Войти на сайт
6 Августа  2020 года

 

  • Кюлме джашха – келир башха.
  • Ишни ахырын ойламай, аллын башлама.
  • Джюрек кёзден алгъа кёрюр.
  • Экеу тутушса, биреу джыгъылыр.
  • Джан саулукъ бермей, сан саулукъ бермезсе.
  • Тёзгеннге, джабылгъан эшик ачылыр.
  • Сабий кёргенин унутмаз.
  • Аш берме да, къаш бер.
  • Экиндини кеч къылсанг, чабыб джетер ашхам.
  • Таякъ этден ётер, тил сюекден ётер.
  • Ишге юренсин къоллары, халкъ бла болсун джоллары.
  • Уллу атлама – абынырса, уллу къабма – къарылырса.
  • Тил – миллетни джаны.
  • Къонакъ болсанг, ийнакъ бол.
  • Чёбню кёлтюрсенг, тюбюнден сёз чыгъар.
  • Эшекни не къадар тюйсенг да, ат болмаз.
  • Ётюрюкчюню шагъаты – къатында.
  • Юре билмеген ит, къонакъ келтирир.
  • Экеулен сёлеше тура эселе, орталарына барыб кирме.
  • Харам къарнашдан, халал тенг ашхы.
  • Мухар, кеси тойса да, кёзю тоймаз.
  • Уллу сёлешме да, уллу къаб.
  • Чакъырылмагъан къонакъ къачан кетерин сормаз.
  • Ана къойну – балагъа джандет.
  • Кирсизни – саны таза, халалны – къаны таза.
  • Джумушакъ терекни къурт ашар.
  • Сормай – алма, чакъырылмай – барма.
  • Алгъанда – джууукъ, бергенде – джау.
  • От кюйдюрген, сау болса да, тот кюйдюрген, сау болмаз.
  • Аман адамны тепсинге олтуртсанг, къызынгы тилер.
  • Хоншуну тауугъу къаз кёрюнюр, келини къыз кёрюнюр.
  • Къарт бла баш аша, джаш бла аякъ аша.
  • Акъыллы башны – тили къысха.
  • Халкъны юйю – туугъан джери.
  • Бойнуму джети джерден кессенг да, мен ол ишни этеллик тюлме.
  • Джыйырма къойну юч джыйырма эбзе кюте эди.
  • Чабакъсыз кёлге къармакъ салгъанлыкъгъа, чабакъ тутмазса.
  • Къанны къан бла джуума, аманны аман бла къуума.
  • Адам къыйынлыгъын кёлтюрюр, зауукълугъун кёлтюрмез.
  • Ишлерге уял да, ашаргъа табма.
  • Иесиз малны бёрю ашар.
  • Битмегеннге сакъал – танг.
  • Алтыда кюлмеген, алтмышда кюлмез.
  • Ойнай билмеген, оюн бузар.
  • Сагъыш – къартлыкъгъа сюйюмчю.
  • Нёгерсизни джолу узун.
  • Сёз – кюмюш, джыр – алтын.
  • Ауузу аманнга «иги», деме.
  • Билимден уллу байлыкъ джокъду.
  • Кёл – къызбай, къол – батыр.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам