Расширенный поиск
19 Июля  2019 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Сагъыш – къартлыкъгъа сюйюмчю.
  • Ашхы сёз таш тешер.
  • Къолунгдан къуймакъ ашатсанг да, атаны борчундан къутулмазса.
  • Хар зат кесини орнуна иги.
  • Къаллай салам берсенг, аллай джууаб алырса.
  • Дууулдаса – бал чибин, къонса – къара чибин.
  • Кийимни бичсенг, кенг бич, тар этген къыйын тюлдю.
  • Аурууну келиую тынч, кетиую – къыйын.
  • Аджаллыгъа окъсуз шкок атылыр.
  • Къонакъ болсанг, ийнакъ бол.
  • Халкъгъа джарагъан, джарлы къалмаз.
  • Ашыкъгъанны этеги бутуна чырмалыр.
  • Ойнай билмеген, уруб къачар.
  • Тёзген – тёш ашар!
  • Джюрекге ариу – кёзге да ариу.
  • Джыланны къуйругъундан басарынг келсе, аны башы болгъанын унутма.
  • Къызбайны юйюне дери сюрсенг, батыр болур.
  • Джаш болсун, къыз болсун, акъылы, саны тюз болсун.
  • Артына баргъанны, къатына барма.
  • Уруну арты – къуру.
  • Уллу сёзде уят джокъ.
  • Аман эсирсе, юйюн ояр.
  • Огъурлуну сёзю – суу, огъурсузну сёзю – уу.
  • Арбаз къынгырды да, ийнек сауалмайма.
  • Уллу суу бла уллу ауруудан башынгы сакъла.
  • Сютню башын джалагъан къутулур, тюбюн ичген тутулур.
  • Ачыкъ джюрекге джол – ачыкъ.
  • Бичгенде ашыкъма, тикгенде ашыкъ.
  • Ачылгъан эт джабылыр, кёрген кёз унутмаз.
  • Ач уят къоймаз.
  • Аманнга алтын чыдамаз.
  • Тил – кесген бычакъ, сёз – атылгъан окъ.
  • Гитче джилтин уллу элни джандырыр.
  • Адам къыйынлыгъын кёлтюрюр, зауукълугъун кёлтюрмез.
  • Тёрдеги кюлсе, эшикдеги ышарыр.
  • Адам туугъан джеринде, ит тойгъан джеринде.
  • Джарлы тюеге минсе да, ит къабар.
  • Рысхысына кёре, джаш ёсер, къышлыгъына кёре, мал ёсер.
  • Эм ашхы къайын ана мамукъ бла башынгы тешер.
  • Биреу ашаб къутулур, биреу джалаб тутулур.
  • Ашхылыкъ джерде джатмайды, аманлыкъ суугъа батмайды.
  • Иги адам абынса да, джангылмаз.
  • Aдам боллукъ, сыфатындан белгили.
  • Билимден уллу байлыкъ джокъду.
  • Чакъырылгъанны аты, чакъырылмагъанны багъасы болур.
  • Соргъан айыб тюлдю, билмеген айыбды.
  • Насыб бютеу халкъны юлюшюдю.
  • Эрни эр этерик да, къара джер этерик да, тиширыуду.
  • Алгъанда – джууукъ, бергенде – джау.
  • Керилген да, ургъан кибикди.

Австрияда къарачайлыланы бушуу кюню

23.11.2015 0 1666  Юксел Къарачайлы

Драуда ауушханланы эсгертмеси

1945 джылда майны 14-чю кюнюнде Каринтия областны (Carinthia) Иршен эл (Irchen) бла Делла тийресинде (Dellah) Обердраубург талада (Oberdrauburg) къарачайлыланы лагерге джыядыла.

Лагерь, Гитлер Европагъа чабхан сагъатда, германлыла хорланнганларында, Британия аскерни оноууна къалады. Алайда Британия аскерчилени тамадасы Лондондан келген телеграмны окъуйду. Алай айтады: «Къазауат бошалды. Сизле Ата джуртугъузгъа къайтырыкъсыз». 7000 кавказлы терен къайгъыгъа киредиле. Бу хапарны эшитген къарачайлыла, была бизни ызыбызгъа иерикдиле деб, джанлар къайгъылы боладыла*. Кече лагерден 250 къарачай-малкъар эркишиси да, тиширыуу да, джанлайдыла. Алп таулада кечеледе джашыныб-бугъунуб, джюрюй-джюрюй бир талай заман сора Италия къралгъа джетедиле.

Лагерге эки кюнден сора Британия аскерни танклары келиб, тёгерекни къуршалайдыла. Алайда тиширыула къычырыкъ-сыйыт этиб, бизни ары иймегиз, ала бизни къырлыкъдыла деб, джалынадыла аскерчилеге. Ала да тынгыламай, юслерине танкланы сюредиле. Грузовиклеге минерге унамагъанланы къара зор бла атаргъа кюрешедиле ичине. 650 къарачайлы, тиширыуу, эркишиси да, сабийлери бла Драу кёлге мыллыкларын атыб, бууулуб, ёледиле, харибле. Лагерге аякъ тиреген къарачайлыланы Британия аскерчилери эки-юч сагъат ичинде ёлтюрюб къоядыла.

1948-чы джылгъа дери джанлаб къутулалгъанланы бир талайы Германиягъа кёчгюнчю болуб барадыла. Бир къаууму да, Египетни тамадасы Парук: «Аланы бери ийигиз, мен алагъа къарарыкъма», - деб, Италия къралгъа хапар ийгенден сора, ары кетеди. 1950-чы джылда Туркияны 2-чи тамадасы Мендерес: «Туркиягъа ийигиз», - деб, алагъа парламентде кёчгюнчюлюк джорукъ чыгъарыб, алады. Кёчгюнчюлени, алгъа Стампулгъа келтириб, алайдан да Анкара шахарны къатында Полатлы тийреге джыйыб, Тюфекчи бла Хаджиосманулу атлы эки элге орнатадыла.

Алайдагъы Тюрк къралны тамада джумушчулары къарачайлылагъа сый бериб, джылы тюбеб, барысына къой, къочхар, 250 гектар сабан бериб, къолларына да джетер чакълы ачхаланы да бериб, аламат асырайдыла. 1960-чы джылгъа дери ариу кечиниб джашайдыла. 1960-чы джыл Америка Кавказда туугъан бютеу къарачайлылагъа Вашингтонда парламентде кёчгюнчюлюк джорукъ чыгъарыб, ары чакъырады. Олсагъатда Эскишехирде Белпынар деген къарачай элде да кёб къарачайлы джууукъларында тургъан эдиле. Ол хапарны эшитгенлеринде, Германиядагъыла бла биргелей Америкагъа кетедиле. Америкада бусагъатха дери да бек ариу джашаб турадыла. 1960-чы джыл Гаджаланы Ибрахим Австрия Тыш Ишлени тамадалыгъына барыб, Драуда ауушханла ючюн къабыр эсгертмеси этдирирге джорукъ бла эркинлик алады. Арт джыллада ол эсгертмени этдириб, хунасыны аллына тюрк, ингилиз эмда немча тилледе: «Былайда эркин джашау ючюн 7000 кавказлы ауушханды. Алагъа кеси тилигизде дуа этигиз», - деб джаздыргъанды. Алайгъа баргъан муслиман миллетле дуа этедиле ауушханлагъа.

Энди Сыйлы Аллах биз къарачай миллетге быллай къыйынлыкъ, кёчгюнчюлюк, къазауат сынатмасын! Ариу джашайыкъ, къууанчлы болайыкъ!

*Джесирге тюшген Совет аскерчилени кёбюсю, Совет Союзгъа ызына къайытхан заманларында, джангыдан тюрмеге тюше эдиле. Талайын Совет кърал ёлтюрген да эте эди. Немча джесирден къутулгъан аскерчилени юйдегилери да бек къыйын, къоркъуулу халгъа тюше эдиле. 








Суратны Гаджаланы Ибрахим алгъанды.
Материалны хазырлагъан: Юксел Къарачайлы, Эскишехир (Туркия). 
Къайнакъ: «Birleşik Kafkasya» dergisi, № 5, 1965 дж.

Дагъыда бери къара: Хамит Боташ. Проклятая поляна



(Голосов: 2, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет