Расширенный поиск
9 Декабря  2016 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Айтхан – тынч, этген – къыйын.
  • Чакъырылмагъан къонакъ къачан кетерин сормаз.
  • Уруну арты – къуру.
  • Ач уят къоймаз.
  • Ауузу аманнга «иги», деме.
  • Кёб къычыргъандан – къоркъма, тынч олтургъандан – къоркъ.
  • Окъумагъан сокъурду, сокъур ташха абыныр!
  • Чакъырылмагъан къонакъ – орунсуз.
  • Адеб этмеген, адеб кёрмез.
  • Акъыл сабырлыкъ берир.
  • Башынга джетмегенни сорма.
  • Битмегеннге сакъал – танг.
  • Тил – кесген бычакъ, сёз – атылгъан окъ.
  • Кюн – узун, ёмюр – къысха.
  • Таугъа чыгъаллыкъ эсенг, тюзде къалма.
  • Мадар болса, къадар болур.
  • Къуллукъчума, деб махтанма, къуллукъ – хаух джамчыды!
  • Джумушакъ терекни къурт ашар.
  • Ёлмесенг да, къарт дамы болмазса?
  • Чакъырылмагъан джерге барма, чакъырылгъан джерден къалма.
  • Аджал соруб келмез, келсе, къайтыб кетмез.
  • Чыбыкълыкъда бюгюлмеген, къазыкълыкъда бюгюлмей эди.
  • Кюлме джашха – келир башха.
  • Алгъанда – джууукъ, бергенде – джау.
  • Къоркъакъны кёзю экили кёрюр.
  • Ёзденликни кёбю ётюрюк.
  • Тилчи тилден къаныкъмаз.
  • Къатын къылыкъсыз, эр тынчлыкъсыз.
  • Джарлы джети элни сёзюн этер.
  • Чомарт джарлы болмаз.
  • Джаш болсун, къыз болсун, акъылы, саны тюз болсун.
  • Ана – юйню кюн джарыгъы.
  • Уллу къашыкъ эрин джыртар.
  • Айныгъанлы алты кюн, тогъайгъанлы тогъуз кюн.
  • Этни да ашады, бетни да ашады.
  • Уллу къазанда бишген эт, чий къалмаз.
  • Намысы болмагъанны, сыйы болмаз.
  • Джиби бир къат джетмей эди да, эки къат тарта эди.
  • Билмегенинги, билгеннге сор.
  • Къарны аманнга къазан такъдырма, къолу аманнга от джакъдырма.
  • Миллетни бойну – базыкъ, аны бла кюрешген – джазыкъ.
  • Эл бла кёргенинг эрелей.
  • Элиб деген, элге болушур.
  • Махтаннган къыз, тойда джукълар.
  • Тешик этген тынчды, аны джамагъан къыйынды.
  • Джетген къыз джерли эшекни танымаз.
  • Бал ашаргъа сюе эсенг, чибин ургъаннга тёз.
  • Ханы къызы буюгъа-буюгъа киштик болду.
  • Джаным-тиним – окъуу, билим.
  • Гыдай эчки суугъа къараб, мюйюзле кёрмесе, джашма алкъын, дегенди.

Австрияда къарачайлыланы бушуу кюню

23.11.2015 0 852  Юксел Къарачайлы

Драуда ауушханланы эсгертмеси

1945 джылда майны 14-чю кюнюнде Каринтия областны (Carinthia) Иршен эл (Irchen) бла Делла тийресинде (Dellah) Обердраубург талада (Oberdrauburg) къарачайлыланы лагерге джыядыла.

Лагерь, Гитлер Европагъа чабхан сагъатда, германлыла хорланнганларында, Британия аскерни оноууна къалады. Алайда Британия аскерчилени тамадасы Лондондан келген телеграмны окъуйду. Алай айтады: «Къазауат бошалды. Сизле Ата джуртугъузгъа къайтырыкъсыз». 7000 кавказлы терен къайгъыгъа киредиле. Бу хапарны эшитген къарачайлыла, была бизни ызыбызгъа иерикдиле деб, джанлар къайгъылы боладыла*. Кече лагерден 250 къарачай-малкъар эркишиси да, тиширыуу да, джанлайдыла. Алп таулада кечеледе джашыныб-бугъунуб, джюрюй-джюрюй бир талай заман сора Италия къралгъа джетедиле.

Лагерге эки кюнден сора Британия аскерни танклары келиб, тёгерекни къуршалайдыла. Алайда тиширыула къычырыкъ-сыйыт этиб, бизни ары иймегиз, ала бизни къырлыкъдыла деб, джалынадыла аскерчилеге. Ала да тынгыламай, юслерине танкланы сюредиле. Грузовиклеге минерге унамагъанланы къара зор бла атаргъа кюрешедиле ичине. 650 къарачайлы, тиширыуу, эркишиси да, сабийлери бла Драу кёлге мыллыкларын атыб, бууулуб, ёледиле, харибле. Лагерге аякъ тиреген къарачайлыланы Британия аскерчилери эки-юч сагъат ичинде ёлтюрюб къоядыла.

1948-чы джылгъа дери джанлаб къутулалгъанланы бир талайы Германиягъа кёчгюнчю болуб барадыла. Бир къаууму да, Египетни тамадасы Парук: «Аланы бери ийигиз, мен алагъа къарарыкъма», - деб, Италия къралгъа хапар ийгенден сора, ары кетеди. 1950-чы джылда Туркияны 2-чи тамадасы Мендерес: «Туркиягъа ийигиз», - деб, алагъа парламентде кёчгюнчюлюк джорукъ чыгъарыб, алады. Кёчгюнчюлени, алгъа Стампулгъа келтириб, алайдан да Анкара шахарны къатында Полатлы тийреге джыйыб, Тюфекчи бла Хаджиосманулу атлы эки элге орнатадыла.

Алайдагъы Тюрк къралны тамада джумушчулары къарачайлылагъа сый бериб, джылы тюбеб, барысына къой, къочхар, 250 гектар сабан бериб, къолларына да джетер чакълы ачхаланы да бериб, аламат асырайдыла. 1960-чы джылгъа дери ариу кечиниб джашайдыла. 1960-чы джыл Америка Кавказда туугъан бютеу къарачайлылагъа Вашингтонда парламентде кёчгюнчюлюк джорукъ чыгъарыб, ары чакъырады. Олсагъатда Эскишехирде Белпынар деген къарачай элде да кёб къарачайлы джууукъларында тургъан эдиле. Ол хапарны эшитгенлеринде, Германиядагъыла бла биргелей Америкагъа кетедиле. Америкада бусагъатха дери да бек ариу джашаб турадыла. 1960-чы джыл Гаджаланы Ибрахим Австрия Тыш Ишлени тамадалыгъына барыб, Драуда ауушханла ючюн къабыр эсгертмеси этдирирге джорукъ бла эркинлик алады. Арт джыллада ол эсгертмени этдириб, хунасыны аллына тюрк, ингилиз эмда немча тилледе: «Былайда эркин джашау ючюн 7000 кавказлы ауушханды. Алагъа кеси тилигизде дуа этигиз», - деб джаздыргъанды. Алайгъа баргъан муслиман миллетле дуа этедиле ауушханлагъа.

Энди Сыйлы Аллах биз къарачай миллетге быллай къыйынлыкъ, кёчгюнчюлюк, къазауат сынатмасын! Ариу джашайыкъ, къууанчлы болайыкъ!

*Джесирге тюшген Совет аскерчилени кёбюсю, Совет Союзгъа ызына къайытхан заманларында, джангыдан тюрмеге тюше эдиле. Талайын Совет кърал ёлтюрген да эте эди. Немча джесирден къутулгъан аскерчилени юйдегилери да бек къыйын, къоркъуулу халгъа тюше эдиле. 








Суратны Гаджаланы Ибрахим алгъанды.
Материалны хазырлагъан: Юксел Къарачайлы, Эскишехир (Туркия). 
Къайнакъ: «Birleşik Kafkasya» dergisi, № 5, 1965 дж.

Дагъыда бери къара: Хамит Боташ. Проклятая поляна



(Голосов: 2, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет