Расширенный поиск
24 Августа  2017 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Дуния мал дунияда къалады.
  • Сакъалы текени да бар, мыйыгъы киштикни да бар.
  • Ашхылыкъ джерде джатмайды, аманлыкъ суугъа батмайды.
  • Халкъны юйю – туугъан джери.
  • Ауругъанны сау билмез, ач къарынны токъ билмез.
  • Ачыу алгъа келсе, акъыл артха къалады.
  • Ат да турмайды бир териде.
  • Гыдай эчки суугъа къараб, мюйюзле кёрмесе, джашма алкъын, дегенди.
  • Дуния малгъа сатылма, кесингден телиге къатылма.
  • Окъ къызбайны джокълайды.
  • Кюн – узун, ёмюр – къысха.
  • Бал чибинни ургъаны – ачы, балы – татлы.
  • Тешик этген тынчды, аны джамагъан къыйынды.
  • Бир онгсуз адам адет чыгъарды, деб эштирик тюлсе.
  • Ойнаб айтсанг да, эслеб айт.
  • Берекет берсин деген джерде, берекет болур.
  • Джангыз терек къынгыр ёсер.
  • Джети тилни билген джети кишиди.
  • Ишлерге уял да, ашаргъа табма.
  • Ана къойну – балагъа джандет.
  • Уллу къазанда бишген эт, чий къалмаз.
  • Ёксюзню къалачы уллу кёрюнюр.
  • Босагъа таш юйге кирмей эди, тыбыр таш эшикге чыкъмай эди.
  • Къарыусузгъа кюлме, онгсузгъа тийме.
  • Ашхы болсанг, атынг чыгъар, аман болсанг, джанынг чыгъар.
  • Къайтырыкъ эшигинги, къаты уруб чыкъма.
  • Рысхысына кёре, джаш ёсер, къышлыгъына кёре, мал ёсер.
  • Бети – къучакълар, джюреги – бычакълар.
  • Ушамагъан – джукъмаз.
  • Адам къыйынлыгъын кёлтюрюр, зауукълугъун кёлтюрмез.
  • Адамны сыфатына къарама, сёзюне къара.
  • Джарлы тюеге минсе да, ит къабар.
  • Гугурук къычырмаса да, тангны атары къалмаз.
  • Къарнынг тойгъунчу аша да, белинг талгъынчы ишле.
  • Дууулдаса – бал чибин, къонса – къара чибин.
  • Ашыкъгъанны этеги бутуна чырмалыр.
  • Ишге юренсин къоллары, халкъ бла болсун джоллары.
  • Намыс болмагъан джерде, насыб болмаз.
  • Тенгинг джокъ эсе – изле, бар эсе – сакъла!
  • Махтаннган къыз, тойда джукълар.
  • Хансыз джомакъ болмаз.
  • Къуру гыбыт бек дыгъырдар.
  • Билим ат болуб да чабар, къуш болуб да учар.
  • Ауурну тюбю бла, дженгилни башы бла джюрюген.
  • Кюл тюбюндеги от кёрюнмейди.
  • Кёб ант этген, кёб ётюрюк айтыр.
  • Туз, гырджын аша, тюзлюк бла джаша.
  • Биреуню эскиси биреуге джангы болмайды.
  • Бермеген къол, алмайды.
  • Эл элде бирер малынг болгъандан эсе, бирер тенгинг болсун.

Джюрек ёхтемлик

16.02.2009 0 1433

Лайпанланы Билал

Москвада Горький атлы Адабият институт. Тюздю, бу институт да кишини джазыучу эталлыкъ тюлдю. Алай а, адамны бир фахму джилтини бар эсе, аны айнырына себеб боллукъду. Джазгъанынгы окъугъан, сюзген, кемликлерин айтхан бек керекли ишди. Экинчи джанындан а, былайда адабиятха джангы келгенле бла, айтылгъан Сёз устала бла да танышыргъа, сёлеширге, кенгеширге мадар барды.

Бу институт болмаса, мен не Къайсын бла, не Чингиз Айтматов бла, не Олжас Сулейменов бла танышалмай къалыргъа да болур эдим... Бу институтда танышханма мен Бегийланы Абдуллах бла, Джуртубайланы Махти бла, Ёлмезланы Мурадин бла, Батырбекланы Хамзат бла да... Ёзге сёз Махтини юсюнден башланнганы себебли, анга кёчейик.

Махти дегенлей, къызланы да кёзюн къарата, Адабият институтда чабыб айланнган бир сакъаллы тири таулу джаш кёзюме кёрюнюб къалады. Алай а, заман андан да тири, андан да дженгил къымылдагъан зат кёреме: 60 джыл бола турады ол джашха бюгюнлюкде. Ёзге иш джылда тюлдю, иш - бизни тариххе, адабиятха, культурагъа Махти къошхан юлюшдеди.

Джуртубай улуну аты "Къутхарыучу" деб кёчюрюледи. Атына тыйыншлы бола джашайды Махти. Ким биледи, тин байлыгъыбызны къутхарыр ючюн келген болур дуниягъа ол. Бу оюм башынга келиб къалады Махтини джазгъанларына къарасанг. Аны бла бирге джюрекде ёхтемлик да туудурады аны чыгъармалары: биз уллу, онглу, тарих халкъбыз - дуния дини дуния тили, дуния культурасы болгъан. Аны бла бирге миллет энчилигибизни тас этмей, сюргюнледен, сойкъырымладан да ётдюрюб, бюгюнлеге джетдиралгъан халкъ.

"Къарачай-Малкъал халкъны иннет тёресин" ("Этический кодекс карачаево-балкарского народа") джыйгъан, джарашдыргъан, англатмаларын-тафсирлерин да бералгъан адамды Джуртубайланы Махти. Махти бек керекли иш бла кюрешгенин аны китабларыны атлары огъуна айтыб турадыла: "Древние верования балкарцев и карачаевцев", "Духовная культура карачаево-балкарского народа", "Душа Балкарии", "Карачаево-балкарский героический эпос" эмда башхала.

Махтини къайсы китабын алыб къарасанг да, илмуда ол джангы сёз айталгъанын эслейсе. "Слово о полку Игореве"-ни юсюнден тинтиую да Махтини мени бек сейирсиндирген эди. Аны себебли аны бу джазгъанын, кесими оюмуму да айтыб, мен Парижде Олжас Сулейменовгъа табдырама. Уллу кърал къуллукъда тургъан Олжас, аны окъургъа, кёлюндегин да къысхасы бла меннге джазаргъа заман табады, сау болсун. Сулейменовну джазгъанын былайда толусу бла келтирирге излейме:

Дорогой Билал! Наконец нашел время ответить на письмо о книге М.Ч.Джуртубаева. Я прочёл её ещё в ноябре 2004 г. Сегодня перечитал. Возбуждает само осознание того факта, что где-то в горном селе Хасанья кто-то годами вчитывается в зачитанное до дыр "Слово о полку Игореве" - вещь подозрительную и прекрасную в своей загадочности. Занятие это (по себе знаю) поразительно увлекает. Способно держать в напряжении десятилетиями. И только тогда открывает помаленьку свои тайны. Почти по Маяковскому "в грамм добыча, в год труды".

Я не могу сказать, что автор расшифровал все секреты "Слова", но книга его ничем не слабее десятков других толкований, выпущенных академическими словистами. Она еще одно свидетельство того, что нынешний канонизированный порядок строк в "Слове" - явление, скорее всего, вторичное, сотворенное переписчиками 16 и 18 веков.

Думаю, что для поддержания исследовательского интереса к "Слову" - произведению, выражающему акт исторического и культурного взаимодействия древних русичей и кипчаков, книга М.Ч. Джуртубаева вполне может послужить. Тираж 200 экзмпляров, конечно, мал.

Крепко жму руку.

 О. Сулейменов. Париж, 7 апреля 2005 г.

Эшта, кёз илинир зат болмаса, Олжас Махтини джазгъанын къуру мен айтхан ючюн бир кере окъуб, дагъыда талай замандан къайтарыб окъумаз эди. Кесини затларын джазаргъа да заман табалмай къыйналгъан адамды Сулейменов. Аллай адамны къысха сёзюне да уллу багъа бере билирге керекбиз.

Мен къуру да айтыучанма: Сёз бла кюрешген адам Кърал поэти не да Халкъ поэти болургъа борчлу тюлдю. ХАКЪ ПОЭТИ болургъа уа борчлуду. Хакъ Сёзню айтыргъа керекди ол. Алайсыз аны джазгъанындан не магъана?

Джуртубайланы Махти Хакъ Сёзню айталгъан насыблыланы тизиминдеди. Ол керти джазыучуду, алимди. Тукъумуна-Атына, Джуртуна-Халкъына тыйыншлы адамды. Хар сёзюне Минги Тауну ауанасы тюшюб турады. Алан халкъны, Минги халкъны керти уланы, Минги таулу Джуртубайланы Махти, мындан ары да джолунг узакъ да, джарыкъ да болсун.

Къарачайлы къарындашынг Лайпанланы Билал.

(Нет голосов)

  • Нравится

Комментариев нет