Расширенный поиск
29 Апреля  2017 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Джангыз торгъай джырламаз.
  • Керилген да, ургъан кибикди.
  • Аз сёлеш, кёб ишле.
  • Асхат ашлыкъ сата, юйдегиси ачдан къата.
  • Гырджын – тепсини тамадасы.
  • Ишге юренсин къоллары, халкъ бла болсун джоллары.
  • Ачны эсинде – аш.
  • Алма терегинден кери кетмез.
  • Ким бла джюрюсенг, аны кёзю бла кёрюнюрсе.
  • Байлыкъ тауусулур, билим тауусулмаз.
  • Телиге акъыл салгъандан эсе, ёлгеннге джан салырса.
  • Адам къыйынлыгъын кёлтюрюр, зауукълугъун кёлтюрмез.
  • Эшекни не къадар тюйсенг да, ат болмаз.
  • Адамны джюреги нени кёрюрге сюйсе, кёзю да аны кёрюрге ёч болады.
  • Кеси юйюмде мен да ханма.
  • Кёбден умут этиб, аздан къуру къалма.
  • Адам бла мюлк юлешмеген эсенг, ол адамны билиб бошагъанма, деб кесинги алдама.
  • Аман къатын сабий табса, бий болур…
  • Тойну къарнашы – харс, джырны къарнашы – эжиу.
  • Ханнга да келеди хариблик.
  • Хар адамгъа кеси миннген тау кибик.
  • Чакъырылмай келген къонакъ сыйланмай кетер.
  • Билмейме деген – бир сёз
  • Чакъырылмагъан къонакъ тёрге атламаз.
  • Джюрекге ариу – кёзге да ариу.
  • Эллинг бла джау болсанг да, юйюнг бла джау болма.
  • Айныгъанлы алты кюн, тогъайгъанлы тогъуз кюн.
  • Накъырданы арты керти болур.
  • Ачылгъан эт джабылыр, кёрген кёз унутмаз.
  • Кюлме джашха – келир башха.
  • Тил бла келеди джыр да.
  • «Ма», - дегенни билмесенг, «бер», - дегенни билмезсе.
  • Бёрю да ач къалмасын, эчки да ашалмасын.
  • Джыгъылгъанны сырты джерден тоймаз.
  • Джангызны оту джарыкъ джанмаз!
  • Къатыны харакетли болса, эри къымсыз болур.
  • Урама да – ёледи, сатама да – келеди.
  • Къайгъы тюбю – тенгиз.
  • Сибиртки да сыйлы болду, кюрек да кюнлю болду.
  • Дженгил джетерикме деб, узун джолну къоюб, къысхасын барма.
  • Уллу сёлешме да, уллу къаб.
  • Къарт болгъан джерде, берекет болур, сабий болгъан джерде, оюн болур.
  • Байлыкъ келсе, акъыл кетер.
  • Сёз къанатсыз учар.
  • Къонакъны къачан кетерин сорма, къачан келлигин сор.
  • Къазанчы аман болса, къазаны къайнамаз.
  • Чалманны аллы къалай башланса, арты да алай барады.
  • Бек ашыкъгъан меннге джетсин, дегенди аракъы.
  • Аманнга да, игиге да оноусуз къатышма.
  • Эки итни арасына сюек атма, эки адамны арасында сёз чыгъарма.

Жабо къала

26.04.2016 0 1111  Ульбашева С.
Бурун ёмюрледе къуру Малкъар бла Къарачайда угъай, битеу Кавказгъа айтылгъан бийледен бири Холамда жашагъан Жабо бий болгъанды. Малы, жылкъысы, аламат ариу жерлери болгъанды.

Уллу бийик къаласы кюйюзле, кийзле бла омакъ жасалып. Къабыргъалада кюйюзлени юсюнде кюмюш къамала, къач къулакъла, къынлары бла бичакъла. Къабыргъагъа кюмюш чырахтанла тагъылып, ариу жасалгъан тапчанла, орундукъла, аркъалы шинтикле. Хант къангалада ариу этилген эки саплы гоппанла, къонакъбий гоппанла, аякълы аякъла, таш аякъла. Башха халкъладан келген къонакъла сейир этерча байлыгъы болгъанды. Уллу юйюрю, акъбет омакъ юй бийчеси, менме деген жигит жашлары, ариу къызлары, келинлери да болгъанды. Жууугъу да кёп болгъанды. Къызбурунну Хатажокъ бий бла нёгерлик жюрютюп болгъанды. Бир бирге къонакъгъа барып, къонакълыкъ алып болгъандыла.

Бир бирни да бек сыйлап болгъандыла. Холам-Бызынгы жаны ол заманда агъачлы жер болгъанды. Эки бий да ары уугъа жюрюп болгъандыла.

Бир жол Жабо улу бий Хатажокъ бийге келечиле жибергенди: «Жашыма къызын берсин, къызымдан башха кёрмем», - дегенди. Хатажокъ бий да келечилени адетдеча сыйлагъанды, намысларын кётюргенди: «Разыма, элтигиз» - деп, келечилени алай ашыргъанды.

Алай, къызны Жабо къалагъа элтирге келгенлени алдап, къул къызын сымарлап, омакъ кийиндирип, къызыны орнуна жибергенди. Жаболары айтылгъан уллу той этгендиле Холамда. Келинни сыйын уллу кётюргендиле.

Тау адетдеча къыз бла келген къонакъланы уча этилген кийик этле бла, бёдене этле бла сыйлагъандыла. (Тауукъ эт таулулада жумуртхасы ючюн болмаса, ыспассыз этип хазна жюрютюлмегенди.) Жабо улуну бийчеси тюрслеп, къарап, келинни аякъ жюрюшюнден бийче къыз болмагъанын ангылап къойгъанды. Бийге билдиргенди. Бий бийчесине тынгылап, Хатажокъну элине тасхачы жиберип, бийни къызы юйюнде тургъанын толусунлай билгенди. Хатажокъ бийни тукъумну намысын сындыргъаны Жабо бийни къыжыракълатханды. Тенглик, нёгерлик этип туруп, бирге туз-гыржын ашап, аны алай намыссызлыкъ иш этгени да бек ачыу тийгенди. 

Алай дертин жетдирир ючюн, билмегенча этип, тап заманны сакълап тургъанды.

Хатажокъну жашы: «Эгечими кёрюрге келгенме, тансыкъ болгъанма», - не бар не жокъ деп, къонакъгъа келгенди. Алайда ачыуланып, къыжыракълап тургъан Жаболаны жашлары къама уруш этип, жашны ёлтюргендиле. Бир ауукъ замандан жашы да къайтмагъанына жарсып тургъан бий, къызымы кёрейим, жашымы да юйге ала кетейим деп, биргесине да нёгерле алып, къонакъгъа Жабо къалагъа келгенди.

Къул къызын, «къызым» деп эркелетгенди. Жаболары ол келсе этиучуларыча бу жол да уллу къазанда сау геммеш биширгендиле, кийик этле, эт хичинле биширип, алагъа да жау бла бал жагъып, кийик тауукъ этлеми дейсе, таулу халуамы дейсе, бийни, биргесине келген къонакъланы да сыйлап болгъандыла.

Жаш адамла чаришге чаба, таш ата болгъандыла.

Жашын аланы ортасында кёрмегенди.

«Кетер эдик энди юйге, къызымы да кёрдюм, жашым къайда кёрюнмейди?» - деп, Хатажокъ бий къайгъы этгенди. Ол заманда, аллына келтирип жашыны бармагъын хант къангагъа салгъандыла. Бармакъны жюзюкден таныгъанды. Терслигин да ангылагъанды.

Жашырын, биягъы къул къызына Хатажокъ кече ортасында Жабо къаланы эшиклерин къудоуларын ачарса деп, буйрукъ этгенди.

Къыжырыкъланып ачыуундан не этерин билмей, алай кетгенди. Хатажокъну адамлары Къара Суудан ётгендиле, Сары Таладан ётгендиле. Кече бла келип Жабо тукъумну битеу къырып кетгендиле.

Жангыз ауур къарны бла бир келинлери къалгъанды. Ол таш гулланы тюбюнде букъгъанды. Бий, бийчеси, жашлары, туудукълары да, жууукълары да къырылгъандыла. Алыныргъа жетип келинчик, ыфчык бла къачып, Малкъаргъа ата юйюне Абайлагъа баргъанды.

Малкъардан, башха элледен да келип Жабо, къалада къырылгъан халкъны алай бастыргъандыла.

Келинчик жашчыкъ тапханды. Жашына онтёрт жыл болгъунчу Малкъарда Абай къалада тургъанды. Холамда Жабо къаланы жангыдан къурап, ариу жасап, жашны да, анасын да Малкъардан Жабо къалагъа келтиргендиле. Малны, ырысхыны да жангыдан къурагъандыла. Жаш, заманы жетгенде, ариу бийче къыз келтирип, юйюрлю болгъанды. Аны бла аны бийчесине алты жаш туугъанды.

Атлары: Непе, Таппасхан, Макит, Акъкъыз, Акъболат, Жабо.

Шёндю бу тукъумланы жюрютгенле Жабо бийни туудукъларыдыла. Бу тукъумла бир-бирлери бла жууукълукъ да жюрютедиле. Жашау ызлары узун болсун. 

Бу хапарны Жаболаны тукъумну огъурлу къарты Байрамукъну сёзлеринден, эркинлик да алыб, жазгъанма.

Ульбашланы Саният,
Нальчик

(Голосов: 2, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет