Войти на сайт
22 Января  2020 года

 

  • Бети къызарыучу адамны, джюреги харам болмаз.
  • Аман къатын сабий табса, бий болур…
  • Иги бла джюрюсенг, джетерсе муратынга, аман бла джюрюсенг, къалырса уятха.
  • Акъыл неден да кючлюдю.
  • Къарт айтханны этмеген, къартаймаз.
  • Хансыз джомакъ болмаз.
  • Айтылгъан сёз ызына къайтмаз.
  • Бичгенде ашыкъма, тикгенде ашыкъ.
  • Ач, тоймам, дейди, тойгъан, ач болмам, дейди.
  • Джарлыны эшигин махтагъан джабар.
  • Атынг аманнга чыкъгъандан эсе, джанынг тамагъынгдан чыкъсын.
  • Асхат ашлыкъ сата, юйдегиси ачдан къата.
  • Намыс болмагъан джерде, насыб болмаз.
  • Келинни – келгинчи, бёркню кийгинчи кёр.
  • Джашлыкъ этмеген, башлыкъ этмез.
  • Хатерли къул болур.
  • Адеб базарда сатылмаз.
  • Таукел къуру къалмаз.
  • Кёкдеги болмаса, джердегин кёрмейди.
  • Ашда уялгъан – мухар, ишде уялгъан – хомух.
  • Ашда – бёрю, ишде – ёлю.
  • Ёзденликни джайгъан – джокълукъ.
  • Ишни аллы бла къууанма да, арты бла къууан.
  • Башы ишлегенни, ауузу да ишлер.
  • Ётюрюкчюню шагъаты – къатында.
  • Эки элинги тыйсанг, джети элде махталырса.
  • Ана къойну – балагъа джандет.
  • Джарашыу сюйген – джалынчакъ.
  • Ашатыргъа иш – ашхы, ишлетирге аш – ашхы.
  • Чыкълы кюнде чыкъмагъан, чыкъса къуру кирмеген.
  • Келинин тута билмеген, къул этер, къызын тута билмеген, тул этер.
  • Къыз чыгъаргъан – къызыл къымжа.
  • Ашаса, ашамаса да, бёрюню ауузу – къан.
  • Туз, гырджын аша, тюзлюк бла джаша.
  • Ашлыкъ – бюртюкден, джюн – тюкден.
  • Юй кюйдю да, кюйюз чыкъды, ортасындан тюйюш чыкъды.
  • Къан бла кирген, джан бла чыгъар.
  • Ата Джуртуму башы болмасам да, босагъасында ташы болайым.
  • Къызбайны юйюне дери сюрсенг, батыр болур.
  • Ашхылыкъ джерде джатмайды, аманлыкъ суугъа батмайды.
  • Ашхы тенг джолгъа салыр, аман тенг джолдан тайдырыр.
  • Хаухну атма, ёнгкючню сатма.
  • Огъурлуну сёзю – суу, огъурсузну сёзю – уу.
  • Кёзюнде тереги болгъан, чёбю болгъаннга кюле эди.
  • Кимни – тили, тиши онглу, кимни – къолу, иши онглу.
  • Эркишиге тары кебек танг кёрюнюр.
  • Чабакъгъа акъыл, табагъа тюшсе келеди.
  • Къазанда болса, чолпугъа чыгъар.
  • Нарт сёз – тилни бети.
  • Аманны къуугъан, аманлыкъ табар.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам