Расширенный поиск
19 Ноября  2018 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Адам боллукъ, атламындан белгили болур.
  • Тилчи бир сагъатха айлыкъ хата этер.
  • Аманнга игилик этсенг, юйюнге сау бармазса.
  • Айран тёгюлсе, джугъусу къалыр.
  • Экиндини кеч къылсанг, чабыб джетер ашхам.
  • Юре билмеген ит, къонакъ келтирир.
  • Къызын тута билмеген, тул этер, джашын тута билмеген, къул этер.
  • Ишленмеген джаш – джюгенсиз ат, ишленмеген къыз – тузсуз хант.
  • Азыкъ аз болса, эртде орун сал.
  • Ашда – бёрю, ишде – ёлю.
  • Сёз – кюмюш, джыр – алтын.
  • Битмегеннге сакъал – танг.
  • Ашхы атаны – джашы ашхы, ашхы ананы – къызы ашхы.
  • Алим болгъандан эсе, адам болгъан къыйынды.
  • Тилчиден кери бол.
  • Сибиртки да сыйлы болду, кюрек да кюнлю болду.
  • Мал тутхан – май джалар.
  • Кесине гебен этелмеген, биреуге черен эте эди.
  • Чакъырылмай келген къонакъ сыйланмай кетер.
  • Билими азны – ауузунда кирит.
  • Джашынгы кесинг юретмесенг, джашау юретир.
  • Аман адам элни бир-бирине джау этер.
  • Адамны аты башхача, акъылы да башхады.
  • Уруну арты – къуру.
  • Баргъанынга кёре болур келгенинг.
  • Баш болса, бёрк табылыр.
  • Мадар болса, къадар болур.
  • Бет бетге къараса, бет да джерге къарар.
  • Ач – эснер, ат – кишнер.
  • Сабийни джумушха джибер да, ызындан бар.
  • Элде адам къалмаса, ит тахтагъа минер.
  • Къарт бла баш аша, джаш бла аякъ аша.
  • Байлыкъ келсе, акъыл кетер.
  • Бир онгсуз адам адет чыгъарды, деб эштирик тюлсе.
  • Ариу сёзде ауруу джокъ.
  • Чакъырылмагъан джерге барма, чакъырылгъан джерден къалма.
  • Къазанны башы ачыкъ болса, итге уят керекди.
  • Сангырау къулакъ эл бузар.
  • Тенги кёбню джау алмаз, акъылы кёбню дау алмаз.
  • Тюзлюк тас болмайды.
  • Юйлю уругъа ит чабмаз.
  • Болджал ишни бёрю ашар.
  • Уллу сёлешме да, уллу къаб.
  • Кесине оноу эте билмеген, халкъына да эте билмез.
  • Къатын къылыкъсыз, эр тынчлыкъсыз.
  • Ёлмесенг да, къарт дамы болмазса?
  • Эшекге миннген – биринчи айыб, андан джыгъылгъан – экинчи айыб.
  • Ачны эсинде – аш.
  • Дженгил джетерикме деб, узун джолну къоюб, къысхасын барма.
  • Акъылсызны джууукъгъа алма, акъыллыны кенгнге салма.

Жулдузла себиучю тау къушубуз

03.08.2015 0 1964  Ульбашева С.
Кёб болмайын интернетде Ёлмезланы Мурадинни назмуларын бир бек сюйюп окъуйма. Аны иги таныгъанла, жашны юсюнден хапар билдирсегиз эди, деп бир адам тилейди. Малкъарда жашны танымагъан жокъду. Баям жазыууна кёре соргъан эр киши къарачайлыладан бири эди. Бюсюресегиз сизге ариуу юйюрлю, кеси да уллу тынгылы юйюрден чыкъгъан жашдан хапар билдирейим.

Ёлмез улу Мурадин «Малкъар поэманы» неда «Гошаях  бийчени» жазыб къойса окъуна Мурадинни халкъыбызгъа сюймеклиги чексиз болгъанын хар малкъарлы инсан да ангыларыкъ эди. Алай ол арымай талмай: «Мен бюгече жюреклеригизге жулдуз урлукъ себерикме, эртден бла сиз жулдуз сабанларыгъызны алтын жарыкъларын орурча»,  – деп,  сабий, жаш да, къарт да сюйген назмуларын бизге себгенлей турады.  

Тынгылачыгъыз, Аланла, бу эр кишини дуния жашаугъа, табигъатха да сюймеклигин, жумушакълыгъын, бирде уа жашаугъа сабий халаллыгъы бла окъуна къарагъанын.


Къайын бутакъчыкъ
Губу ау жаулукъчугъун 
Къысханды башына.

Не уа: 

Сейир тюйюлмюдю:
Жаланда бир кюнчюк
Жашайды гёбелек
Эртенликден ингирликге дери.

Алай къарачы,
Бир кемсизди къуанчы:
Гюлден  кюн таякъгъа,
Кюн таякъдан – гюлге,
Жашап турлукъча ёмюрлеге дери, – дейди.

Бу назмуладарында уа, эр кишилик, къатылыкъ да жюрек жарсыуу да барды.

Осалыбызны табыб,
Къуллукъ кибик берелле,
Ала уа бизге юрелле,
Ачытадыла бизни.

Бу назмусунда уа бизни малкъар халкъгъа жюрекден дау окъуна этеди:

Минги тау ёшюн салыб ёсдюргенди,
Сен а, халкъым, уялгъан этсенг а жашаргъа
Тюбде къалыб!   дейди.

Ёхтем  Къоркъмаз Мурадин: "Бёрю болуп улумагъанбыз ансы - биз кёрмеген, сынамагъан не къалды?!"

Неда: "Кимни затын тилейме мен?! Къайтарыгъыз мени Малкъарымы глобусда Таплыхан тамгъачыкъдан уллу тюйюлдю ол."

Дагъыда:
"Мен бюртюк-бюртюк жыяргъа керекме
Тоналгъан таланган Малкъарымы.
Хау, жыяргъа керекме
Жыйгъанда этерме, Инша Аллах."

Битеу халкъны жарсыуун кеси атындан айтады.

Бу закий назмучу сюймекликни да бек сынагъан, аны шербет татыуундан да татхан адамды. Къалай бийик аламлагъа кётюреди жаш сюймекликни: "Сюй, сюе эсенг, алай – сюйгенинг жыргъа салырча."

Мен къарт анам бла Хабазда жашагъанма. Бирде экинчи Чегемге къабарты элде тургъан ата-ана юйюме къонакъгъа келгенде, тийреде жашагъан жаш тёлю: "Келигиз энтда Мурадинни назмуларына тынгылаб келейик,"  дегенни айтыб, мен да ала бла келебиз. Жаш биринчиден анасы Гыттанны бурунгулу кюбюрюн ачыб, андан бир китаб чыгъарыб, андан бизге орус тилде назмула окъуйду. Мен Есенинни ол заманда биринчи андан эшитген эдим. Ол Совет власть жаратмагъан, бизде школда да аты айтылыргъа жарамагъан назмучуну сёзлерин жырныча айта эди. Кюбюрге китабны Къуранны сыйлагъанча букъдуруб, андан сора иймене, уяла, кесини ёз тилинде назмуларын бизге экзамен бергенча окъуй эди. Субай санлы, узун бурма къара чач, жашил жити кёзлю, къуш бурунлу жаш – тюз да Минги тауну ёхтем тау къушларына ушай эди. Алайда жаш тёлю назмуланы, къара сёзню да Мурадинни хайырындан сюйгендиле. Малкъар тилни тюз да жырча жырланнганын да Мурадинни назмуларындан ангылагъандыла. Ол алайда орус тилни, къабартылы тилни да ёз тиллерин билгенча таулучукълагъа жулдузланыча, жюреклерине малкъар тилге сюймекликни себгенди. 

Ульбашланы Саният, 
Нальчик

(Голосов: 1, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет