Войти на сайт
25 Июня  2019 года

 

  • Минг тенг да азды, бир джау да кёбдю.
  • Къызны минг тилер, бир алыр.
  • Къозулугъунда тоймагъан, къойлугъунда тоймаз.
  • Таугъа чыгъаллыкъ эсенг, тюзде къалма.
  • Аякъларынгы джууургъанынга кёре узат.
  • Ёксюзню къалачы уллу кёрюнюр.
  • Джукъу тёшек сайламайды.
  • Ойнай-ойнай кёз чыгъар.
  • Къонакъ кёб келюучю юйню, къазаны отдан тюшмез.
  • Телини эшигин, махтау джабар.
  • Кёб ашасанг, татыуу чыкъмаз, кёб сёлешсенг, магъанасы чыкъмаз.
  • Эринчекге кюн узун.
  • Ата Джуртуму башы болмасам да, босагъасында ташы болайым.
  • Аджаллыгъа окъсуз шкок атылыр.
  • Джыланны къуйругъундан басарынг келсе, аны башы болгъанын унутма.
  • Азыгъы аз, алгъа къабар, аты аман, алгъа чабар.
  • Тик ёргени, тик энгишгеси да болады.
  • Кюлме джашха – келир башха.
  • Тамбла алтындан бюгюн багъыр ашхы.
  • Къартха ушагъан джаш – акъыллы, джашха ушагъан къарт – тели.
  • Уллу сёлешме да, уллу къаб.
  • Окъуу – билимни ачхычы, окъуу – дунияны бачхычы.
  • Къарт бла баш аша, джаш бла аякъ аша.
  • Ашлыкъны арба юйге келтирир, чана базаргъа элтир.
  • Чабакъгъа акъыл, табагъа тюшсе келеди.
  • Къарнынг ауруса, ауузунгу тый
  • Кёбден умут этиб, аздан къуру къалма.
  • Аман хансны – урлугъу кёб.
  • Адам туугъан джеринде, ит тойгъан джеринде.
  • Ауругъаннга – кийик саулукъ, джетген къызгъа – чилле джаулукъ.
  • Сескекли кесин билдирир.
  • Кёлсюзден сёзсюз тууар.
  • Иги джашны ышаны – аз сёлешиб, кёб тынгылар.
  • Керти сёзге тёре джокъ.
  • Къууут – джелге, берне – бошха.
  • Ариу сёзде ауруу джокъ.
  • Кийим тукъум сордурур.
  • Ёлюр джаннга, ёкюл джокъ.
  • Тенгинг джокъ эсе – изле, бар эсе – сакъла!
  • Чабакъ башындан чирийди.
  • Ёгюзню мюйюзлери ауурлукъ этмейдиле.
  • Къолу уллу – асыу, аягъы уллу – джарсыу.
  • Халкъны юйю – туугъан джери.
  • Чыкълы кюнде чыкъмагъан, чыкъса къуру кирмеген.
  • Ёпкелегенни ашы татлы болады.
  • Джюрекден джюрекге джол барды.
  • Юйлю уругъа ит чабмаз.
  • Ашатыргъа иш – ашхы, ишлетирге аш – ашхы.
  • Ач келгенни – тойдур, кеч келгенни – къондур.
  • Ёлген аслан – сау чычхан.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам