Войти на сайт
12 Мая  2021 года

 

  • Ачлыкъда тары гырджын халыуадан татлы.
  • Бет бетге къараса, бет да джерге къарар.
  • Уруну арты – къуру.
  • Сыфатында болмагъаны, суратында болмаз.
  • Арбаз сайлама да, хоншу сайла.
  • Чабакъгъа акъыл, табагъа тюшсе келеди.
  • Алма терегинден кери кетмез.
  • Эм ашхы къайын ана мамукъ бла башынгы тешер.
  • Къонакъ аман болса, къонакъбай джунчур
  • Джарлыны тону джаз битер.
  • Кёзюнде тереги болгъан, чёбю болгъаннга кюле эди.
  • Кесине оноу эте билмеген, халкъына да эте билмез.
  • Адеби болмагъан къыз – тузсуз хант.
  • Махтаннган къыз, тойда джукълар.
  • Байлыкъ келсе, акъыл кетер.
  • Ач къарынны, токъ билмез
  • Кечеси – аяз, кюню – къыш, джарлы къаргъагъа бир аш тюш!
  • Халкъгъа джарагъан, джарлы къалмаз.
  • Онгсузну – джакъла, тенгликни – сакъла.
  • Чомарт джарлы болмаз.
  • Эли джокъну – кёлю джокъ.
  • Керилген да, ургъан кибикди.
  • Келинин тута билмеген, къул этер, къызын тута билмеген, тул этер.
  • Таш бла ургъанны, аш бла ур.
  • Бетинги сатма, малынгы сат.
  • Адамны аты башхача, акъылы да башхады.
  • Ашда уялгъан – мухар, ишде уялгъан – хомух.
  • Аджал соруб келмез, келсе, къайтыб кетмез.
  • Джыгъылгъанны сырты джерден тоймаз.
  • Сёз – кюмюш, джыр – алтын.
  • Ана – юйню кюн джарыгъы.
  • Намысы джокъну – дуниясы джокъ.
  • Эрине къаргъыш этген къатын, эрнин къабар.
  • Джырына кёре эжиую.
  • Окъугъан озар, окъумагъан тозар.
  • Биреу къой излей, биреу той излей.
  • Кийим тукъум сордурур.
  • Чомарт бергенин айтмаз.
  • Мал ёлсе, сюек къалыр, адам ёлсе, иши къалыр.
  • Сёз сёзню айтдырыр.
  • Чакъырылмагъан къонакъ – орунсуз.
  • Уллу сёлешме да, уллу къаб.
  • Кёб джат да, бек чаб.
  • Адам туугъан джеринде, ит тойгъан джеринде.
  • Экиндини кеч къылсанг, чабыб джетер ашхам.
  • Джангыз торгъай джырламаз.
  • Джогъун бар этген, барын бал этген.
  • Тойгъан джерден туугъан джер игиди.
  • Къыз тиширыу кеси юйюнде да къонакъды.
  • Акъыллы айтыр эди, акъылсыз къоймайды.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам