Расширенный поиск
18 Июля  2018 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Келинни – келгинчи, бёркню кийгинчи кёр.
  • Аш берме да, къаш бер.
  • Башсыз урчукъ тюзюне айланмаз.
  • Ойнай-ойнай кёз чыгъар.
  • Чомартны къолун джокълукъ байлар.
  • Джюрекден джюрекге джол барды.
  • Айтханы чапыракъдан ётмеген.
  • Айранын берсенг, челегин да къызгъанма.
  • Къонакъ болсанг, ийнакъ бол.
  • Ата Джуртуму башы болмасам да, босагъасында ташы болайым.
  • Алтыда кюлмеген, алтмышда кюлмез.
  • Ат да турмайды бир териде.
  • Билмейме деген – бир сёз
  • Байлыкъ келсе, акъыл кетер.
  • Тюзню ётмеги тюзде къалса да, тас болмаз.
  • Ётюрюк хапар аякъ тюбю бла джюрюйдю.
  • Эр абынмай, эл танымаз.
  • Эте билген, этген этеди, эте билмеген, юретген этеди!
  • Эртде тургъан джылкъычыны эркек аты тай табар.
  • Къонакъ хазыр болгъанлыкъгъа, къонакъбай хазыр тюлдю.
  • Таула не мийик болсала да, аууш табылыр.
  • Кесине оноу эте билмеген, халкъына да эте билмез.
  • Халкъны джырын джырласанг, халкъ санга эжиу этер.
  • Баргъанынга кёре болур келгенинг.
  • Къартны бурнун сюрт да, оноугъа тут.
  • Къыйынлы джети элни къайгъысын этер.
  • Эки элинги тыйсанг, джети элде махталырса.
  • Адеби болмагъан къыз – тузсуз хант.
  • Ачыу алгъа келсе, акъыл артха къалады.
  • Уллу атлама – абынырса, уллу къабма – къарылырса.
  • Билмегенинги, билгеннге сор.
  • Бетинги сатма, малынгы сат.
  • Окъумагъан сокъурду, сокъур ташха абыныр!
  • Уллу сёзде уят джокъ.
  • Аджашхан тёгерек айланыр.
  • Тойчу джашха къарама, къойчу джашха къара.
  • Бозаны арты дауур болур.
  • Насыблыны баласы кюн кюнден да баш болур, насыбсызны баласы, кюн кюнден да джаш болур.
  • Адамны сабийин сюйген джюреги, бычакъча, джитиди.
  • Орундукъ тюбюнде атылсам да, орта джиликме, де да айлан.
  • Юре билмеген ит, къонакъ келтирир.
  • Чыбыкълыкъда бюгюлмеген, къазыкълыкъда бюгюлмей эди.
  • Ачылгъан эт джабылыр, кёрген кёз унутмаз.
  • Акъыллы эркиши атын махтар, акъылсыз эркиши къатынын махтар.
  • Ургъан суудан башынгы сакъла.
  • Кёл – къызбай, къол – батыр.
  • Адамны адамлыгъы къыйынлыкъда айгъакъланады.
  • Ач уят къоймаз.
  • Ёпкелегенни ашы татлы болады.
  • Адамны аты башхача, акъылы да башхады.

Австрияда къарачайлыланы бушуу кюню

23.11.2015 0 1395  Юксел Къарачайлы

Драуда ауушханланы эсгертмеси

1945 джылда майны 14-чю кюнюнде Каринтия областны (Carinthia) Иршен эл (Irchen) бла Делла тийресинде (Dellah) Обердраубург талада (Oberdrauburg) къарачайлыланы лагерге джыядыла.

Лагерь, Гитлер Европагъа чабхан сагъатда, германлыла хорланнганларында, Британия аскерни оноууна къалады. Алайда Британия аскерчилени тамадасы Лондондан келген телеграмны окъуйду. Алай айтады: «Къазауат бошалды. Сизле Ата джуртугъузгъа къайтырыкъсыз». 7000 кавказлы терен къайгъыгъа киредиле. Бу хапарны эшитген къарачайлыла, была бизни ызыбызгъа иерикдиле деб, джанлар къайгъылы боладыла*. Кече лагерден 250 къарачай-малкъар эркишиси да, тиширыуу да, джанлайдыла. Алп таулада кечеледе джашыныб-бугъунуб, джюрюй-джюрюй бир талай заман сора Италия къралгъа джетедиле.

Лагерге эки кюнден сора Британия аскерни танклары келиб, тёгерекни къуршалайдыла. Алайда тиширыула къычырыкъ-сыйыт этиб, бизни ары иймегиз, ала бизни къырлыкъдыла деб, джалынадыла аскерчилеге. Ала да тынгыламай, юслерине танкланы сюредиле. Грузовиклеге минерге унамагъанланы къара зор бла атаргъа кюрешедиле ичине. 650 къарачайлы, тиширыуу, эркишиси да, сабийлери бла Драу кёлге мыллыкларын атыб, бууулуб, ёледиле, харибле. Лагерге аякъ тиреген къарачайлыланы Британия аскерчилери эки-юч сагъат ичинде ёлтюрюб къоядыла.

1948-чы джылгъа дери джанлаб къутулалгъанланы бир талайы Германиягъа кёчгюнчю болуб барадыла. Бир къаууму да, Египетни тамадасы Парук: «Аланы бери ийигиз, мен алагъа къарарыкъма», - деб, Италия къралгъа хапар ийгенден сора, ары кетеди. 1950-чы джылда Туркияны 2-чи тамадасы Мендерес: «Туркиягъа ийигиз», - деб, алагъа парламентде кёчгюнчюлюк джорукъ чыгъарыб, алады. Кёчгюнчюлени, алгъа Стампулгъа келтириб, алайдан да Анкара шахарны къатында Полатлы тийреге джыйыб, Тюфекчи бла Хаджиосманулу атлы эки элге орнатадыла.

Алайдагъы Тюрк къралны тамада джумушчулары къарачайлылагъа сый бериб, джылы тюбеб, барысына къой, къочхар, 250 гектар сабан бериб, къолларына да джетер чакълы ачхаланы да бериб, аламат асырайдыла. 1960-чы джылгъа дери ариу кечиниб джашайдыла. 1960-чы джыл Америка Кавказда туугъан бютеу къарачайлылагъа Вашингтонда парламентде кёчгюнчюлюк джорукъ чыгъарыб, ары чакъырады. Олсагъатда Эскишехирде Белпынар деген къарачай элде да кёб къарачайлы джууукъларында тургъан эдиле. Ол хапарны эшитгенлеринде, Германиядагъыла бла биргелей Америкагъа кетедиле. Америкада бусагъатха дери да бек ариу джашаб турадыла. 1960-чы джыл Гаджаланы Ибрахим Австрия Тыш Ишлени тамадалыгъына барыб, Драуда ауушханла ючюн къабыр эсгертмеси этдирирге джорукъ бла эркинлик алады. Арт джыллада ол эсгертмени этдириб, хунасыны аллына тюрк, ингилиз эмда немча тилледе: «Былайда эркин джашау ючюн 7000 кавказлы ауушханды. Алагъа кеси тилигизде дуа этигиз», - деб джаздыргъанды. Алайгъа баргъан муслиман миллетле дуа этедиле ауушханлагъа.

Энди Сыйлы Аллах биз къарачай миллетге быллай къыйынлыкъ, кёчгюнчюлюк, къазауат сынатмасын! Ариу джашайыкъ, къууанчлы болайыкъ!

*Джесирге тюшген Совет аскерчилени кёбюсю, Совет Союзгъа ызына къайытхан заманларында, джангыдан тюрмеге тюше эдиле. Талайын Совет кърал ёлтюрген да эте эди. Немча джесирден къутулгъан аскерчилени юйдегилери да бек къыйын, къоркъуулу халгъа тюше эдиле. 








Суратны Гаджаланы Ибрахим алгъанды.
Материалны хазырлагъан: Юксел Къарачайлы, Эскишехир (Туркия). 
Къайнакъ: «Birleşik Kafkasya» dergisi, № 5, 1965 дж.

Дагъыда бери къара: Хамит Боташ. Проклятая поляна



(Голосов: 2, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет