Расширенный поиск
19 Февраля  2018 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Чакъырылмагъан джерге барма, чакъырылгъан джерден къалма.
  • Ашхылыкъ джерде джатмайды, аманлыкъ суугъа батмайды.
  • Ариуну – ауруу кёб.
  • Ауурну тюбю бла, дженгилни башы бла джюрюген.
  • Атадан ёксюз – бир ёксюз, анадан ёксюз – эки ёксюз.
  • Алтыда кюлмеген, алтмышда кюлмез.
  • Джангыз торгъай джырламаз.
  • Ач къарынны, токъ билмез
  • Ашхы – джыяр, аман – джояр.
  • Узун джолну барсанг, бюгюн келирсе, къысха джолну барсанг, тамбла келирсе.
  • Къан бла кирген, джан бла чыгъар.
  • Эр абынмай, эл танымаз.
  • Дууулдаса – бал чибин, къонса – къара чибин.
  • Чалманны аллы къалай башланса, арты да алай барады.
  • Акъыл аздырмаз, билим тоздурмаз.
  • Аман адамны тепсинге олтуртсанг, къызынгы тилер.
  • Къошда джокъгъа – юлюш джокъ.
  • Къолунгдан къуймакъ ашатсанг да, атаны борчундан къутулмазса.
  • Ётюрюкден тюбю джокъ, кёлтюрюрге джиби джокъ.
  • Эшекге миннген – биринчи айыб, андан джыгъылгъан – экинчи айыб.
  • Къарнынг тойгъунчу аша да, белинг талгъынчы ишле.
  • Тойчу джашха къарама, къойчу джашха къара.
  • Таукел адам тау тешер.
  • Ёзденликни джайгъан – джокълукъ.
  • Ашхы тенг джолгъа салыр, аман тенг джолдан тайдырыр.
  • Таула не мийик болсала да, аууш табылыр.
  • Къарын къуру болса, джюрек уру болур.
  • Кёкдеги болмаса, джердегин кёрмейди.
  • Телиге от эт десенг, юйюнге от салыр.
  • Сабий болмагъан джерде, мёлек болмаз.
  • Акъдан къара болмаз.
  • Биреу къой излей, биреу той излей.
  • Термилгенинги табмазса, кюлгенинге тюберсе.
  • Эки къатын алгъанны къулагъы тынгнгаймаз.
  • Ким бла джюрюсенг, аны кёзю бла кёрюнюрсе.
  • Ёпкелегенни ашы татлы болады.
  • Акъыл неден да кючлюдю.
  • Юре билмеген ит, къонакъ келтирир.
  • Чомарт джарлы болмаз.
  • Джашынгы кесинг юретмесенг, джашау юретир.
  • Алгъанда – джууукъ, бергенде – джау.
  • Джылкъыдан – ат чыгъар, тукъумдан – джаш чыгъар.
  • Аш иеси бла татлыды.
  • Кёб ант этген, кёб ётюрюк айтыр.
  • Башы ишлегенни, ауузу да ишлер.
  • Аман адам этегингден тутса, кес да къач.
  • Ач уят къоймаз.
  • Алма терегинден кери кетмез.
  • Адамны джюреги нени кёрюрге сюйсе, кёзю да аны кёрюрге ёч болады.
  • Джаш болсун, къыз болсун, акъылы, саны тюз болсун.

Тепена (Тепана)

18.01.2018 0 243
Играет Азнаур Тоторкулов

Эртте заманладан бери «Тепана» малкъарлыланы сюйген тепсеўлери болгъанды.

Уллу отну къатында тепсеўню бардырыргъа биреў сюеледи. Къалгъанла, ненча болсала да, уллу отну тёгерегине гюрен туруп барадыла. Сюелген, тепсеў башчы, жырны биринчи тизгинин айтып барады, тёгерек тургъанла ўа экинчи тизгинин, тёредеча, тепсеп, кетип барадыла. 

Жыр башчыны, гюрендегилени да, аўазлары бирге келишселе бек тап, бир бирге келишип, эшитгенни къарагъанны да жюреклерин кётюреди. 

Аны тепсеп бошагъандан сора жашла тутушургъа, кюч-таш кётюрюрге, къурукъгъа минерге (оюнла) къатышадыла. Аллай оюнла эки-юч кюннге дери да бошламагъанлай, барып болгъандыла.

Тепанабыз — оюннга! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Биз келгенбиз союмгъа! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа сыйлыды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы кёрюгюз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы кёрюгюз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Онгца, онгца барыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Сол аякъны алыгьыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тобукъ башха салыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Солца, солца барыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Онг аякъны алыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тобукъ башха — салыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнайбыз биз — кёлге асыў! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепанагъа уа — къара суў! 
Ойра, ойра, Тепана! 

Ол заманда шапа къанганы келтиреди. Юсюнде уллу къара аякъ, ици сырадан толу (боза болса да) тёгерегинде зыякъ, эт юлюшле, хыцынле, улкъумла да. Олтуруф тургъанлай, зашла ашагъан, ицхен да этедиле, къара суўну да тартадыла да, жангыдан тефсеп башлайдыла. Андан сора дагъыда ма былай зырлап барадыла:

Аш да, суў да бердиле! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Адам кибик кёрдюле! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы сордула! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа арымаз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнамайын зарамаз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы айтыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа ойнайды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Кюцюн аяф къоймайды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепанагъа кюц, къарыў! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Бу оюнсуз болмагъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнасагъыз — оюннга! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Бек болугъуз союмгъа! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана бла зашагъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 

Тепананы кеси анам Таўмурзаланы Зариятдан бла Гадийланы Мат-Герийден жазгъанма. Айтыўларына кёре, «Тепана» кёп жыр болгъанды¹.

____________

¹Таўмырзаланы Далхат, Голлу. Къарачай-Малкъар таўрухла. Нальчик, 1993. 150-чи б.


(Нет голосов)

  • Нравится

Комментариев нет