Расширенный поиск
25 Марта  2017 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Тик ёргени, тик энгишгеси да болады.
  • Бал ашаргъа сюе эсенг, чибин ургъаннга тёз.
  • Къарын къуру болса, джюрек уру болур.
  • Кёб ашасанг, татыуу чыкъмаз, кёб сёлешсенг, магъанасы чыкъмаз.
  • Иги – алгъыш этер, аман – къаргъыш этер.
  • Татлы тилде – сёз ариу, чемер къолда – иш ариу.
  • Юйлю уругъа ит чабмаз.
  • Кёл – къызбай, къол – батыр.
  • Къызгъанчдан ычхыныр, мухардан ычхынмаз.
  • Ариуну – ауруу кёб.
  • Къалгъан ишге къар джауар.
  • Адамны бетине къарама, адетине къара.
  • Чакъырылмагъан къонакъ – орунсуз.
  • Мал кёб болса, джууукъ кёб болур.
  • Аман къатын алгъан, арыр, иги къатын алгъан джарыр.
  • Башсыз урчукъ тюзюне айланмаз.
  • Тилчи тилден къаныкъмаз.
  • Аман адам элни бир-бирине джау этер.
  • Къанны къан бла джуума, аманны аман бла къуума.
  • Ата Джуртун танымагъан, атасын да танымаз.
  • Башынга джетмегенни сорма.
  • Таукелге нюр джауар.
  • Эл тойса, тоймагъан, эл къойса, къоймагъан.
  • Ёпкелегенни ашы татлы болады.
  • Ашына кёре табагъы, балына кёре къалагъы.
  • Эрни эр этерик да, къара джер этерик да, тиширыуду.
  • Эки ойлашыб, бир сёлешген.
  • Къарнынг ауруса, ауузунгу тый
  • Айныгъанлы алты кюн, тогъайгъанлы тогъуз кюн.
  • Тин – байлыгъынг, терен саулугъунг.
  • Сабийни джумушха джибер да, ызындан бар.
  • Къолу уллу – асыу, аягъы уллу – джарсыу.
  • Къошда джокъгъа – юлюш джокъ.
  • Керек ташны ауурлугъу джокъ.
  • Сёз – кюмюш, джыр – алтын.
  • Ишлегенден, къарагъан уста.
  • Кёлсюзден сёзсюз тууар.
  • Адамны аманы адамны бети бла ойнар.
  • Ашда уялгъан – мухар, ишде уялгъан – хомух.
  • Эр абынмай, эл танымаз.
  • Къуллукъчума, деб махтанма, къуллукъ – хаух джамчыды!
  • Къыз келсе, джумуш эте келеди, къатын келсе, ушакъ эте келеди.
  • Акъыллы башны – тили къысха.
  • Ёнгкюч къууана барыр, джылай келир.
  • Хатерли къул болур.
  • Айтхан – тынч, этген – къыйын.
  • «Ёгюз, джаргъа джууукъ барма, меннге джюк боллукъса», - дегенди эшек.
  • Аман къатын сабий табса, бий болур…
  • Баш болса, бёрк табылыр.
  • Ариу сёзде ауруу джокъ.

Джашагъан джери - миллетни бети

30.03.2015 1 1131  Борлакова Ф.
Хар кюн сайын эшикде айланнган адамланы учу-къыйры болмайды. Хар бирини кесини джолу, бир ашыкъгъан джери, этген иши болады. Асыры терен киргенлеринден башлары бла джумушларына, тёгереклерине къараб: «Къалайды джашагъан джерим? Бир джукъ этерге керекмиди?»,- деб кеслери кеслерине сорургъа заманмы табмайдыла, излегенми этмейдиле - билмейме. 

Кёргенлери, эслегенлери болса да: «Ол мени ишиммиди? Менден сора киши табылмаймыды?» - деб, кеслери кеслерине алай айтыб кетедиле. Джаратмагъан затларында уа не къралны терс этедиле, не да башха адамланы.

Алай болса да, хар адам  кесини  джашагъан, ёсген джери бла махтаныры келеди. «Къалайы игиди?» - деб сорсала, ким да кесини элин, кесини миллетин айтады.
Этгенлери тюз болур, хар ким терсликлерин кеслери ангылаб, кеслерини орталарын да, тышына айтдырмагъанлай тюзетселе иги болур.
Бу джазгъанымы барын да магъанысы неди?

Кёб болмайын бир джумуш бла Ючкекеннге къайтыргъа керек болгъан эди. Ары дери уа юсю бла ётген болмаса, ичинде орамларын да айланмагъан эдим, не зат къалай болгъанын иги ангыларча. Ол кюн а къайтыб, ичинде бир кесек джюрюгенимде, сейирсиннгеним бла ачыуланнганымы ичиме джыялмагъан эдим: къайры къарасанг да кир хызенле, кампет тышла, шышала атылмагъан джер джокъ эди. Тюкенлени тёгереги да, бек мийик мекямланы тёгереклери да, монумент болгъан джерни тёгереги да бир уллу багушха ушай эдиле.



Адамлагъа айтсанг аны, «Кърал джыймайды да, аны ючюн болады алай», - деб къоядыла.
Ол айтханларына мен «хоу» дерча тюлме.

Нек десегиз? Кърал джыйдырыргъа керекди, бу затда терсликлери бек уллуду. Джыйылыб турса, алай боллукъ тюл эди. Дагъыда, алай болгъанлыкъгъа, миллетни терсилиги аз болмайды. Киши алагъа «тиймегиз кирге» деб тыймайды, неда ол къадар зат хауадан чыкъмагъанын бек иги ангылайдыла бары да. Адамла кеслери  кир атыучу ящиклеге дери элтмей, затларын кёрген джерлеринде къоюб бармасала, къайдан джыйыллыкъ эди аллай бир зат? 

«Джыйылгъан джер ариу болмайды, кир этилмеген джер ариуду», - деб оруслула тюз айтыучандыла.


Нек болады алай?

Ол затланы кёргенимде, элни джыйылгъаныны юсюнден кёбюрек соруу салырым келген эди.

Бир талай джашагъан адамлагъа ол хапарны айтыб, нек болады алай деб соруу бергенимде, бир-бирине ушагъан джууаб бере эдиле: «Бизде район центр болгъанды да, тёгерек элледен барындан да бизге джыйылады миллет, аллай бир адам болгъан джерни кирсиз тутаргъа бек къыйынды…».

«Къалай, къачан джыйылады?» - деб соруу салгъаныма: «Хар ыйыкъ сайын да орамладан мусорну чыгъарадыла, джыйылгъан да этеди анда-мында джылы болса. Школда окъугъан сохталагъа да джыйдырадыла  кеслерини тёгереклерин, кърал ишде ишлегенлени да чыгъарадыла кеслерини джерлерине»,- деб айтхан эдиле хапар.

«Да школну тёгереги бла кърал иш болгъан джерледен сора да бардыла орамла, алагъа уа не мадар?». Сорууума уялыб: «Адамла кеслерин джерлерин сюймей, джыймай, джыйылгъан джерлени да ариулай къоймагъанлары миллетни терслигиди. Кёрмейдиле джерлерини да, адамларыны да сыйларын»,- деген эдиле.

«Тюкенлеригиз алай табсыз нек ишленнгендиле?» - деб сордум, джууаблары алай болгъан эди: «Тюкенле уа къалай тургъанларын ангыларгъа къыйынды: кёбюсю  джол юсюнде, алларына адам джолчукъ салынмай, тёгереклери да кирден толуб. Мешна салыргъа къой, адамгъа ётерге да къыйынды бир-бирлерини аллында. Аланы тёгереклерин а кеслери джыяргъа керекдиле», - деген эдиле.

Адамланы терсликлери да кёб болгъанлай, къралда ишлеген адамла да ол джаны бла таб ишлемейдиле. Ол орамлада бир кере ыйыкъда джюрюген мешна болмаса айырыб кир джыйылмайды. Аллай уллу элге, районну центрине ол джарамагъан затды. Мешна джыйгъандан сора да, джол сибириучюле болургъа керекдиле тёгерекде джерни джыярча. Хар ким кесини арбазын джарашдыргъанлыкъгъа, къалгъан джер къатышыб турады. Тазирле салынсала да кир этгенлери ючюн адамлагъа алай боллукъ болмаз эди.

Оруслуланы дагъыда бир сёзлери барды: «Чабакъ башындан чириб башлайды», - деб. Аллайын, администрация таб ишлемесе, джашагъан миллет да джараштырыргъа излерик тюлдю болгъанны.

Ма быллай джерле кёбдюле элни ичинде:






Кирни чыгъаргъанлары:



Бу сёзле бары да къуру Ючкекенге деб джазылмагъандыла, андан сора да кёбдюле бизде аллай джерле.  Адамла: «Ким болса да келиб бизни орнубузгъа джыяр», - деб сакъламай, биз этмегенбиз, не да мени арбазым ариу болса, орамда не болгъаны меннге джетмейди деб турмагъанлай, тёгерекге да къараргъа керекдиле. Миллетни эли джашагъан адамларыны бетича керюнеди. 

Бизни республикагъа солургъа бек кёб адам джюрюйдю. Эллени ичлери бла барады джол. Аны барын да тышындан келгенле кёредиле курортлагъа баргъан заманда. Ол затланы кёрюб келселе, джашагъан джерлеринде хапар айтадыла.

Бир турист форумда окъугъан эдим солугъан адамны джазгъанын: «Кёб ариу зат кёрген эдим ол джанында, бир джерде болмагъанча бир ариулугъу бар эди табигъатларында. Джолда уа хылымлы джерле кёб эдиле. Къалай тутасыз ол аламат джуртугъузну алай?». 


Излеген табады

Алай болгъанлыкгъа, джыйылыб этилиб кюрешген джерлерибиз да кёбдю, аланы ичлерине Черкесск шахар бла Къарачай шахар да киредиле.

Ётген джыллагъа Черкесск шахарны ичи къуру ишленнген болуб къалгъанды, джолланы да джарашдырадыла, миллетге керек джерле ишленедиле. Алай бла Шимал Кавказда эм уллу межгитлени бири ишлене турады.



«Зелёный остров» паркны джарашдыргъандыла, сабийни да, уллуну да кёзю къуанырча.

Московский элни къатында Черкесскден Къарачай шахаргъа баргъан джолда джангы кёпюр ишлегендиле.



Къарачай шахаргъа кирген джерде да джангы бек аламат кёпюр ишлегендиле.

Андан сора да, Черкесск да, Къарачай шахар да, хаман  адамлары джерибизни ариулайыкъ деб джыйылгъанлай турадыла.
Сёз ючюн, Къарачай шахарда ишлеген адамла чыгъыб тёгерекни кеслери джыядыла. 

Хар тюкенни иесини уа борчу барды тёгерегин ариу джыйыб турургъа. 



Адамла айтылмагъанлай да юренгенлерича джыйыб барадыла, кирге джайылыргъа къоймай. Алай болгъанлыкъгъа, миллет кир этмеген джер табарыкъ тюлсе. Къаллай бир кёребиз, адамла тёгереклерине къараб билмегенча этиб, ашарыкъны тышларын джерде атыб кетгенлерин. Тютюн бла чайыр атылгъанны уа учу-къыйыры джокъду.

Тёгерекде эллени да бусагъатда джарашдырыб кюрешедиле, джыйгъан да этиб, спортивный центрле да ишлеб, сабийле эшикде айланмай керекли затлагъа юренирча.


Не да кесибизни къолубуздады

Хар адамны джашауу кесини къолундады, алай а хар джер да миллетни эркинлигиндеди. 

Кесибизни туугъан, джашагъан джерибизни сыйын кёрюрге юреннгинчи, миллетибизни сыйын да киши кёрлюк тюлдю.

Къартларыбызгъа аллай затны айтыргъа да айыбды, джаш адамларыбыз а кёбдю: нёгерлерибиз бла джыйылыб, тёгеригибизге къараб, хар бирибиз джашагъан джерибизни ариу этиб турсакъ, уялыр зат да, адам сёз айтыр зат да ёмюрюбюзде да боллукъ тюлдю.

Борлакъланы Фатима,
Ставропол шахар

(Голосов: 4, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментарии (1)

    Джаратама0
    Мелиан
    31.03.2015 13:01:50
    Абсолютно согласна с автором! Чисто не там, где убирают, а там где эту чистоту соблюдают!
    Для такого огромного и богатого села, как Учкекен, стыдно не иметь оформленного центра и инфраструктуру по вывозу и утилизации мусора.