Расширенный поиск
22 Января  2017 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Окъугъанны бети джарыкъ.
  • Мал ёлсе, сюек къалыр, адам ёлсе, иши къалыр.
  • Тойгъан джерге джети къайт.
  • Аууз сакълагъан – джан сакълар.
  • Аман эсирсе, юйюн ояр.
  • Ашлыкъ – бюртюкден, джюн – тюкден.
  • Джангыз терек къынгыр ёсер.
  • Аллахдан тилесенг, кёб тиле.
  • Джолда аягъынга сакъ бол, ушакъда тилинге сакъ бол.
  • Эртде тургъан бла эртде юйленнген сокъуранмаз.
  • Ёзденликни джайгъан – джокълукъ.
  • Арпа, будай – ащды, алтын, кюмюш а – ташды.
  • Эр сокъур болсун, къатын тилсиз болсун.
  • Ачны эсинде – аш.
  • Кесинг сынамагъан затны, адамгъа буюрма.
  • Эки итни арасына сюек атма, эки адамны арасында сёз чыгъарма.
  • Эркишиге тары кебек танг кёрюнюр.
  • Джарлыны эшигин махтагъан джабар.
  • Башынга джетмегенни сорма.
  • Сормай – алма, чакъырылмай – барма.
  • Ойнай билмеген, уруб къачар.
  • Бозанг болмагъан джерге, къалагъынгы сукъма.
  • Байма, деб да, къууанма, джарлыма, деб да, джылама.
  • Ауругъан – джашаудан умутчу.
  • Намысы джокъну – дуниясы джокъ.
  • Джарашыу сюйген – джалынчакъ.
  • Зар адамны насыбы болмаз.
  • Кимни – тили, тиши онглу, кимни – къолу, иши онглу.
  • Эм уллу байлыкъ – джан саулукъ.
  • Джырчы ёлсе, джыры къалыр.
  • Ашхы атаны – джашы ашхы, ашхы ананы – къызы ашхы.
  • Билгенни къолу къарны джандырыр.
  • Аджаллыгъа окъсуз шкок атылыр.
  • Ашын ашагъанынгы, башын да сыйла.
  • Эки ойлашыб, бир сёлешген.
  • Ат да турмайды бир териде.
  • Къарны аманнга къазан такъдырма, къолу аманнга от джакъдырма.
  • Эл тойса, тоймагъан, эл къойса, къоймагъан.
  • Аджал соруб келмез, келсе, къайтыб кетмез.
  • Адамны аты башхача, акъылы да башхады.
  • Чомарт джарлы болмаз.
  • Адеб джокъда, намыс джокъ.
  • Айтхан – тынч, этген – къыйын.
  • Ашхы тенг джолгъа салыр, аман тенг джолдан тайдырыр.
  • Нёгерсизни джолу узун.
  • Сангырау къулакъ эл бузар.
  • Сабыр джетер муратха, сабырсыз къалыр уятха.
  • Джумушакъ сёз къаты таякъны сындырыр.
  • Аджалсыз ёлюм болмаз.
  • Джолунга кёре – джюрюшюнг, джагъанга кёре – юлюшюнг.

Австрияда къарачайлыланы бушуу кюню

23.11.2015 0 902  Юксел Къарачайлы

Драуда ауушханланы эсгертмеси

1945 джылда майны 14-чю кюнюнде Каринтия областны (Carinthia) Иршен эл (Irchen) бла Делла тийресинде (Dellah) Обердраубург талада (Oberdrauburg) къарачайлыланы лагерге джыядыла.

Лагерь, Гитлер Европагъа чабхан сагъатда, германлыла хорланнганларында, Британия аскерни оноууна къалады. Алайда Британия аскерчилени тамадасы Лондондан келген телеграмны окъуйду. Алай айтады: «Къазауат бошалды. Сизле Ата джуртугъузгъа къайтырыкъсыз». 7000 кавказлы терен къайгъыгъа киредиле. Бу хапарны эшитген къарачайлыла, была бизни ызыбызгъа иерикдиле деб, джанлар къайгъылы боладыла*. Кече лагерден 250 къарачай-малкъар эркишиси да, тиширыуу да, джанлайдыла. Алп таулада кечеледе джашыныб-бугъунуб, джюрюй-джюрюй бир талай заман сора Италия къралгъа джетедиле.

Лагерге эки кюнден сора Британия аскерни танклары келиб, тёгерекни къуршалайдыла. Алайда тиширыула къычырыкъ-сыйыт этиб, бизни ары иймегиз, ала бизни къырлыкъдыла деб, джалынадыла аскерчилеге. Ала да тынгыламай, юслерине танкланы сюредиле. Грузовиклеге минерге унамагъанланы къара зор бла атаргъа кюрешедиле ичине. 650 къарачайлы, тиширыуу, эркишиси да, сабийлери бла Драу кёлге мыллыкларын атыб, бууулуб, ёледиле, харибле. Лагерге аякъ тиреген къарачайлыланы Британия аскерчилери эки-юч сагъат ичинде ёлтюрюб къоядыла.

1948-чы джылгъа дери джанлаб къутулалгъанланы бир талайы Германиягъа кёчгюнчю болуб барадыла. Бир къаууму да, Египетни тамадасы Парук: «Аланы бери ийигиз, мен алагъа къарарыкъма», - деб, Италия къралгъа хапар ийгенден сора, ары кетеди. 1950-чы джылда Туркияны 2-чи тамадасы Мендерес: «Туркиягъа ийигиз», - деб, алагъа парламентде кёчгюнчюлюк джорукъ чыгъарыб, алады. Кёчгюнчюлени, алгъа Стампулгъа келтириб, алайдан да Анкара шахарны къатында Полатлы тийреге джыйыб, Тюфекчи бла Хаджиосманулу атлы эки элге орнатадыла.

Алайдагъы Тюрк къралны тамада джумушчулары къарачайлылагъа сый бериб, джылы тюбеб, барысына къой, къочхар, 250 гектар сабан бериб, къолларына да джетер чакълы ачхаланы да бериб, аламат асырайдыла. 1960-чы джылгъа дери ариу кечиниб джашайдыла. 1960-чы джыл Америка Кавказда туугъан бютеу къарачайлылагъа Вашингтонда парламентде кёчгюнчюлюк джорукъ чыгъарыб, ары чакъырады. Олсагъатда Эскишехирде Белпынар деген къарачай элде да кёб къарачайлы джууукъларында тургъан эдиле. Ол хапарны эшитгенлеринде, Германиядагъыла бла биргелей Америкагъа кетедиле. Америкада бусагъатха дери да бек ариу джашаб турадыла. 1960-чы джыл Гаджаланы Ибрахим Австрия Тыш Ишлени тамадалыгъына барыб, Драуда ауушханла ючюн къабыр эсгертмеси этдирирге джорукъ бла эркинлик алады. Арт джыллада ол эсгертмени этдириб, хунасыны аллына тюрк, ингилиз эмда немча тилледе: «Былайда эркин джашау ючюн 7000 кавказлы ауушханды. Алагъа кеси тилигизде дуа этигиз», - деб джаздыргъанды. Алайгъа баргъан муслиман миллетле дуа этедиле ауушханлагъа.

Энди Сыйлы Аллах биз къарачай миллетге быллай къыйынлыкъ, кёчгюнчюлюк, къазауат сынатмасын! Ариу джашайыкъ, къууанчлы болайыкъ!

*Джесирге тюшген Совет аскерчилени кёбюсю, Совет Союзгъа ызына къайытхан заманларында, джангыдан тюрмеге тюше эдиле. Талайын Совет кърал ёлтюрген да эте эди. Немча джесирден къутулгъан аскерчилени юйдегилери да бек къыйын, къоркъуулу халгъа тюше эдиле. 








Суратны Гаджаланы Ибрахим алгъанды.
Материалны хазырлагъан: Юксел Къарачайлы, Эскишехир (Туркия). 
Къайнакъ: «Birleşik Kafkasya» dergisi, № 5, 1965 дж.

Дагъыда бери къара: Хамит Боташ. Проклятая поляна



(Голосов: 2, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет