Расширенный поиск
7 Декабря  2022 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Чарсда алчыны эл кёреди.
  • Ариу сёз джыланны орнундан чыгъарыр.
  • Булут кёкге джарашыу, уят бетге джарашыу.
  • Биреуню эскиси биреуге джангы болмайды.
  • Иги адам абынса да, джангылмаз.
  • Сютден ауузу кюйген, суугъа юфгюре эди.
  • Къызбайны юйюне дери сюрсенг, батыр болур.
  • Ата – баланы уясы.
  • Джырчы ёлсе, джыры къалыр.
  • Къазанчы аман болса, къазаны къайнамаз.
  • Ойнай-ойнай кёз чыгъар.
  • Аман киши кеси юйюнде – къонакъ.
  • Мухарны эси – ашарыкъда.
  • Атынг аманнга чыкъгъандан эсе, джанынг тамагъынгдан чыкъсын.
  • Кёзден кетген, кёлден да кетеди.
  • Аджал соруб келмез, келсе, къайтыб кетмез.
  • Окъугъанны бети джарыкъ.
  • Мени джылытмагъан кюн, меннге тиймесин!
  • Ач уят къоймаз.
  • Джыланны къуйругъундан басарынг келсе, аны башы болгъанын унутма.
  • Сакъ юйюне сау барыр.
  • Бетинги сатма, малынгы сат.
  • Aдам боллукъ, сыфатындан белгили.
  • Дуния аламаты сен эсенг да, игиме деб айтма.
  • Къайгъы тюбю – тенгиз.
  • Татлы сёз – балдан татлы.
  • От кюйдюрген, сау болса да, тот кюйдюрген, сау болмаз.
  • Джюрекге ариу – кёзге да ариу.
  • Дууулдаса – бал чибин, къонса – къара чибин.
  • Арбаз къынгырды да, ийнек сауалмайма.
  • Урунуу – насыбны анасы.
  • Джумушакъ терекни къурт ашар.
  • Сыфатында болмагъаны, суратында болмаз.
  • Кенгеш болса, уруш болмаз.
  • Шекер бла туз – бир болмаз, ушамагъан – юй болмаз.
  • Эки къатын алгъан – эки ташны ортасына башын салгъан.
  • Чабар ат – джетген къыз.
  • Аджаллыгъа окъсуз шкок атылыр.
  • Къатын байлыкъны сюер, эр саулукъну сюер.
  • Агъач халкъгъа алтынды, иссиликге салкъынды.
  • Ханнга да келеди хариблик.
  • Айтхан – тынч, этген – къыйын.
  • Узун джолну барсанг, бюгюн келирсе, къысха джолну барсанг, тамбла келирсе.
  • Уллу къазанда бишген эт, чий къалмаз.
  • Башсыз урчукъ тюзюне айланмаз.
  • Джахил болса анасы, не билликди баласы?
  • Къызны минг тилер, бир алыр.
  • Ашын ашагъанынгы, башын да сыйла.
  • Таш бла ургъанны, аш бла ур.
  • Аш хазыр болса, иш харам болур.

Австрияда къарачайлыланы бушуу кюню

23.11.2015 0 3098  Юксел Къарачайлы

Драуда ауушханланы эсгертмеси

1945 джылда майны 14-чю кюнюнде Каринтия областны (Carinthia) Иршен эл (Irchen) бла Делла тийресинде (Dellah) Обердраубург талада (Oberdrauburg) къарачайлыланы лагерге джыядыла.

Лагерь, Гитлер Европагъа чабхан сагъатда, германлыла хорланнганларында, Британия аскерни оноууна къалады. Алайда Британия аскерчилени тамадасы Лондондан келген телеграмны окъуйду. Алай айтады: «Къазауат бошалды. Сизле Ата джуртугъузгъа къайтырыкъсыз». 7000 кавказлы терен къайгъыгъа киредиле. Бу хапарны эшитген къарачайлыла, была бизни ызыбызгъа иерикдиле деб, джанлар къайгъылы боладыла*. Кече лагерден 250 къарачай-малкъар эркишиси да, тиширыуу да, джанлайдыла. Алп таулада кечеледе джашыныб-бугъунуб, джюрюй-джюрюй бир талай заман сора Италия къралгъа джетедиле.

Лагерге эки кюнден сора Британия аскерни танклары келиб, тёгерекни къуршалайдыла. Алайда тиширыула къычырыкъ-сыйыт этиб, бизни ары иймегиз, ала бизни къырлыкъдыла деб, джалынадыла аскерчилеге. Ала да тынгыламай, юслерине танкланы сюредиле. Грузовиклеге минерге унамагъанланы къара зор бла атаргъа кюрешедиле ичине. 650 къарачайлы, тиширыуу, эркишиси да, сабийлери бла Драу кёлге мыллыкларын атыб, бууулуб, ёледиле, харибле. Лагерге аякъ тиреген къарачайлыланы Британия аскерчилери эки-юч сагъат ичинде ёлтюрюб къоядыла.

1948-чы джылгъа дери джанлаб къутулалгъанланы бир талайы Германиягъа кёчгюнчю болуб барадыла. Бир къаууму да, Египетни тамадасы Парук: «Аланы бери ийигиз, мен алагъа къарарыкъма», - деб, Италия къралгъа хапар ийгенден сора, ары кетеди. 1950-чы джылда Туркияны 2-чи тамадасы Мендерес: «Туркиягъа ийигиз», - деб, алагъа парламентде кёчгюнчюлюк джорукъ чыгъарыб, алады. Кёчгюнчюлени, алгъа Стампулгъа келтириб, алайдан да Анкара шахарны къатында Полатлы тийреге джыйыб, Тюфекчи бла Хаджиосманулу атлы эки элге орнатадыла.

Алайдагъы Тюрк къралны тамада джумушчулары къарачайлылагъа сый бериб, джылы тюбеб, барысына къой, къочхар, 250 гектар сабан бериб, къолларына да джетер чакълы ачхаланы да бериб, аламат асырайдыла. 1960-чы джылгъа дери ариу кечиниб джашайдыла. 1960-чы джыл Америка Кавказда туугъан бютеу къарачайлылагъа Вашингтонда парламентде кёчгюнчюлюк джорукъ чыгъарыб, ары чакъырады. Олсагъатда Эскишехирде Белпынар деген къарачай элде да кёб къарачайлы джууукъларында тургъан эдиле. Ол хапарны эшитгенлеринде, Германиядагъыла бла биргелей Америкагъа кетедиле. Америкада бусагъатха дери да бек ариу джашаб турадыла. 1960-чы джыл Гаджаланы Ибрахим Австрия Тыш Ишлени тамадалыгъына барыб, Драуда ауушханла ючюн къабыр эсгертмеси этдирирге джорукъ бла эркинлик алады. Арт джыллада ол эсгертмени этдириб, хунасыны аллына тюрк, ингилиз эмда немча тилледе: «Былайда эркин джашау ючюн 7000 кавказлы ауушханды. Алагъа кеси тилигизде дуа этигиз», - деб джаздыргъанды. Алайгъа баргъан муслиман миллетле дуа этедиле ауушханлагъа.

Энди Сыйлы Аллах биз къарачай миллетге быллай къыйынлыкъ, кёчгюнчюлюк, къазауат сынатмасын! Ариу джашайыкъ, къууанчлы болайыкъ!

*Джесирге тюшген Совет аскерчилени кёбюсю, Совет Союзгъа ызына къайытхан заманларында, джангыдан тюрмеге тюше эдиле. Талайын Совет кърал ёлтюрген да эте эди. Немча джесирден къутулгъан аскерчилени юйдегилери да бек къыйын, къоркъуулу халгъа тюше эдиле. 








Суратны Гаджаланы Ибрахим алгъанды.
Материалны хазырлагъан: Юксел Къарачайлы, Эскишехир (Туркия). 
Къайнакъ: «Birleşik Kafkasya» dergisi, № 5, 1965 дж.

Дагъыда бери къара: Хамит Боташ. Проклятая поляна



(Голосов: 2, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет