Войти на сайт
21 Сентября  2019 года

 

  • Байдан умут эте, джарлыдан ёгюз багъасы къорады.
  • Джыланны къуйругъундан басарынг келсе, аны башы болгъанын унутма.
  • Къар – келтирди, суу – элтди.
  • Башы ишлегенни, ауузу да ишлер.
  • Ким бла джюрюсенг, аны кёзю бла кёрюнюрсе.
  • Эри аманны, къатыны – аман.
  • Садакъачыны джаны – къапчыгъында.
  • Гугурук къычырмаса да, тангны атары къалмаз.
  • Алтыннга тот къонмаз.
  • Аякъларынгы джууургъанынга кёре узат.
  • Рысхысына кёре, джаш ёсер, къышлыгъына кёре, мал ёсер.
  • Къонагъы джокъну – шоху джокъ.
  • Аджалсыз ёлюм болмаз.
  • Кийиминг бла танылма, адамлыкъ бла таныл.
  • Ашына кёре табагъы, балына кёре къалагъы.
  • Иги – алгъыш этер, аман – къаргъыш этер.
  • Намысы джокъну – дуниясы джокъ.
  • Ана кёлю – балада, бала кёлю – талада.
  • Айранын берсенг, челегин да къызгъанма.
  • Хансыз джомакъ болмаз.
  • Тюзлюк шохлукъну бегитир.
  • Тойгъа алгъа да барма, тойда артха да къалма.
  • Аш берме да, къаш бер.
  • Ашын ашагъанынгы, башын да сыйла.
  • Ачны эсинде – аш.
  • Сакъалы текени да бар, мыйыгъы киштикни да бар.
  • Къан бла кирген, джан бла чыгъар.
  • Ата – билек, ана – джюрек!
  • Ач уят къоймаз.
  • Ариу сёз джыланны орнундан чыгъарыр.
  • Ёмюрлюк шохлукъну джел элтмез.
  • Тай асырагъан, атха минер.
  • Тёрени джагъы джокъ.
  • Ишни ахырын ойламай, аллын башлама.
  • Тойну къарнашы – харс, джырны къарнашы – эжиу.
  • Эл бла кёргенинг эрелей.
  • Ишге юренсин къоллары, халкъ бла болсун джоллары.
  • Ариу джол аджал келтирмез.
  • Кимни – тили, тиши онглу, кимни – къолу, иши онглу.
  • Ушамагъан – джукъмаз.
  • Келинин тута билмеген, къул этер, къызын тута билмеген, тул этер.
  • Билимден уллу байлыкъ джокъду.
  • Къарнынг бла ёч алма.
  • Ата Джуртун танымагъан, атасын да танымаз.
  • Кёзню ачылгъаны – иги, ауузну джабылгъаны – иги.
  • Джюрекден джюрекге джол барды.
  • Джарашыу сюйген – джалынчакъ.
  • Адеб джокъда, намыс джокъ.
  • Юйлю уругъа ит чабмаз.
  • Ачыу алгъа келсе, акъыл артха къалады.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам