Расширенный поиск
14 Августа  2022 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Окъ къызбайны джокълайды.
  • Хоншуну тауугъу къаз кёрюнюр, келини къыз кёрюнюр.
  • Джаханимни кёрмей, джандетге кёл салмазса.
  • Хар ишни да аллы къыйынды.
  • Адамны артындан къара сабан сюрме.
  • Окъдан джара эртде-кеч болса да бителир, сёз джара, ёмюрге къалыр.
  • Ашлыкъ – бюртюкден, джюн – тюкден.
  • Билимсиз иш бармаз.
  • Минг тенг да азды, бир джау да кёбдю.
  • Ишлерге уял да, ашаргъа табма.
  • Таукел тауну аудурур.
  • Иги – алгъыш этер, аман – къаргъыш этер.
  • Байма, деб да, къууанма, джарлыма, деб да, джылама.
  • Къошда джокъгъа – юлюш джокъ.
  • Къазанны башы ачыкъ болса, итге уят керекди.
  • Алим болгъандан эсе, адам болгъан къыйынды.
  • Тюзлюк тас болмайды.
  • Аджаллыгъа окъсуз шкок атылыр.
  • Эки къатын алгъанны къулагъы тынгнгаймаз.
  • Хар зат кесини орнуна иги.
  • Чабакъгъа акъыл, табагъа тюшсе келеди.
  • Ашын ашагъанынгы, башын да сыйла.
  • Джаш болсун, къыз болсун, акъылы, саны тюз болсун.
  • Къарнынг бла ёч алма.
  • Ата – билек, ана – джюрек!
  • Адам сёзюнден белгили.
  • Таукел адам тау тешер.
  • Юйюнг бла джау болгъандан эсе, элинг бла джау бол.
  • Кёлю джокъну – джолу джокъ.
  • Атынг аманнга чыкъгъандан эсе, джанынг тамагъынгдан чыкъсын.
  • Эр абынмай, эл танымаз.
  • Ачыкъ джюрекге джол – ачыкъ.
  • Окъугъан – асыу, окъумагъан – джарсыу.
  • Уллу суу бла уллу ауруудан башынгы сакъла.
  • Джеринден айырылгъан – джети джылар, джуртундан айырылгъан – ёлгюнчю джылар.
  • Билим къая тешер.
  • Телиге акъыл салгъандан эсе, ёлгеннге джан салырса.
  • Акъдан къара болмаз.
  • Тёгюлген тюгел джыйылмайды.
  • Джаралыны джастыгъында сау ёлюр.
  • Аз сёлеш, кёб ишле.
  • Арба аугъандан сора, джол кёргюзтюучю кёб болур.
  • Адебсиз адам – джюгенсиз ат.
  • Чакъырылмай келген къонакъ сыйланмай кетер.
  • Чыкълы кюнде чыкъмагъан, чыкъса къуру кирмеген.
  • Таш бла ургъанны, аш бла ур.
  • Къуллукъчума, деб махтанма, къуллукъ – хаух джамчыды!
  • Иши джокъну, сыйы джокъ.
  • Уллу къазанда бишген эт, чий къалмаз.
  • Эл бла кёргенинг эрелей.

Ана тилибизде диктант нени ачыкълагъанды?

25.04.2017 0 1753
Алгъаракълада къарачай-малкъар жаш тёлюню айныўуна себеплик этген «Эльбрусоид» фонд билимлерин сынаргъа итиннгенлеге диктант жаздыргъан эди. Ол Москвада, Нальчикде, Черкесскде, Карачаевскде, Ставропольда бардырылгъанды. Быллай иш биринчи кере этилгени себепли бу башламчылыкъгъа, студентледен сора да, тюрлю-тюрлю сфералада уруннганла, устазла да къатышхандыла.

Проектни къурагъанла сынаў ишни хайыры бла бюгюнлюкде ана тилни адамла къалай билгенлерин, озгъан заманладан эсе хал осалмы огъесе игими болгъанын ангыларгъа сюйгендиле. Анга къошулгъанланы саны 405-ден аслам болгъанды. Аладан 66 - школчула, 231 - студентле, 108 - 25-66 жыллары толгъанладыла. 
 
Диктантны жазгъанланы 0-1, 2-5 эм 6-10 халат ычхындыргъанларына кёре юч къаўумгъа юлешгендиле. Жарсыўгъа, аланы андан кёп этгенле да тюбегендиле. Сагъынылгъан категорияладан а 25-66 жыллары болгъанла тилни барысындан да иги билгенлерин туўра этгендиле.

Беш шахардан да мажал нальчикчиле жазгъанларын белгилерге тийишлиди. Аланы 96 проценти он халатдан кёп этмегенди. Ол кёрюмдю Къарачай шахарда - 49 процент, Черкесскде – 50 процент, Москвада - 41 процент, Ставропольда уа 23 процент болгъанды.

Дагъыда адамла бегирек къайсы сёзледе жангылгъанларына, ол не бла байламлы болгъанына да уллу эс бурулгъанды. Барысындан да бег а «иейик» деген сёзню терс жазгъандыла. Орус тилдеча, «ё» харфха да эс бурмагъанлай, «е» этип къойгъанла да кёп эдиле. 
  
Тохташдырылгъан оюмгъа кёре диктантха къатышханланы 60 проценти тилни учхара биледи. Къарачайда бла Малкъарда орфография бирча жюрютюлмегени да тыйгъыч этеди. Ол а ара шахаргъа КъМР-ден бла КъЧР-ден келген жаш тёлюню ишлеринде бютюнда эсленеди.

Озгъан сынаў ишлени эсеплерине кёре, къарачай-малкъар тил мындан ары айнырча, орфографиябызны бир этерге, школлада ана тилден дерслени сагъатларын кёбейтирге эмда университетледе да аны сансыз этмегенлей, эс бурургъа керекдиле. Нек дегенде иш бу халда барса, хал андан да осалгъа кетерикди, ёсюп келген тёлю ёз тилибизни танымай къалыргъа окъуна боллукъду.

«Эльбрусоид» фонд,

(Нет голосов)

  • Нравится

Комментариев нет