Войти на сайт
8 Декабря  2019 года

 

  • Тюзлюк шохлукъну бегитир.
  • Кесинге джетмегенни, кёб сёлешме.
  • Кюлме джашха – келир башха.
  • Гитче джилтин уллу элни джандырыр.
  • Юреннген ауруу къалмаз.
  • Махтаннган къыз, тойда джукълар.
  • Адамны сабийин сюйген джюреги, бычакъча, джитиди.
  • Ашына кёре табагъы, балына кёре къалагъы.
  • Джангыз торгъай джырламаз.
  • Тойгъан джерден туугъан джер игиди.
  • Таукел къуру къалмаз.
  • Джюз элде джюз ёгюзюм болгъандан эсе, джюз джууугъум болсун.
  • Къралынгы – душмандан, башынгы от бла суудан сакъла.
  • Айраннга суу къош, телиге джол бош.
  • Билим ат болуб да чабар, къуш болуб да учар.
  • Адамны аманы адамны бети бла ойнар.
  • Тойгъандан сора, ашны сёкме.
  • Бети къызарыучу адамны, джюреги харам болмаз.
  • Элге къуллукъ этмеген, элге ие болмаз.
  • Бет бетге къараса, бет да джерге къарар.
  • Тулпарлыкъ, билекден тюл – джюрекден.
  • Сууда джау джокъ, кёб сёзде магъана джокъ.
  • Эл ауузу – элия.
  • Чабакъсыз кёлге къармакъ салгъанлыкъгъа, чабакъ тутмазса.
  • Джырчы джырчыгъа – къарнаш.
  • Юй кюйдю да, кюйюз чыкъды, ортасындан тюйюш чыкъды.
  • Намысы джокъну – дуниясы джокъ.
  • Мал тутхан – май джалар.
  • Урама да – ёледи, сатама да – келеди.
  • Ойнаб айтсанг да, эслеб айт.
  • Кийимни бичсенг, кенг бич, тар этген къыйын тюлдю.
  • Эри аманны, къатыны – аман.
  • Къарны аманнга къазан такъдырма, къолу аманнга от джакъдырма.
  • Ёнгкюч къууана барыр, джылай келир.
  • Джаш болсун, къыз болсун, акъылы, саны тюз болсун.
  • Аманнга алтын чыдамаз.
  • Ачыкъ джюрекге джол – ачыкъ.
  • Ата Джуртуму башы болмасам да, босагъасында ташы болайым.
  • Джылкъыдан – ат чыгъар, тукъумдан – джаш чыгъар.
  • Кесине оноу эте билмеген, халкъына да эте билмез.
  • Азыкълы ат арымаз, къатыны аман джарымаз.
  • Аллахдан тилесенг, кёб тиле.
  • Игилик игилик бла сингдирилиучю затды.
  • Кёб къычыргъандан – къоркъма, тынч олтургъандан – къоркъ.
  • Ариу сёз аурууунгу алыр.
  • Тёрде – темир таякълы, къаяда – чыпчыкъ аякълы.
  • Чомарт къонакъ юй иесин сыйлар.
  • Оюмсуз атлагъан, аджалсыз ёлюр.
  • Аджаллыгъа окъсуз шкок атылыр.
  • Мухар, кеси тойса да, кёзю тоймаз.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам