Войти на сайт
21 Ноября  2019 года

 

  • Сагъыш – къартлыкъгъа сюйюмчю.
  • Ётюрюкчюню шагъаты – къатында.
  • Ашаса, ашамаса да, бёрюню ауузу – къан.
  • Уллу къазанда бишген эт, чий къалмаз.
  • Къанны къан бла джуума, аманны аман бла къуума.
  • Тенгинг джокъ эсе – изле, бар эсе – сакъла!
  • Ойнаб айтсанг да, эслеб айт.
  • Ётюрюкню къуйругъу – бир тутум.
  • Баргъанынга кёре болур келгенинг.
  • Ата Джуртуму башы болмасам да, босагъасында ташы болайым.
  • Тилде сюек болмаса да, сюек сындырыр.
  • Чакъырылмай келген къонакъ сыйланмай кетер.
  • Билмегенинги, билгеннге сор.
  • Чакъырылмагъан къонакъ – орунсуз.
  • Адамны сыфатына къарама, сёзюне къара.
  • Биреу къой излей, биреу той излей.
  • Ашхылыкъ джерде джатмайды, аманлыкъ суугъа батмайды.
  • Ким бла джюрюсенг, аны кёзю бла кёрюнюрсе.
  • Келинин тута билмеген, къул этер, къызын тута билмеген, тул этер.
  • Кютгени беш эчки, сызгъыргъаны уа, джерни джарады.
  • Кёбден умут этиб, аздан къуру къалма.
  • Чабар ат – джетген къыз.
  • Телиге акъыл салгъандан эсе, ёлгеннге джан салырса.
  • Таш бла ургъанны, аш бла ур.
  • Билмейме деген – бир сёз
  • Тойгъан джерге джети къайт.
  • Аман къатын алгъан, арыр, иги къатын алгъан джарыр.
  • Таукел къуру къалмаз.
  • Джогъун бар этген, барын бал этген.
  • Тойну къарнашы – харс, джырны къарнашы – эжиу.
  • Ач къалгъандан, кеч къалгъан къолай.
  • Ашыкъгъанны этеги бутуна чырмалыр.
  • Эркишини аманы тиширыуну джылатыр.
  • Тынгылагъан тынгы бузар.
  • Ана къойну – балагъа джандет.
  • Тилсиз миллет джокъ болур.
  • Бёрю да ач къалмасын, эчки да ашалмасын.
  • Тиширыусуз юй – отсуз от джагъа.
  • Сютню башын джалагъан къутулур, тюбюн ичген тутулур.
  • Ашарыкъда сайлагъаннга – чий гырджын.
  • Акъыллы айтыр эди, акъылсыз къоймайды.
  • Керти сёзге тёре джокъ.
  • Къарт болгъан джерде, берекет болур, сабий болгъан джерде, оюн болур.
  • Гугук кесини атын айтыб къычыргъанча, мен, мен деб нек тураса?
  • Илму – джашауну джолу.
  • Джетген къыз джерли эшекни танымаз.
  • Чёбню кёлтюрсенг, тюбюнден сёз чыгъар.
  • Иесиз малны бёрю ашар.
  • Этни бети бла шорпасы.
  • Сабий болмагъан джерде, мёлек болмаз.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам