлк юлешмеген эсенг, ол адамны билиб бошагъанма, деб кесинги алдама.
  • Байлыкъ келсе, акъыл кетер.
  • Сабийликде юретмесенг, уллу болса – тюзелмез.
  • Хар ишни да аллы къыйынды.
  • Джырчы джырчыгъа – къарнаш.
  • Джарлыны эшигин махтагъан джабар.
  • Халкъны джырын джырласанг, халкъ санга эжиу этер.
  • Минг тенг да азды, бир джау да кёбдю.
  • Сакъалы текени да бар, мыйыгъы киштикни да бар.
  • Арба аугъандан сора, джол кёргюзтюучю кёб болур.
  • Билимли ёлмез, билимсиз кёрмез.
  • Акъдан къара болмаз.
  • Джолда аягъынга сакъ бол, ушакъда тилинге сакъ бол.
  • Эрине къаргъыш этген къатын, эрнин къабар.
  • Къоркъакъны кёзю экили кёрюр.
  • Игиге айтсанг – билир, аманнга айтсанг – кюлюр.
  • Къолунгдан къуймакъ ашатсанг да, атаны борчундан къутулмазса.
  • Къонакъны къачан кетерин сорма, къачан келлигин сор.
  • Ат басханны джер билед.
  • Чакъырылгъанны аты, чакъырылмагъанны багъасы болур.
  • Бозаны арты дауур болур.
  • Алтыда кюлмеген, алтмышда кюлмез.
  • Къошда джокъгъа – юлюш джокъ.
  • Хантына кёре тузу, юйюне кёре къызы.
  • Суу кетер, таш къалыр.
  • Джашлыкъ этмеген, башлыкъ этмез.
  • Чакъырылмай келген къонакъ сыйланмай кетер.
  • Ата Джуртун танымагъан, атасын да танымаз.
  • Ашхы – джыяр, аман – джояр.
  • Бек анасы джыламаз.
  • Джарлы джети элни сёзюн этер.
  • Адам къыйынлыгъын кёлтюрюр, зауукълугъун кёлтюрмез.
  • Къазанчы аман болса, къазаны къайнамаз.
  • Чомарт къонакъ юй иесин сыйлар.
  • Къызгъанчдан ычхыныр, мухардан ычхынмаз.
  • Тилде сюек болмаса да, сюек сындырыр.
  • Сабыр джетер муратха, сабырсыз къалыр уятха.
  • Ишни аллы бла къууанма да, арты бла къууан.
  • Окъ къызбайны джокълайды.
  • Иги адам абынса да, джангылмаз.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам