Войти на сайт
20 Июня  2019 года

 

  • Этим кетсе да, сюегим къалыр.
  • Джигер – джаннга къыйынлыкъ.
  • Джумушакъ терекни къурт ашар.
  • Ишге юренсин къоллары, халкъ бла болсун джоллары.
  • Юреннген ауруу къалмаз.
  • Ариу сёз джыланны орнундан чыгъарыр.
  • Ашхы тенг джолгъа салыр, аман тенг джолдан тайдырыр.
  • Ёзденликни кёбю ётюрюк.
  • Ачлыкъда тары гырджын халыуадан татлы.
  • Атлыны кёрсе, джаяуну буту талыр.
  • Сёз садакъдан кючлюдю.
  • Юй ишлеген балта эшикде къалыр.
  • Кесинге джетмегенни, кёб сёлешме.
  • Кёб джашагъан – кёб билир.
  • Босагъа таш юйге кирмей эди, тыбыр таш эшикге чыкъмай эди.
  • Насыблыны баласы кюн кюнден да баш болур, насыбсызны баласы, кюн кюнден да джаш болур.
  • Джыйырма къойну юч джыйырма эбзе кюте эди.
  • Билимден уллу байлыкъ джокъду.
  • Къозулугъунда тоймагъан, къойлугъунда тоймаз.
  • Таш бла ургъанны, аш бла ур.
  • Кёлсюзден сёзсюз тууар.
  • Джарашыу сюйген – джалынчакъ.
  • Юйюнг бла джау болгъандан эсе, элинг бла джау бол.
  • Аякъларынгы джууургъанынга кёре узат.
  • Ёлюк кебинсиз къалмаз.
  • Ана къойну – балагъа джандет.
  • Бойнуму джети джерден кессенг да, мен ол ишни этеллик тюлме.
  • Таукел адам тау тешер.
  • Термилгенинги табмазса, кюлгенинге тюберсе.
  • Къайгъыны сюйген, къайгъы табар.
  • Эте билген, этген этеди, эте билмеген, юретген этеди!
  • Хунаны тюбюн къазсанг, юсюнге ауар.
  • Къарны аманнга къазан такъдырма, къолу аманнга от джакъдырма.
  • Иги адамны бир сёзю эки болмаз.
  • Уллу къашыкъ эрин джыртар.
  • От этилмеген джерден тютюн чыкъмайды.
  • Ышармагъан – кюлмез, кюлмеген – къууанчны билмез.
  • Джаз бир кюнню джатсанг, къыш талай кюнню абынырса.
  • Ашхы атаны – джашы ашхы, ашхы ананы – къызы ашхы.
  • Тилчи бир сагъатха айлыкъ хата этер.
  • Къарт бла баш аша, джаш бла аякъ аша.
  • Адамгъа аман кюн соруб келмейди.
  • Къанны къан бла джуума, аманны аман бла къуума.
  • Борчунг бар эсе, хурджунунга ойлаб узал.
  • Тай асырагъан, атха минер.
  • Кийим тукъум сордурур.
  • Джангыз торгъай джырламаз.
  • Азыкълы ат арымаз, къатыны аман джарымаз.
  • Урунуу – насыбны анасы.
  • Тойну къарнашы – харс, джырны къарнашы – эжиу.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам