Расширенный поиск
1 Июля  2022 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Асхат ашлыкъ сата, юйдегиси ачдан къата.
  • Аллахха ийнаннган кишини, Аллах онгдурур ишин.
  • Эртде тургъан бла эртде юйленнген сокъуранмаз.
  • Аз сёлешген, къайгъысыз турур.
  • Эркишиге тары кебек танг кёрюнюр.
  • Ашлыкъны арба юйге келтирир, чана базаргъа элтир.
  • Къыйынлы джети элге оноу этер.
  • Шекер бла туз – бир болмаз, ушамагъан – юй болмаз.
  • Ашхылыкъ джерде джатмайды, аманлыкъ суугъа батмайды.
  • Тёрде – темир таякълы, къаяда – чыпчыкъ аякълы.
  • Мураты болгъанны джюрек тебюую башхады.
  • Бир абыннган – минг сюрюнюр.
  • Ашаса, ашамаса да, бёрюню ауузу – къан.
  • Аджалсыз ёлюм болмаз.
  • Тулпарлыкъ, билекден тюл – джюрекден.
  • Ишлерге уял да, ашаргъа табма.
  • Зар адамны насыбы болмаз.
  • Таукелге нюр джауар.
  • Арбаз сайлама да, хоншу сайла.
  • Джеринден айырылгъан – джети джылар, джуртундан айырылгъан – ёлгюнчю джылар.
  • Ётюрюк хапар аякъ тюбю бла джюрюйдю.
  • Сабийни джумушха джибер да, ызындан бар.
  • Мени джылытмагъан кюн, меннге тиймесин!
  • Ётюрюкню къуйругъу – бир тутум.
  • Акъыллы айтыр эди, акъылсыз къоймайды.
  • Келинин тута билмеген, къул этер, къызын тута билмеген, тул этер.
  • Кечеси – аяз, кюню – къыш, джарлы къаргъагъа бир аш тюш!
  • Чыкълы кюнде чыкъмагъан, чыкъса къуру кирмеген.
  • Чомарт бергенин айтмаз.
  • Билимли ёлмез, билимсиз кёрмез.
  • Иги сеники эсе да, сюйген кесимикин этеме.
  • Намысы болмагъанны, сыйы болмаз.
  • Ёксюзню тилеги къабыл болур.
  • Байлыкъ адамны сокъур этер.
  • Айыбны суу бла джууалмазса.
  • Окъугъанны бети джарыкъ.
  • Ач къарным, тынч къулагъым.
  • Биреуге аманлыкъ этиб, кесинге игилик табмазса.
  • Къайтырыкъ эшигинги, къаты уруб чыкъма.
  • Тилчи бир сагъатха айлыкъ хата этер.
  • Къазанда болса, чолпугъа чыгъар.
  • Джыйырма къойну юч джыйырма эбзе кюте эди.
  • Аз сёлеш, кёб ишле.
  • Аш хазыр болса, иш харам болур.
  • Биреу ашаб къутулур, биреу джалаб тутулур.
  • Джарлы эскисин джамаса, къууаныр.
  • Ач къарынны, токъ билмез
  • Экиндини кеч къылсанг, чабыб джетер ашхам.
  • Адамны адамлыгъы къыйынлыкъда айгъакъланады.
  • Ишге юренсин къоллары, халкъ бла болсун джоллары.

Ана тилибизде диктант нени ачыкълагъанды?

25.04.2017 0 1673
Алгъаракълада къарачай-малкъар жаш тёлюню айныўуна себеплик этген «Эльбрусоид» фонд билимлерин сынаргъа итиннгенлеге диктант жаздыргъан эди. Ол Москвада, Нальчикде, Черкесскде, Карачаевскде, Ставропольда бардырылгъанды. Быллай иш биринчи кере этилгени себепли бу башламчылыкъгъа, студентледен сора да, тюрлю-тюрлю сфералада уруннганла, устазла да къатышхандыла.

Проектни къурагъанла сынаў ишни хайыры бла бюгюнлюкде ана тилни адамла къалай билгенлерин, озгъан заманладан эсе хал осалмы огъесе игими болгъанын ангыларгъа сюйгендиле. Анга къошулгъанланы саны 405-ден аслам болгъанды. Аладан 66 - школчула, 231 - студентле, 108 - 25-66 жыллары толгъанладыла. 
 
Диктантны жазгъанланы 0-1, 2-5 эм 6-10 халат ычхындыргъанларына кёре юч къаўумгъа юлешгендиле. Жарсыўгъа, аланы андан кёп этгенле да тюбегендиле. Сагъынылгъан категорияладан а 25-66 жыллары болгъанла тилни барысындан да иги билгенлерин туўра этгендиле.

Беш шахардан да мажал нальчикчиле жазгъанларын белгилерге тийишлиди. Аланы 96 проценти он халатдан кёп этмегенди. Ол кёрюмдю Къарачай шахарда - 49 процент, Черкесскде – 50 процент, Москвада - 41 процент, Ставропольда уа 23 процент болгъанды.

Дагъыда адамла бегирек къайсы сёзледе жангылгъанларына, ол не бла байламлы болгъанына да уллу эс бурулгъанды. Барысындан да бег а «иейик» деген сёзню терс жазгъандыла. Орус тилдеча, «ё» харфха да эс бурмагъанлай, «е» этип къойгъанла да кёп эдиле. 
  
Тохташдырылгъан оюмгъа кёре диктантха къатышханланы 60 проценти тилни учхара биледи. Къарачайда бла Малкъарда орфография бирча жюрютюлмегени да тыйгъыч этеди. Ол а ара шахаргъа КъМР-ден бла КъЧР-ден келген жаш тёлюню ишлеринде бютюнда эсленеди.

Озгъан сынаў ишлени эсеплерине кёре, къарачай-малкъар тил мындан ары айнырча, орфографиябызны бир этерге, школлада ана тилден дерслени сагъатларын кёбейтирге эмда университетледе да аны сансыз этмегенлей, эс бурургъа керекдиле. Нек дегенде иш бу халда барса, хал андан да осалгъа кетерикди, ёсюп келген тёлю ёз тилибизни танымай къалыргъа окъуна боллукъду.

«Эльбрусоид» фонд,

(Нет голосов)

  • Нравится

Комментариев нет