Расширенный поиск
18 Января  2019 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Аманнга игилик этсенг, юйюнге сау бармазса.
  • Алтыннга тот къонмаз.
  • Кийим тукъум сордурур.
  • Ишин билген, аны сыйын чыгъарады.
  • Ёлюр джаннга, ёкюл джокъ.
  • Билим насыб берир, билим джолну керир.
  • Ачны эсинде – аш.
  • Башланнган иш битер, къымылдагъан тиш тюшер.
  • Къыз чыгъаргъан – къызыл къымжа.
  • Кёб ашасанг, татыуу чыкъмаз, кёб сёлешсенг, магъанасы чыкъмаз.
  • Айтханы чапыракъдан ётмеген.
  • Джаш къарыу бла кючлю, къарт акъыл бла кючлю.
  • Эринчекге кюн узун.
  • Тюз сёз баргъан сууну тыяр.
  • Кёб джат да, бек чаб.
  • Ауузу бла къуш тута айланады.
  • Халкъны джырын джырласанг, халкъ санга эжиу этер.
  • Мен да «сен», дейме, сен да «кесим», дейсе.
  • Кимни – тили, тиши онглу, кимни – къолу, иши онглу.
  • Ишлегенде эринме, ишде чолакъ кёрюнме.
  • Тёзгеннге, джабылгъан эшик ачылыр.
  • Игини сыйлагъан адетди.
  • Мал ёлсе, сюек къалыр, адам ёлсе, иши къалыр.
  • Айырылгъанланы айю ашар, бёлюннгенлени бёрю ашар.
  • Билгенни къолу къарны джандырыр.
  • Ёлген ийнек сютлю болур.
  • Кёзден кетген, кёлден да кетеди.
  • Aдам боллукъ, сыфатындан белгили.
  • Огъурлуну сёзю – суу, огъурсузну сёзю – уу.
  • Чарсда алчыны эл кёреди.
  • Кюн кёрмеген, кюн кёрсе, кюндюз чыракъ джандырыр.
  • Билим ат болуб да чабар, къуш болуб да учар.
  • Джигер – джаннга къыйынлыкъ.
  • Тёрде – темир таякълы, къаяда – чыпчыкъ аякълы.
  • Орундукъ тюбюнде атылсам да, орта джиликме, де да айлан.
  • Накъырда – кертини келечиси.
  • Къаллай салам берсенг, аллай джууаб алырса.
  • Хар ишни да аллы къыйынды.
  • Къартны сыйын кёрмеген, къартлыгъында сыйлы болмаз.
  • Кёб джашагъан – кёб билир.
  • Джаш болсун, къыз болсун, акъылы, саны тюз болсун.
  • Билген билмегенни юретген адетди.
  • Къызны минг тилер, бир алыр.
  • Ач – эснер, ат – кишнер.
  • Къоркъакъны кёзю экили кёрюр.
  • Тёрдеги кюлсе, эшикдеги ышарыр.
  • Эркишиге тары кебек танг кёрюнюр.
  • Татлы сёз – балдан татлы.
  • Кёзюнде тереги болгъан, чёбю болгъаннга кюле эди.
  • Аууздан келген, къолдан келсе, ким да патчах болур эди.

Австрияда къарачайлыланы бушуу кюню

23.11.2015 0 1544  Юксел Къарачайлы

Драуда ауушханланы эсгертмеси

1945 джылда майны 14-чю кюнюнде Каринтия областны (Carinthia) Иршен эл (Irchen) бла Делла тийресинде (Dellah) Обердраубург талада (Oberdrauburg) къарачайлыланы лагерге джыядыла.

Лагерь, Гитлер Европагъа чабхан сагъатда, германлыла хорланнганларында, Британия аскерни оноууна къалады. Алайда Британия аскерчилени тамадасы Лондондан келген телеграмны окъуйду. Алай айтады: «Къазауат бошалды. Сизле Ата джуртугъузгъа къайтырыкъсыз». 7000 кавказлы терен къайгъыгъа киредиле. Бу хапарны эшитген къарачайлыла, была бизни ызыбызгъа иерикдиле деб, джанлар къайгъылы боладыла*. Кече лагерден 250 къарачай-малкъар эркишиси да, тиширыуу да, джанлайдыла. Алп таулада кечеледе джашыныб-бугъунуб, джюрюй-джюрюй бир талай заман сора Италия къралгъа джетедиле.

Лагерге эки кюнден сора Британия аскерни танклары келиб, тёгерекни къуршалайдыла. Алайда тиширыула къычырыкъ-сыйыт этиб, бизни ары иймегиз, ала бизни къырлыкъдыла деб, джалынадыла аскерчилеге. Ала да тынгыламай, юслерине танкланы сюредиле. Грузовиклеге минерге унамагъанланы къара зор бла атаргъа кюрешедиле ичине. 650 къарачайлы, тиширыуу, эркишиси да, сабийлери бла Драу кёлге мыллыкларын атыб, бууулуб, ёледиле, харибле. Лагерге аякъ тиреген къарачайлыланы Британия аскерчилери эки-юч сагъат ичинде ёлтюрюб къоядыла.

1948-чы джылгъа дери джанлаб къутулалгъанланы бир талайы Германиягъа кёчгюнчю болуб барадыла. Бир къаууму да, Египетни тамадасы Парук: «Аланы бери ийигиз, мен алагъа къарарыкъма», - деб, Италия къралгъа хапар ийгенден сора, ары кетеди. 1950-чы джылда Туркияны 2-чи тамадасы Мендерес: «Туркиягъа ийигиз», - деб, алагъа парламентде кёчгюнчюлюк джорукъ чыгъарыб, алады. Кёчгюнчюлени, алгъа Стампулгъа келтириб, алайдан да Анкара шахарны къатында Полатлы тийреге джыйыб, Тюфекчи бла Хаджиосманулу атлы эки элге орнатадыла.

Алайдагъы Тюрк къралны тамада джумушчулары къарачайлылагъа сый бериб, джылы тюбеб, барысына къой, къочхар, 250 гектар сабан бериб, къолларына да джетер чакълы ачхаланы да бериб, аламат асырайдыла. 1960-чы джылгъа дери ариу кечиниб джашайдыла. 1960-чы джыл Америка Кавказда туугъан бютеу къарачайлылагъа Вашингтонда парламентде кёчгюнчюлюк джорукъ чыгъарыб, ары чакъырады. Олсагъатда Эскишехирде Белпынар деген къарачай элде да кёб къарачайлы джууукъларында тургъан эдиле. Ол хапарны эшитгенлеринде, Германиядагъыла бла биргелей Америкагъа кетедиле. Америкада бусагъатха дери да бек ариу джашаб турадыла. 1960-чы джыл Гаджаланы Ибрахим Австрия Тыш Ишлени тамадалыгъына барыб, Драуда ауушханла ючюн къабыр эсгертмеси этдирирге джорукъ бла эркинлик алады. Арт джыллада ол эсгертмени этдириб, хунасыны аллына тюрк, ингилиз эмда немча тилледе: «Былайда эркин джашау ючюн 7000 кавказлы ауушханды. Алагъа кеси тилигизде дуа этигиз», - деб джаздыргъанды. Алайгъа баргъан муслиман миллетле дуа этедиле ауушханлагъа.

Энди Сыйлы Аллах биз къарачай миллетге быллай къыйынлыкъ, кёчгюнчюлюк, къазауат сынатмасын! Ариу джашайыкъ, къууанчлы болайыкъ!

*Джесирге тюшген Совет аскерчилени кёбюсю, Совет Союзгъа ызына къайытхан заманларында, джангыдан тюрмеге тюше эдиле. Талайын Совет кърал ёлтюрген да эте эди. Немча джесирден къутулгъан аскерчилени юйдегилери да бек къыйын, къоркъуулу халгъа тюше эдиле. 








Суратны Гаджаланы Ибрахим алгъанды.
Материалны хазырлагъан: Юксел Къарачайлы, Эскишехир (Туркия). 
Къайнакъ: «Birleşik Kafkasya» dergisi, № 5, 1965 дж.

Дагъыда бери къара: Хамит Боташ. Проклятая поляна



(Голосов: 2, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет