Войти на сайт
3 Августа  2020 года

 

  • Ариу сёзде ауруу джокъ.
  • Билим къая тешер.
  • Ётюрюкню къуйругъу – бир тутум.
  • Ашхылыкъ джерде джатмайды, аманлыкъ суугъа батмайды.
  • Джукъу тёшек сайламайды.
  • Алгъанда – джууукъ, бергенде – джау.
  • Тюкюрюк баш джармаз, налат кёз чыгъармаз!
  • Биреуге аманлыкъны тилеме да, кесинге ашхылыкъны тиле.
  • Насыблыны баласы кюн кюнден да баш болур, насыбсызны баласы, кюн кюнден да джаш болур.
  • Байлыкъдан саулукъ ашхыды.
  • Термилгенинги табмазса, кюлгенинге тюберсе.
  • Ата Джуртча джер болмаз, туугъан элча эл болмаз.
  • Ауругъаннга – кийик саулукъ, джетген къызгъа – чилле джаулукъ.
  • Джарашыу сюйген – джалынчакъ.
  • Этек чакъмакълары баш джаргъан, сёлешген сёзлери таш джаргъан.
  • Хансыз джомакъ болмаз.
  • Ашха уста, юйюнде болсун
  • Аманны къуугъан, аманлыкъ табар.
  • Чабар ат – джетген къыз.
  • Кийимни бир кюнню аясанг, минг кюннге джарар.
  • Акъыл къартда, джашда тюйюлдю – башдады.
  • Тилчи бир сагъатха айлыкъ хата этер.
  • Сакъламагъан затынга джолукъсанг, не бек къууанаса, не бек ачыйса.
  • Байны къызы баймакъ болса да, юйде къалмаз!
  • Юре билмеген ит, къонакъ келтирир.
  • Джан саулукъ бермей, сан саулукъ бермезсе.
  • Ишни аллы бла къууанма да, арты бла къууан.
  • Ашда уялгъан – мухар, ишде уялгъан – хомух.
  • Булут кёкге джарашыу, уят бетге джарашыу.
  • Къарнынг тойгъунчу аша да, белинг талгъынчы ишле.
  • Тин – байлыгъынг, терен саулугъунг.
  • Ач бёрюге мекям джокъ.
  • Тыш элде солтан болгъандан эсе, кесинги элде олтан болгъан игиди!
  • Джашлыкъ этмеген, башлыкъ этмез.
  • Ётюрюкден тюбю джокъ, кёлтюрюрге джиби джокъ.
  • Къалгъан ишге къар джауар.
  • Ана кёлю – балада, бала кёлю – талада.
  • Аманны тукъумуна къарама, игини тукъумун сорма.
  • Къыйынлы джети элге оноу этер.
  • Ариу джол аджал келтирмез.
  • Джашны джигитлиги сорулур, къызны джигерлиги сорулур.
  • Джарлы эскисин джамаса, къууаныр.
  • Суу да къайтады чыкъгъан джерине.
  • Билгенни къолу къарны джандырыр.
  • Башы ишлегенни, ауузу да ишлер.
  • Бети бедерден, намыс сакълама.
  • Джашда акъыл джокъ, къартда къарыу джокъ.
  • Арбаз къынгырды да, ийнек сауалмайма.
  • Чакъырылмагъан къонакъ къачан кетерин сормаз.
  • Айтылгъан сёз ызына къайтмаз.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам