Расширенный поиск
15 Июня  2024 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Суу ичген шауданынга тюкюрме.
  • Ёксюзню тилеги къабыл болур.
  • Айранны сюйген, ийнек тутар.
  • Оюмсуз атлагъан, аджалсыз ёлюр.
  • Джарлыны тону джаз битер.
  • Эски джаугъа ышанма.
  • Окъуу – билимни ачхычы, окъуу – дунияны бачхычы.
  • Джолунга кёре – джюрюшюнг, джагъанга кёре – юлюшюнг.
  • Суу кетер, таш къалыр.
  • Иги – алгъыш этер, аман – къаргъыш этер.
  • Юреннген ауруу къалмаз.
  • Хунаны тюбюн къазсанг, юсюнге ауар.
  • Аман адам элни бир-бирине джау этер.
  • Тенгни тенглиги джашай барсанг билинир.
  • Эки элинги тыйсанг, джети элде махталырса.
  • Аджал соруб келмез, келсе, къайтыб кетмез.
  • Джол бла сёзню къыйыры джокъ.
  • Билими азны – ауузунда кирит.
  • Чакъырылмагъан къонакъ тёрге атламаз.
  • Артына баргъанны, къатына барма.
  • Джахил болса анасы, не билликди баласы?
  • «Ёгюз, джаргъа джууукъ барма, меннге джюк боллукъса», - дегенди эшек.
  • Кёб къычыргъандан – къоркъма, тынч олтургъандан – къоркъ.
  • Суугъа – таянма, джаугъа – ийнанма.
  • Мадар болса, къадар болур.
  • Джетген къыз джерли эшекни танымаз.
  • Ариу сёз аурууунгу алыр.
  • Байлыкъ тауусулур, билим тауусулмаз.
  • Харам къарнашдан, халал тенг ашхы.
  • Тамчы таш тешер.
  • Ётюрюкчюню шагъаты – къатында.
  • Хар ишни да аллы къыйынды.
  • Кёрмегеннге кебек – танг, битмегеннге сакъал – танг.
  • Таугъа чыгъаллыкъ эсенг, тюзде къалма.
  • Терслик кетер, тюзлюк джетер.
  • Иги болса, тамадама – махтау, аман болса, меннге – айыб.
  • Ханы къызы буюгъа-буюгъа киштик болду.
  • Ханнга да келеди хариблик.
  • Байдан умут эте, джарлыдан ёгюз багъасы къорады.
  • Айтхан – тынч, этген – къыйын.
  • Эркишини аманы тиширыуну джылатыр.
  • Къонагъынгы артмагъын алма да, алгъышын ал.
  • Эллинг бла джау болсанг да, юйюнг бла джау болма.
  • Ашаса, ашамаса да, бёрюню ауузу – къан.
  • Минг тенг да азды, бир джау да кёбдю.
  • Ашын ашагъанынгы, башын да сыйла.
  • Эшекге миннген – биринчи айыб, андан джыгъылгъан – экинчи айыб.
  • Окъ къызбайны джокълайды.
  • Келлик заман – къартлыкъ келтирир, кетген заман – джашлыкъ ёлтюрюр.
  • Байны оноуу, джарлыгъа джарамаз.

Тепена (Тепана)

18.01.2018 0 2839
Играет Азнаур Тоторкулов

Эртте заманладан бери «Тепана» малкъарлыланы сюйген тепсеўлери болгъанды.

Уллу отну къатында тепсеўню бардырыргъа биреў сюеледи. Къалгъанла, ненча болсала да, уллу отну тёгерегине гюрен туруп барадыла. Сюелген, тепсеў башчы, жырны биринчи тизгинин айтып барады, тёгерек тургъанла ўа экинчи тизгинин, тёредеча, тепсеп, кетип барадыла. 

Жыр башчыны, гюрендегилени да, аўазлары бирге келишселе бек тап, бир бирге келишип, эшитгенни къарагъанны да жюреклерин кётюреди. 

Аны тепсеп бошагъандан сора жашла тутушургъа, кюч-таш кётюрюрге, къурукъгъа минерге (оюнла) къатышадыла. Аллай оюнла эки-юч кюннге дери да бошламагъанлай, барып болгъандыла.

Тепанабыз — оюннга! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Биз келгенбиз союмгъа! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа сыйлыды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы кёрюгюз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы кёрюгюз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Онгца, онгца барыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Сол аякъны алыгьыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тобукъ башха салыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Солца, солца барыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Онг аякъны алыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тобукъ башха — салыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнайбыз биз — кёлге асыў! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепанагъа уа — къара суў! 
Ойра, ойра, Тепана! 

Ол заманда шапа къанганы келтиреди. Юсюнде уллу къара аякъ, ици сырадан толу (боза болса да) тёгерегинде зыякъ, эт юлюшле, хыцынле, улкъумла да. Олтуруф тургъанлай, зашла ашагъан, ицхен да этедиле, къара суўну да тартадыла да, жангыдан тефсеп башлайдыла. Андан сора дагъыда ма былай зырлап барадыла:

Аш да, суў да бердиле! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Адам кибик кёрдюле! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы сордула! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа арымаз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнамайын зарамаз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы айтыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа ойнайды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Кюцюн аяф къоймайды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепанагъа кюц, къарыў! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Бу оюнсуз болмагъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнасагъыз — оюннга! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Бек болугъуз союмгъа! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана бла зашагъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 

Тепананы кеси анам Таўмурзаланы Зариятдан бла Гадийланы Мат-Герийден жазгъанма. Айтыўларына кёре, «Тепана» кёп жыр болгъанды¹.

____________

¹Таўмырзаланы Далхат, Голлу. Къарачай-Малкъар таўрухла. Нальчик, 1993. 150-чи б.


(Голосов: 1, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет