Расширенный поиск
24 Января  2017 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Тойну къарнашы – харс, джырны къарнашы – эжиу.
  • Эринчекге кюн узун.
  • Акъыллы эркиши атын махтар, акъылсыз эркиши къатынын махтар.
  • Аман эсирсе, юйюн ояр.
  • Сабий кёргенин унутмаз.
  • Джаз бир кюнню джатсанг, къыш талай кюнню абынырса.
  • Берекет берсин деген джерде, берекет болур.
  • Эм ашхы къайын ана мамукъ бла башынгы тешер.
  • Эски джаугъа ышанма.
  • Тойгъа алгъа да барма, тойда артха да къалма.
  • Игиге айтсанг – билир, аманнга айтсанг – кюлюр.
  • Эркиши – от, тиширыу – суу.
  • Джарлы тюеге минсе да, ит къабар.
  • Юреннген ауруу къалмаз.
  • Ёксюзню къалачы уллу кёрюнюр.
  • Булут кёкге джарашыу, уят бетге джарашыу.
  • Накъырда – кертини келечиси.
  • Халкъны юйю – туугъан джери.
  • Кёзюнде тереги болгъан, чёбю болгъаннга кюле эди.
  • Ач къалгъандан, кеч къалгъан къолай.
  • Джангыз терек къынгыр ёсер.
  • Къарт айтханны этмеген, къартаймаз.
  • Эл ауузу – элия.
  • Къонакъ болсанг, ийнакъ бол.
  • Этим кетсе да, сюегим къалыр.
  • Аз сёлеш, кёб ишле.
  • Юре билмеген ит, къонакъ келтирир.
  • Къолунгдан къуймакъ ашатсанг да, атаны борчундан къутулмазса.
  • Эр абынмай, эл танымаз.
  • Ана къолу ачытмаз.
  • Харам къарнашдан, халал тенг ашхы.
  • Термилгенинги табмазса, кюлгенинге тюберсе.
  • Орундукъ тюбюнде атылсам да, орта джиликме, де да айлан.
  • Таукел адам тау тешер.
  • Келгинчи, къонакъ уялыр, келгенден сора, къонакъбай уялыр.
  • Тёрени джагъы джокъ.
  • Джаш болсун, къыз болсун, акъылы, саны тюз болсун.
  • Ата Джуртуму башы болмасам да, босагъасында ташы болайым.
  • Ёпкелегенни ашы татлы болады.
  • Таула не мийик болсала да, аууш табылыр.
  • Келлик заман – къартлыкъ келтирир, кетген заман – джашлыкъ ёлтюрюр.
  • Тёзген – тёш ашар!
  • Къазанда болса, чолпугъа чыгъар.
  • Джаханимни кёрмей, джандетге кёл салмазса.
  • Джолунга кёре – джюрюшюнг, джагъанга кёре – юлюшюнг.
  • Ичимден чыкъды хата, къайры барайым сата?
  • Тик ёргени, тик энгишгеси да болады.
  • Сабыр джетер муратха, сабырсыз къалыр уятха.
  • От кюйдюрген, сау болса да, тот кюйдюрген, сау болмаз.
  • Байны оноуу, джарлыгъа джарамаз.

Эшигибиз джабыла тебрегенди

13.12.2015 0 988  Къочхарланы Л.
Мен Ата джурт Кавказдан келген Къарачайлыла бла биринчи кере 1990-чу джылында тюбешген эдим. Мамчулары тукъумундан 1980-чы джылларында эки тиширыу бла аланы бирини джашы ючёулен болуб, мени атамы эгечини юйюне къонакъ болуб келген эдиле. Ол келгенле аны эрини эгечлери эдиле. Аны аты Мухаммат, 60 джыл алгъа Орус-Алман (Германия) урушну артындан Кавказдан Европагъа, алайдан да Тюркиеге артда келиб, джерлешген талай къачхынчыдан бири эди. Ол Эресейде докторлук окъуб бошаб, алайдан Европагъа да бир эки джылны мастер этгенден сора Тюркиеге келиб джерлешгенинде, энтда бир-эки джыл докторлук окъугъан, бек билимли сыйлы бир адам эди. 20 джылдан артыкъ болду ёлгенли, джери джандет болсун. 

Аны Кавказда къалгъан эки эгечи 60 джыл сора къарнашларыны кёре келген кюн мен да къатларында эдим. Ол кюнню юсюнден 25 джыл озгъанды да, аланы бир-бирлерине чырмалгъан кюнлери ма бюгюн да эсимден чыкъмагъанды. Бир-бирлерине къычырыкъ этиб, чырмалыб джылагъанларында, мен да джыламукъларымы тыялмай, санларым джызылдагъан эди. Бир-бирлеринден юзюлгенлеринде алкъын 20-25 джылларында джаш адамла болгъан бу эки эгеч бла карнаш, 60 джыл сора бир-бирлерине тюбегенлеринде джашагъан ёмюрлерини да ахыр артына джетген эдиле. Не амал. 

Заман тохтамаздан барады, ёмюрле таусуладыла. Дунияны юсюнде тюрлю-тюрлю къайгъыла, энтда урушла тохтамай, адамны акъылына келмезлик, болмагъан ишле башына келе барады. Быллай затла бола тургъанлыкъгъа, мени дуния юсюнде бир игилик болуб, къуру бир затчыкъгъа – ол да Эресейни эшиклерини дуниягъа кенг ачханына бек уллу къууанчым бар эди. 
100 джылдан артыкъ Ата джуртну тышында болуб, кеси миллетине термилген диаспорадагъы Къарачай халкъ, арталасында бир-бирини табхан эди. Ата джуртха баралгъан барыб, баралмагъан да интернетде бир-бирини излеб табыб, джангыдан бир болуб тебреген эдик. Келин ала, къыз бере, ортабызда байрамла-фестивалле къурай, эки-юч айры джерден гитче акъгъан ырхычыкълача бара-келиб бир-бирине къошулуб, бир уллу шаудандан бирча тёгюле тебреген эдик. 

Алай болгъанлыкъгъа, мамырлыкъ кёбге бармады. Мен эки кюн алгъа «Тюркие Орус учакъны урду», - деб, эшитгенимде, тёгерегимдеги америкалыла 3 Дуния урушу башлады, деб къайгъы этген сагъатда, мени джюрегим ёрге кёлтюрюлюб, эм алгъа кесибизге, кеси таулу халкъыма терен сагъыш этдим. Бурунгу тарихде кёб эшиклери джабылгъан Къарачай халкъны ол сёзю хаман эсиме келип: «Ой, Аллах, энтда бир эшигибиз джабылады кёреме», - дедим. 

Бир иги хапар эшитирмеми экен дей, андан-мундан хапар окъуй, тынгылай, тангны атдырдым. 2-3 сагъат озмагъан эди, е-почтама Кавказдан бир энчи мессаж келиб, илгендим. Мессажны окъугъанымда, ол джазылгъан эки сёзге инаналмай, учакъ урулгъан хапардан минг къат кёб къыйналыб, ойсурадым. Ол сейир мессажда уа къуру эки сёз джаза эди: «Учагъыбызны къырдыгъыз». 

Муну манга джазгъан адам Кавказда джашаб, манга бек багъа берген, къачанда саламыны къурутмагъан, мени ючюн сыйлы бир инсан эди. Танымагъан биринден келсе, быллай бир къыйналлыкъ тюл эсем да, алай асыулу бир къарачайны СИЗНИ-БИЗНИ деб джазгъаны бек ауурума кетиб, тамам къыйналгъандан, джазар сёз табмай, мен да былай джазыб ийдим: «Сиз! +Биз! = ???!!! ........ Муну магъанасы ол эди: «Сен кимсе сора, мен кимме?». 

Ол кюнню кечеси не ашагъанымдан, неда тамам къыйналгъанымдан, нек болду билмейме, аякъ бармагъымдан башлаб, чачымы тюбюне деричин къызылгъа бояныб, кечени джартысында чыдаялмай, больницагъа бардым. Дарманланы да ичиб, юйге къайытханымда, сагъат эртден 4’ге келген эди. Танг аласы джукъугъа кетиб тургъанлай, энтда андан бир мессаж келди. Кёзюмю ачалмай турганлайыма, кесими тиреб, джууаб джаздым.

«Джаным бирда бек къыйналды. Кесинги орус этиб, мени да тюрклю этиб, сен къалай алай джазалдынг?» - дедим, кесими тыялмай. 

Ол да мени аллай сагъышыма сейир болуб: «Чынты хапар бере тура эдим, къалай алай терс тюшюнелдинг. Сени билмей къыйнагъан эсем а, мени кеч, эгечим», - дегенинде, сора терен солуу алыб, алай терс тюшюнгенимден да ыйлыгъыб тынч болдум. 

Мени быллай эки чам сёзге тёзелмегеними себеби, эндиге дери Къарачайны башына келген къыйынлыкъладан къаллай бир джарсыгъаны болур эди. Бизни энтда бир джарсытырыкъдыла деб, алай а бек бушуулума. Бу джол да энтда да бир кере Къарачайны джуртсузлугъуна, сау дуниядагъы бютёу къарачайлыланы бир байракъны тюбюнде болмагъанына, аны муну уруш-къырышыны тюбюнде не ары, не бери болалмагъанына къыйналдым. 

Мени Тюркиеде джашаган къарачайлыладан да, Эресейде джашаган таулу халкъымдан тилегим олду: эки кърал не эте эселе да этсинле, биз аланы ортасында ол-бу демей, бир-бирибизге да, кесибизге да сакъ болургъа керекбиз. 

Биз 100 джыл ётюб, бир-бирини табхан бир халкъбыз, бир-бирибизге къол берейик, энтда бизни бир-бирибизден юзмесинле. 

Сёзюмю арт кёзюуюнде Аллах эки къралны башындагъылагъа акъыл бла сабырлыкъ берсин, деб тилейме. Муслиман къраллада бек аман артыкълыкъла бола, урушла барады. Энди ким кимни бла уруш этеди, ким кимден не излейди, бир-бирине къатышып къалгъанды. Ортада болгъан гюнахсыз халкъла бла сабийле къаладыла. Аллах аланы джазыкъсынсын. Дунияда бола тургъан бу артыкълыкъла джюрегибизни арытыб бошады. 

Уллу Аллах Таулуланы да, дунияда бизден калгъан ол бары гюнахсыз халкъланы да къорууласын, деб тилейме. Амин.

Къочхарланы Леман,
АБШ (США) / 27.11.2015

 
(Нет голосов)

  • Нравится

Комментариев нет