Расширенный поиск
16 Января  2019 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Азыкъ аз болса, эртде орун сал.
  • Арпа, будай – ащды, алтын, кюмюш а – ташды.
  • Байлыкъ тауусулур, билим тауусулмаз.
  • Байлыкъ адамны сокъур этер.
  • Уллу айтханны этмеген – уллаймаз.
  • Мадар болса, къадар болур.
  • Тамчы таш тешер.
  • Тюзлюк тас болмайды.
  • Юйлю уругъа ит чабмаз.
  • Кийимни бир кюнню аясанг, минг кюннге джарар.
  • Хунаны тюбюн къазсанг, юсюнге ауар.
  • Акъыл сабырлыкъ берир.
  • Сютден ауузу кюйген, суугъа юфгюре эди.
  • Джырына кёре эжиую.
  • Сагъыш – къартлыкъгъа сюйюмчю.
  • Ач къалгъандан, кеч къалгъан къолай.
  • Накъырданы арты керти болур.
  • Билмейме деген – бир сёз
  • Кёпюр салгъан кеси ётер, уру къазгъан кеси кетер.
  • Арбаз къынгырды да, ийнек сауалмайма.
  • Дууулдаса – бал чибин, къонса – къара чибин.
  • Иги сёз – джаннга азыкъ, аман сёз башха – къазыкъ.
  • Ашха уста, юйюнде болсун
  • Къайгъы тюбю – тенгиз.
  • Эркишини аманы тиширыуну джылатыр.
  • Таукелге нюр джауар.
  • Айтхан – тынч, этген – къыйын.
  • Татлы тилде – сёз ариу, чемер къолда – иш ариу.
  • Иги бла джюрюсенг, джетерсе муратынга, аман бла джюрюсенг, къалырса уятха.
  • Джигер – джаннга къыйынлыкъ.
  • Сыфатында болмагъаны, суратында болмаз.
  • Эки элинги тыйсанг, джети элде махталырса.
  • Ач къарынны, токъ билмез
  • Айраннга суу къош, телиге джол бош.
  • Айтылгъан сёз ызына къайтмаз.
  • Кюл тюбюндеги от кёрюнмейди.
  • Ат басханны джер билед.
  • Эл элде бирер малынг болгъандан эсе, бирер тенгинг болсун.
  • Тенгинг джокъ эсе – изле, бар эсе – сакъла!
  • Акъыллы башны – тили къысха.
  • Ауузу аманнга «иги», деме.
  • Хар сёзню орну барды.
  • Байны оноуу, джарлыгъа джарамаз.
  • Мал ёлсе, сюек къалыр, адам ёлсе, иши къалыр.
  • Кёбге таш атма.
  • Бастасын ашагъан, хантусун да ичер.
  • Аш берме да, къаш бер.
  • Хансыз джомакъ болмаз.
  • Сууда джау джокъ, кёб сёзде магъана джокъ.
  • Тили узунну, намысы – къысха.

Тепена (Тепана)

18.01.2018 0 601
Играет Азнаур Тоторкулов

Эртте заманладан бери «Тепана» малкъарлыланы сюйген тепсеўлери болгъанды.

Уллу отну къатында тепсеўню бардырыргъа биреў сюеледи. Къалгъанла, ненча болсала да, уллу отну тёгерегине гюрен туруп барадыла. Сюелген, тепсеў башчы, жырны биринчи тизгинин айтып барады, тёгерек тургъанла ўа экинчи тизгинин, тёредеча, тепсеп, кетип барадыла. 

Жыр башчыны, гюрендегилени да, аўазлары бирге келишселе бек тап, бир бирге келишип, эшитгенни къарагъанны да жюреклерин кётюреди. 

Аны тепсеп бошагъандан сора жашла тутушургъа, кюч-таш кётюрюрге, къурукъгъа минерге (оюнла) къатышадыла. Аллай оюнла эки-юч кюннге дери да бошламагъанлай, барып болгъандыла.

Тепанабыз — оюннга! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Биз келгенбиз союмгъа! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа сыйлыды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы кёрюгюз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы кёрюгюз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Онгца, онгца барыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Сол аякъны алыгьыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тобукъ башха салыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Солца, солца барыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Онг аякъны алыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тобукъ башха — салыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнайбыз биз — кёлге асыў! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепанагъа уа — къара суў! 
Ойра, ойра, Тепана! 

Ол заманда шапа къанганы келтиреди. Юсюнде уллу къара аякъ, ици сырадан толу (боза болса да) тёгерегинде зыякъ, эт юлюшле, хыцынле, улкъумла да. Олтуруф тургъанлай, зашла ашагъан, ицхен да этедиле, къара суўну да тартадыла да, жангыдан тефсеп башлайдыла. Андан сора дагъыда ма былай зырлап барадыла:

Аш да, суў да бердиле! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Адам кибик кёрдюле! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы сордула! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа арымаз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнамайын зарамаз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы айтыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа ойнайды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Кюцюн аяф къоймайды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепанагъа кюц, къарыў! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Бу оюнсуз болмагъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнасагъыз — оюннга! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Бек болугъуз союмгъа! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана бла зашагъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 

Тепананы кеси анам Таўмурзаланы Зариятдан бла Гадийланы Мат-Герийден жазгъанма. Айтыўларына кёре, «Тепана» кёп жыр болгъанды¹.

____________

¹Таўмырзаланы Далхат, Голлу. Къарачай-Малкъар таўрухла. Нальчик, 1993. 150-чи б.


(Нет голосов)

  • Нравится

Комментариев нет