Расширенный поиск
23 Февраля  2017 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Намыс сатылыб алынмайды.
  • Джашлыкъ этмеген, башлыкъ этмез.
  • Байлыкъ адамны сокъур этер.
  • Бозаны арты дауур болур.
  • Ишге юренсин къоллары, халкъ бла болсун джоллары.
  • Билим – акъылны чырагъы.
  • Атынг аманнга чыкъгъандан эсе, джанынг тамагъынгдан чыкъсын.
  • Ашына кёре табагъы, балына кёре къалагъы.
  • Къарыусузгъа кюлме, онгсузгъа тийме.
  • Ауузу аманнга «иги», деме.
  • Кесине оноу эте билмеген, халкъына да эте билмез.
  • Магъанасыз сёз – тауушсуз сыбызгъы.
  • Келинни – келгинчи, бёркню кийгинчи кёр.
  • Элге къуллукъ этмеген, элге ие болмаз.
  • Окъ къызбайны джокълайды.
  • Огъурлуну сёзю – суу, огъурсузну сёзю – уу.
  • Къайгъы тюбю – тенгиз.
  • Билген билмегенни юретген адетди.
  • Адам къыйынлыгъын кёлтюрюр, зауукълугъун кёлтюрмез.
  • Узун джолну барсанг, бюгюн келирсе, къысха джолну барсанг, тамбла келирсе.
  • Билим ат болуб да чабар, къуш болуб да учар.
  • Юреннген ауруу къалмаз.
  • Элиб деген, элге болушур.
  • Дуния мал дунияда къалады.
  • Адамны адамлыгъы къыйынлыкъда айгъакъланады.
  • Эрине къаргъыш этген къатын, эрнин къабар.
  • Ёгюзню мюйюзлери ауурлукъ этмейдиле.
  • Акъыл неден да кючлюдю.
  • Джумушакъ сёз къаты таякъны сындырыр.
  • Сыфатында болмагъаны, суратында болмаз.
  • Тамырсыз терекге таянма – джыгъылырса.
  • Байны оноуу, джарлыгъа джарамаз.
  • Тынгылагъан тынгы бузар.
  • Ёлген эшек бёрюден къоркъмайды.
  • Ашатыргъа иш – ашхы, ишлетирге аш – ашхы.
  • Эринчекни аурууу – кёб.
  • Аш хазыр болса, иш харам болур.
  • Керек ташны ауурлугъу джокъ.
  • Джолда аягъынга сакъ бол, ушакъда тилинге сакъ бол.
  • Кёб ант этген, кёб ётюрюк айтыр.
  • Джырына кёре эжиую.
  • Сёз садакъдан кючлюдю.
  • Хар сёзню орну барды.
  • Къарнынг къанлынга кийирир.
  • Чомарт бергенин айтмаз.
  • Ариуну – ауруу кёб.
  • Ёлген аслан – сау чычхан.
  • Джарлы джети элни сёзюн этер.
  • Юйюнг бла джау болгъандан эсе, элинг бла джау бол.
  • Джуртун къоругъан озар.

Австрияда къарачайлыланы бушуу кюню

23.11.2015 0 930  Юксел Къарачайлы

Драуда ауушханланы эсгертмеси

1945 джылда майны 14-чю кюнюнде Каринтия областны (Carinthia) Иршен эл (Irchen) бла Делла тийресинде (Dellah) Обердраубург талада (Oberdrauburg) къарачайлыланы лагерге джыядыла.

Лагерь, Гитлер Европагъа чабхан сагъатда, германлыла хорланнганларында, Британия аскерни оноууна къалады. Алайда Британия аскерчилени тамадасы Лондондан келген телеграмны окъуйду. Алай айтады: «Къазауат бошалды. Сизле Ата джуртугъузгъа къайтырыкъсыз». 7000 кавказлы терен къайгъыгъа киредиле. Бу хапарны эшитген къарачайлыла, была бизни ызыбызгъа иерикдиле деб, джанлар къайгъылы боладыла*. Кече лагерден 250 къарачай-малкъар эркишиси да, тиширыуу да, джанлайдыла. Алп таулада кечеледе джашыныб-бугъунуб, джюрюй-джюрюй бир талай заман сора Италия къралгъа джетедиле.

Лагерге эки кюнден сора Британия аскерни танклары келиб, тёгерекни къуршалайдыла. Алайда тиширыула къычырыкъ-сыйыт этиб, бизни ары иймегиз, ала бизни къырлыкъдыла деб, джалынадыла аскерчилеге. Ала да тынгыламай, юслерине танкланы сюредиле. Грузовиклеге минерге унамагъанланы къара зор бла атаргъа кюрешедиле ичине. 650 къарачайлы, тиширыуу, эркишиси да, сабийлери бла Драу кёлге мыллыкларын атыб, бууулуб, ёледиле, харибле. Лагерге аякъ тиреген къарачайлыланы Британия аскерчилери эки-юч сагъат ичинде ёлтюрюб къоядыла.

1948-чы джылгъа дери джанлаб къутулалгъанланы бир талайы Германиягъа кёчгюнчю болуб барадыла. Бир къаууму да, Египетни тамадасы Парук: «Аланы бери ийигиз, мен алагъа къарарыкъма», - деб, Италия къралгъа хапар ийгенден сора, ары кетеди. 1950-чы джылда Туркияны 2-чи тамадасы Мендерес: «Туркиягъа ийигиз», - деб, алагъа парламентде кёчгюнчюлюк джорукъ чыгъарыб, алады. Кёчгюнчюлени, алгъа Стампулгъа келтириб, алайдан да Анкара шахарны къатында Полатлы тийреге джыйыб, Тюфекчи бла Хаджиосманулу атлы эки элге орнатадыла.

Алайдагъы Тюрк къралны тамада джумушчулары къарачайлылагъа сый бериб, джылы тюбеб, барысына къой, къочхар, 250 гектар сабан бериб, къолларына да джетер чакълы ачхаланы да бериб, аламат асырайдыла. 1960-чы джылгъа дери ариу кечиниб джашайдыла. 1960-чы джыл Америка Кавказда туугъан бютеу къарачайлылагъа Вашингтонда парламентде кёчгюнчюлюк джорукъ чыгъарыб, ары чакъырады. Олсагъатда Эскишехирде Белпынар деген къарачай элде да кёб къарачайлы джууукъларында тургъан эдиле. Ол хапарны эшитгенлеринде, Германиядагъыла бла биргелей Америкагъа кетедиле. Америкада бусагъатха дери да бек ариу джашаб турадыла. 1960-чы джыл Гаджаланы Ибрахим Австрия Тыш Ишлени тамадалыгъына барыб, Драуда ауушханла ючюн къабыр эсгертмеси этдирирге джорукъ бла эркинлик алады. Арт джыллада ол эсгертмени этдириб, хунасыны аллына тюрк, ингилиз эмда немча тилледе: «Былайда эркин джашау ючюн 7000 кавказлы ауушханды. Алагъа кеси тилигизде дуа этигиз», - деб джаздыргъанды. Алайгъа баргъан муслиман миллетле дуа этедиле ауушханлагъа.

Энди Сыйлы Аллах биз къарачай миллетге быллай къыйынлыкъ, кёчгюнчюлюк, къазауат сынатмасын! Ариу джашайыкъ, къууанчлы болайыкъ!

*Джесирге тюшген Совет аскерчилени кёбюсю, Совет Союзгъа ызына къайытхан заманларында, джангыдан тюрмеге тюше эдиле. Талайын Совет кърал ёлтюрген да эте эди. Немча джесирден къутулгъан аскерчилени юйдегилери да бек къыйын, къоркъуулу халгъа тюше эдиле. 








Суратны Гаджаланы Ибрахим алгъанды.
Материалны хазырлагъан: Юксел Къарачайлы, Эскишехир (Туркия). 
Къайнакъ: «Birleşik Kafkasya» dergisi, № 5, 1965 дж.

Дагъыда бери къара: Хамит Боташ. Проклятая поляна



(Голосов: 2, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет