Расширенный поиск
18 Августа  2018 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Бёрю да ач къалмасын, эчки да ашалмасын.
  • Джангыз торгъай джырламаз.
  • Къыйынлы джети элни къайгъысын этер.
  • Аман къатын сабий табса, бий болур…
  • Джумушакъ сёз къаты таякъны сындырыр.
  • Ач уят къоймаз.
  • Иги сёз – джаннга азыкъ, аман сёз башха – къазыкъ.
  • Тил джюрекге джол ишлейди.
  • Эркишини аманы тиширыуну джылатыр.
  • Башсыз урчукъ тюзюне айланмаз.
  • Ёлген ийнек сютлю болур.
  • Чабакъсыз кёлге къармакъ салгъанлыкъгъа, чабакъ тутмазса.
  • Тюз сёз баргъан сууну тыяр.
  • Бек анасы джыламаз.
  • Къонакъ болсанг, ийнакъ бол.
  • Намысы джокъну – дуниясы джокъ.
  • Юре билмеген ит, къонакъ келтирир.
  • Бал чибинни ургъаны – ачы, балы – татлы.
  • Билим – акъылны чырагъы.
  • Чомарт джарлы болмаз.
  • Татлы сёз – балдан татлы.
  • Азыкълы ат арымаз, къатыны аман джарымаз.
  • Окъугъан – асыу, окъумагъан – джарсыу.
  • Суу да къайтады чыкъгъан джерине.
  • Эшекни не къадар тюйсенг да, ат болмаз.
  • Сакъламагъан затынга джолукъсанг, не бек къууанаса, не бек ачыйса.
  • Джырына кёре эжиую.
  • Абынмазлыкъ аякъ джокъ, джангылмазлыкъ джаякъ джокъ.
  • Игини сыйлагъан адетди.
  • Кийим тукъум сордурур.
  • Джюрекден джюрекге джол барды.
  • Байлыкъ болгъан джерде, тынчлыкъ джокъду.
  • Аманнга игилик этсенг, юйюнге сау бармазса.
  • Адамны аты башхача, акъылы да башхады.
  • Хаухну атма, ёнгкючню сатма.
  • Ана къойну – балагъа джандет.
  • Бермеген къол, алмайды.
  • Джыгъылгъанны сырты джерден тоймаз.
  • Атлыны ашхысы, ат тизгининден билинир
  • Сабий кёргенин унутмаз.
  • Джуртун къоругъан озар.
  • Дженгил джетерикме деб, узун джолну къоюб, къысхасын барма.
  • Чомарт бергенин айтмаз.
  • Тулпарлыкъ, билекден тюл – джюрекден.
  • Тилчи тилден къаныкъмаз.
  • Мен да «сен», дейме, сен да «кесим», дейсе.
  • Туз, гырджын аша, тюзлюк бла джаша.
  • Билмейме деген – бир сёз
  • Билимсиз иш бармаз.
  • Адебсиз адам – джюгенсиз ат.

Тепена (Тепана)

18.01.2018 0 440
Играет Азнаур Тоторкулов

Эртте заманладан бери «Тепана» малкъарлыланы сюйген тепсеўлери болгъанды.

Уллу отну къатында тепсеўню бардырыргъа биреў сюеледи. Къалгъанла, ненча болсала да, уллу отну тёгерегине гюрен туруп барадыла. Сюелген, тепсеў башчы, жырны биринчи тизгинин айтып барады, тёгерек тургъанла ўа экинчи тизгинин, тёредеча, тепсеп, кетип барадыла. 

Жыр башчыны, гюрендегилени да, аўазлары бирге келишселе бек тап, бир бирге келишип, эшитгенни къарагъанны да жюреклерин кётюреди. 

Аны тепсеп бошагъандан сора жашла тутушургъа, кюч-таш кётюрюрге, къурукъгъа минерге (оюнла) къатышадыла. Аллай оюнла эки-юч кюннге дери да бошламагъанлай, барып болгъандыла.

Тепанабыз — оюннга! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Биз келгенбиз союмгъа! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа сыйлыды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы кёрюгюз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы кёрюгюз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Онгца, онгца барыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Сол аякъны алыгьыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тобукъ башха салыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Солца, солца барыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Онг аякъны алыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тобукъ башха — салыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнайбыз биз — кёлге асыў! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепанагъа уа — къара суў! 
Ойра, ойра, Тепана! 

Ол заманда шапа къанганы келтиреди. Юсюнде уллу къара аякъ, ици сырадан толу (боза болса да) тёгерегинде зыякъ, эт юлюшле, хыцынле, улкъумла да. Олтуруф тургъанлай, зашла ашагъан, ицхен да этедиле, къара суўну да тартадыла да, жангыдан тефсеп башлайдыла. Андан сора дагъыда ма былай зырлап барадыла:

Аш да, суў да бердиле! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Адам кибик кёрдюле! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы сордула! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа арымаз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнамайын зарамаз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы айтыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа ойнайды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Кюцюн аяф къоймайды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепанагъа кюц, къарыў! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Бу оюнсуз болмагъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнасагъыз — оюннга! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Бек болугъуз союмгъа! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана бла зашагъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 

Тепананы кеси анам Таўмурзаланы Зариятдан бла Гадийланы Мат-Герийден жазгъанма. Айтыўларына кёре, «Тепана» кёп жыр болгъанды¹.

____________

¹Таўмырзаланы Далхат, Голлу. Къарачай-Малкъар таўрухла. Нальчик, 1993. 150-чи б.


(Нет голосов)

  • Нравится

Комментариев нет