Войти на сайт
29 Января  2020 года

 

  • Зар адам ашынгы ашар, кесинги сатар.
  • Айран тёгюлсе, джугъусу къалыр.
  • Насыб бютеу халкъны юлюшюдю.
  • Термилгенинги табмазса, кюлгенинге тюберсе.
  • Башы ишлегенни, ауузу да ишлер.
  • Шапа кёб болса, аш татымсыз болур.
  • Артына баргъанны, къатына барма.
  • Эркиши – от, тиширыу – суу.
  • Окъуусуз билим – джокъ, билимсиз кюнюнг – джокъ.
  • Ишленмеклик адамлыкъды.
  • Соргъан айыб тюлдю, билмеген айыбды.
  • Тыш элде солтан болгъандан эсе, кесинги элде олтан болгъан игиди!
  • Къонакъ болсанг, ийнакъ бол.
  • Аджашхан тёгерек айланыр.
  • Къонакъ аз олтурур, кёб сынар.
  • Итли къонакъ джарашмаз.
  • Джолунга кёре – джюрюшюнг, джагъанга кёре – юлюшюнг.
  • Билим къая тешер.
  • Акъыл къартда, джашда тюйюлдю – башдады.
  • Ашлыкъны арба юйге келтирир, чана базаргъа элтир.
  • Телиге от эт десенг, юйюнге от салыр.
  • Мал тутхан – май джалар.
  • Арба аугъандан сора, джол кёргюзтюучю кёб болур.
  • Тойгъа барсанг, тоюб бар, эски тонунгу къоюб бар.
  • Биреу къой излей, биреу той излей.
  • Бал ашаргъа сюе эсенг, чибин ургъаннга тёз.
  • Кёб къычыргъандан – къоркъма, тынч олтургъандан – къоркъ.
  • Джаным-тиним – окъуу, билим.
  • Джети тилни билген джети кишиди.
  • Алтыда кюлмеген, алтмышда кюлмез.
  • Эркишини аманы тиширыуну джылатыр.
  • Сабыр джетер муратха, сабырсыз къалыр уятха.
  • Ата – билек, ана – джюрек!
  • Къонакъ хазыр болгъанлыкъгъа, къонакъбай хазыр тюлдю.
  • Экеулен сёлеше тура эселе, орталарына барыб кирме.
  • Кёб ант этген, кёб ётюрюк айтыр.
  • Ишге юренсин къоллары, халкъ бла болсун джоллары.
  • Джыйырма къойну юч джыйырма эбзе кюте эди.
  • Дуния малгъа сатылма, кесингден телиге къатылма.
  • Билими азны – ауузунда кирит.
  • Адамны джюреги нени кёрюрге сюйсе, кёзю да аны кёрюрге ёч болады.
  • Акъдан къара болмаз.
  • Ашаса, ашамаса да, бёрюню ауузу – къан.
  • Къыз келсе, джумуш эте келеди, къатын келсе, ушакъ эте келеди.
  • Ариу сёз – къылычдан джити.
  • Къызын тута билмеген, тул этер, джашын тута билмеген, къул этер.
  • Эртде тургъан джылкъычыны эркек аты тай табар.
  • Кийим тукъум сордурур.
  • Сормай – алма, чакъырылмай – барма.
  • Киштикге къанат битсе, чыпчыкъ къалмаз эди.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам