Расширенный поиск
22 Января  2018 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Аджалсыз ёлюм болмаз.
  • Мал тутхан – май джалар.
  • Онгсузну – джакъла, тенгликни – сакъла.
  • Окъдан джара эртде-кеч болса да бителир, сёз джара, ёмюрге къалыр.
  • Чыбыкълыкъда бюгюлмеген, къазыкълыкъда бюгюлмей эди.
  • Эм уллу байлыкъ – джан саулукъ.
  • Сормай – алма, чакъырылмай – барма.
  • Кёбню кёрген – кёб билир.
  • Ариу сёз – джаннга азыкъ, аман сёз – башха къазыкъ.
  • Кийимни бир кюнню аясанг, минг кюннге джарар.
  • Аман къатын сабий табса, бий болур…
  • Сёз садакъдан кючлюдю.
  • Сескекли кесин билдирир.
  • Рысхы джалгъанды: келген да этер, кетген да этер.
  • Тёзгеннге, джабылгъан эшик ачылыр.
  • Уллу къазанда бишген эт, чий къалмаз.
  • Огъурлуну сёзю – суу, огъурсузну сёзю – уу.
  • Джырчы джырчыгъа – къарнаш.
  • Агъач – джерни чырайы, кийим – эрни чырайы.
  • Чабакъгъа акъыл, табагъа тюшсе келеди.
  • Ата Джуртун танымагъан, атасын да танымаз.
  • Таш ата билмеген, башына урур.
  • Сакъламагъан затынга джолукъсанг, не бек къууанаса, не бек ачыйса.
  • Айтылгъан буйрукъ, сёгюлмез
  • Къазанда болса, чолпугъа чыгъар.
  • Окъугъанны бети джарыкъ.
  • Ашатыргъа иш – ашхы, ишлетирге аш – ашхы.
  • Къая джолда джортма, ачыкъ сёзден къоркъма.
  • Тойчу джашха къарама, къойчу джашха къара.
  • Айранын берсенг, челегин да къызгъанма.
  • Урама да – ёледи, сатама да – келеди.
  • Айран ичген – къутулду, джугъусун джалагъан – тутулду.
  • Ишге юренсин къоллары, халкъ бла болсун джоллары.
  • Аш иеси бла татлыды.
  • Къызын тута билмеген, тул этер, джашын тута билмеген, къул этер.
  • Ханы къызы буюгъа-буюгъа киштик болду.
  • Иги адам абынса да, джангылмаз.
  • Къарнынг бла ёч алма.
  • «Ёгюз, джаргъа джууукъ барма, меннге джюк боллукъса», - дегенди эшек.
  • Нафысынгы айтханын этме, намысынгы айтханын эт.
  • Тюзлюк тас болмайды.
  • Ишни ахырын ойламай, аллын башлама.
  • Сабийни джумушха джибер да, ызындан бар.
  • Окъугъан – асыу, окъумагъан – джарсыу.
  • Ёгюзню мюйюзюнден тутадыла, адамны сёзюнден тутадыла.
  • Чомарт къонакъ юй иесин сыйлар.
  • Хар ишни да аллы къыйынды.
  • Босагъагъа джууукъ орун болса, ашыгъыб тёрге озма.
  • Бир абыннган – минг сюрюнюр.
  • Шапа кёб болса, аш татымсыз болур.

Ана тил

21.02.2012 0 10124  Т. Абайханланова
Абайханланы Танзиля,
Орджоникидзе поселокну Орта школуну 8-чи классыны сохтасы  

Ана тил - адамны  ата-анасы, ата-бабалары, миллети сёлешген тилди. Адам талай тилни билирге болады, билалгъан да этеди. Билирге да керекди. Алай а эм багъалы, адамны кесини энчи тили - ана тилиди. Анга «ана тил» деб да бош айтылмайды.
Адам сагъыш, оюм ана тилинде этеди. Ана тилни макъамы адамгъа джылыу, кюч-къарыу, саулукъ береди. Ана тилинде джырлаучуланы, тынгылаучуланы да кёллери джарыкъ, джашаулары узакъ болуучусу эртде эсленнгенди. Аланы адеблиликлери, намыслылыкълары да уллу болады. Ала ата-бабаларыны сыйларын мийикде тутадыла, аланы тин байлыкъларын «сата» айланмайдыла.
Адам къайсы тилде сёлеширге ёч эсе, ол миллетни адамыды деб бош айтылмайды. Сабийлигинден башлаб, сёлешген тилни юсю бла адамгъа ол миллетни миллет ангысы сингиб, тини, къылыгъы да анга кёре къуралады.
Миллет да тилини юсю бла сакъланады. Тили унутула барса, - ол миллетни адамлары башха тилледе сёлеше турсала, - ол миллет седиреб, тил тас болса, миллет да тас болады. Миллети болмагъанны уа тюз, таза халиси да, сыйы да болмайды. Ол себебден, ана тилин билмеген, сюймеген адам - ол миллетин, ата-бабаларын, ата-анасын, кесин да учуз, сыйсыз этеди (анга сатлыкъ хали дерге боллукъду).

Ана тилим
(Семенланы Исмаил)

Тил дегенинг адам джанны башха джандан
Сыйлы этген,
Тил дегенинг хар инсанны билим бериб
Алгъа элтген,
Тили болгъан бу дунияны патчахыды,
Тёрюндеди.
Болмагъан а баш баулуду, хайуанны
Кеминдеди.

Поэтле ана тилни юсюнден айтыргъа, аны терен джашау магьанасын чертерге аны ючюн кюрешедиле.
Аман тил барды дерге джарамаз, хар тилде да кесича бир игилик болур, алай а, хар кимге да кесини тили ариу кёрюнюучюсю хакъды.
Бизни тилибиз а, къарачай-малкъар (алан) тил, дунияда бек эртделеден огъуна бек кенг джайылыб тургъан тюрк тиллени эм эртдегили бутагъыды. Бек эртдегили, бай, сейир, таза тилди. Аны алимле эртде ачыкъ этгендиле.
Бизни хар бирибиз бу сейир тилибизни иги билирге, сакъларгъа,
кесибизден гитчелеге билдирирге борчлубуз.

Ана тилим
(Мамчуланы Дина)

Ана тилим - тауларымы къадау ташы,
Намысымы,насыбымы сыйлы башы,
Ана тилим - джюрегими   булбул  джыры,
Миллетими нюр чырагъы, сыйы, сыры.
Ана тилим да, Ата джуртум да бирдиле меннге.

Биз Къарачай-Черкес респуликада джашайбыз. Бизни республикабыз Россияны эм ариу джерлерини бириди. Мен джай атам бла Бийчесыннга чыкъгъанымда, бир сейир болгъан эдим. Кече джулдузла  къолунг бла узалыб джетерча, алай чууакъ кёрюне эдиле. Кюндюз мийик къаяланы тюбюнде къарасанг, джашил талада, аланы ичлери бла кюмюшча джылтырагъан суула, суу секиртмеле, алача джылтырагъан акъ къанджалбаш юйле.Мен къууанама быллай джуртда туугъаныма кесими да бу табигъатха ушарым келеди.Ариу
да, къарыулу да,билимли да,намыслы да болсам, табигъатны ариулугъуна келиширик эдим...
Бизни республиканы адамлары мамырлыкъны сюйген адамладыла.Ала бир-бирине болушадыла, къууанчны, къайгъыны, да бирге этедиле, байрамланы бирге бардырадыла.

Джуртум, десем сабий болуб, къучакълайма анамы,   солдат болуб, чегибизни сакълама, анна болуб унутама джукъуму...
Джуртум десем, тауча болуб терен кёлюм, хар джарсыудан сакълайд мени деу халкъым. Джуртум десем,   ненча тилде, ненча джыргъа сейирсиниб тынглайма...

Нюр тюрсюнлю, татлы тилли Ата джуртум, 
Кёкюрегингде   ёсдюргенсе    сен мени.
Ышан меннге , Джуртум-джаным,
Джаным-сенденд! Джаным-сендед!

Адам джерни сюйген адет эсе, сюеме сени, адам джерни сюйген борч эсе, сюеме сени, адам джерни сюйген дерт эсе, сюеме сени…
Адам джерни сюйген бедиш эсе да, ыйлыкъмайма кишиден - сюеме сени, кёк наратланы, кёк булутланы, туугъан джуртум!



Школчула ана тилде джазгъан чыгъармаларын энтда саллыкъбыз интернет-порталыбызда.

(Голосов: 9, Рейтинг: 4.11)

  • Нравится

Комментариев нет