Войти на сайт
21 Ноября  2019 года

 

  • Окъугъан озар, окъумагъан тозар.
  • Тёзгеннге, джабылгъан эшик ачылыр.
  • Мени джылытмагъан кюн, меннге тиймесин!
  • Айырылгъанланы айю ашар, бёлюннгенлени бёрю ашар.
  • Билмезни кёзю кёрмез, этмезни къулагъы эшитмез.
  • Биреуню тёрюнден, кесинги эшик артынг игиди.
  • Бичгенде ашыкъма, тикгенде ашыкъ.
  • Чомарт бергенин айтмаз.
  • Къарыусузгъа кюлме, онгсузгъа тийме.
  • Ариу сёзде ауруу джокъ.
  • Ойнай билмеген, уруб къачар.
  • Тилчи тилден къаныкъмаз.
  • Ашына кёре табагъы, балына кёре къалагъы.
  • Тойну къарнашы – харс, джырны къарнашы – эжиу.
  • Къызын тута билмеген, тул этер, джашын тута билмеген, къул этер.
  • Босагъагъа джууукъ орун болса, ашыгъыб тёрге озма.
  • Сабий болмагъан джерде, мёлек болмаз.
  • Сёз къанатсыз учар.
  • Ана кёлю – балада, бала кёлю – талада.
  • Джюрекден джюрекге джол барды.
  • Джырчы ёлсе, джыры къалыр.
  • Ач отунчуну ачыуу – бурнунда.
  • Айранын берсенг, челегин да къызгъанма.
  • Ишлегенде эринме, ишде чолакъ кёрюнме.
  • Ач, тоймам, дейди, тойгъан, ач болмам, дейди.
  • Адам сёзюнден белгили.
  • Ач къарынны, токъ билмез
  • Олтуруб кёрюнмей эди да, ёрге туруб кёрюне эди.
  • Чакъырылмагъан къонакъ къачан кетерин сормаз.
  • Чабакъ башындан чирийди.
  • Кёлсюзден сёзсюз тууар.
  • Урама да – ёледи, сатама да – келеди.
  • Эркишини аманы тиширыуну джылатыр.
  • Аууз сакълагъан – джан сакълар.
  • Аманнга алтын чыдамаз.
  • Кёпюр салгъан кеси ётер, уру къазгъан кеси кетер.
  • Биреуге кёлтюрген таягъынг, кесинги башынга урур.
  • Къанны къан бла джуума, аманны аман бла къуума.
  • Аджашханны ызындагъы кёреди, джангылгъанны джанындагъы биледи.
  • Ач къарным, тынч къулагъым.
  • Иги сёз – джаннга азыкъ, аман сёз башха – къазыкъ.
  • Рысхысына кёре, джаш ёсер, къышлыгъына кёре, мал ёсер.
  • Накъырданы арты керти болур.
  • Иесиз малны бёрю ашар.
  • Къозулугъунда тоймагъан, къойлугъунда тоймаз.
  • Айырылмаз джууугъунга, унутмаз сёзню айтма.
  • Къарнынг тойгъунчу аша да, белинг талгъынчы ишле.
  • Къобан да къуру да къобханлай турмайды, адам да къуру да патчахлай турмайды.
  • Ауурну тюбю бла, дженгилни башы бла джюрюген.
  • Уллу сёлешме да, уллу къаб.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам