Расширенный поиск
21 Апреля  2024 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Тойгъан джерге джети къайт.
  • Зар адам ашынгы ашар, кесинги сатар.
  • Хантына кёре тузу, юйюне кёре къызы.
  • Дуния мал дунияда къалады.
  • Ишлегенде эринме, ишде чолакъ кёрюнме.
  • Билимли ёлмез, билимсиз кёрмез.
  • Джылкъыдан – ат чыгъар, тукъумдан – джаш чыгъар.
  • Эм ашхы къайын ана мамукъ бла башынгы тешер.
  • Игини сыйлагъан адетди.
  • Халкъны юйю – туугъан джери.
  • Булут кёкге джарашыу, уят бетге джарашыу.
  • Ичимден чыкъды хата, къайры барайым сата?
  • Ёксюзню къалачы уллу кёрюнюр.
  • Бир онгсуз адам адет чыгъарды, деб эштирик тюлсе.
  • Иги сёз – джаннга азыкъ, аман сёз башха – къазыкъ.
  • Къатын къылыкъсыз, эр тынчлыкъсыз.
  • Арбаз къынгырды да, ийнек сауалмайма.
  • Уллу сёзде уят джокъ.
  • Башсыз урчукъ тюзюне айланмаз.
  • Къарт бла баш аша, джаш бла аякъ аша.
  • Ёлмесенг да, къарт дамы болмазса?
  • Миллетни бойну – базыкъ, аны бла кюрешген – джазыкъ.
  • Атынг аманнга чыкъгъандан эсе, джанынг тамагъынгдан чыкъсын.
  • Таукел адам тау тешер.
  • Ётюрюк хапар аякъ тюбю бла джюрюйдю.
  • Сёз сёзню айтдырыр.
  • Чарсда алчыны эл кёреди.
  • Баш – акъыл ючюн, акъылман – халкъ ючюн.
  • Сабий кёргенин унутмаз.
  • Дженгил джетерикме деб, узун джолну къоюб, къысхасын барма.
  • Этни бети бла шорпасы.
  • Чомартны къолу берекет.
  • Сёлеш деб шай берген, тохта деб, сом берген.
  • Халкъны джырын джырласанг, халкъ санга эжиу этер.
  • Адеб базарда сатылмаз.
  • Аманны тукъумуна къарама, игини тукъумун сорма.
  • Кенгеш болса, уруш болмаз.
  • Чакъырылмагъан къонакъ къачан кетерин сормаз.
  • Ач келгенни – тойдур, кеч келгенни – къондур.
  • Ашхы сёз таш тешер.
  • Джюрекден джюрекге джол барды.
  • «Ёгюз, джаргъа джууукъ барма, меннге джюк боллукъса», - дегенди эшек.
  • Адам бла мюлк юлешмеген эсенг, ол адамны билиб бошагъанма, деб кесинги алдама.
  • Джашынгы кесинг юретмесенг, джашау юретир.
  • Халкъгъа джарагъан, джарлы къалмаз.
  • Къоркъакъны кёзю экили кёрюр.
  • Чыбыкълыкъда бюгюлмеген, къазыкълыкъда бюгюлмей эди.
  • Кесинг сынамагъан затны, адамгъа буюрма.
  • Тамчы таш тешер.
  • Къонагъы джокъну – шоху джокъ.

Жулдузла себиучю тау къушубуз

03.08.2015 0 4105  Ульбашева С.
Кёб болмайын интернетде Ёлмезланы Мурадинни назмуларын бир бек сюйюп окъуйма. Аны иги таныгъанла, жашны юсюнден хапар билдирсегиз эди, деп бир адам тилейди. Малкъарда жашны танымагъан жокъду. Баям жазыууна кёре соргъан эр киши къарачайлыладан бири эди. Бюсюресегиз сизге ариуу юйюрлю, кеси да уллу тынгылы юйюрден чыкъгъан жашдан хапар билдирейим.

Ёлмез улу Мурадин «Малкъар поэманы» неда «Гошаях  бийчени» жазыб къойса окъуна Мурадинни халкъыбызгъа сюймеклиги чексиз болгъанын хар малкъарлы инсан да ангыларыкъ эди. Алай ол арымай талмай: «Мен бюгече жюреклеригизге жулдуз урлукъ себерикме, эртден бла сиз жулдуз сабанларыгъызны алтын жарыкъларын орурча»,  – деп,  сабий, жаш да, къарт да сюйген назмуларын бизге себгенлей турады.  

Тынгылачыгъыз, Аланла, бу эр кишини дуния жашаугъа, табигъатха да сюймеклигин, жумушакълыгъын, бирде уа жашаугъа сабий халаллыгъы бла окъуна къарагъанын.


Къайын бутакъчыкъ
Губу ау жаулукъчугъун 
Къысханды башына.

Не уа: 

Сейир тюйюлмюдю:
Жаланда бир кюнчюк
Жашайды гёбелек
Эртенликден ингирликге дери.

Алай къарачы,
Бир кемсизди къуанчы:
Гюлден  кюн таякъгъа,
Кюн таякъдан – гюлге,
Жашап турлукъча ёмюрлеге дери, – дейди.

Бу назмуладарында уа, эр кишилик, къатылыкъ да жюрек жарсыуу да барды.

Осалыбызны табыб,
Къуллукъ кибик берелле,
Ала уа бизге юрелле,
Ачытадыла бизни.

Бу назмусунда уа бизни малкъар халкъгъа жюрекден дау окъуна этеди:

Минги тау ёшюн салыб ёсдюргенди,
Сен а, халкъым, уялгъан этсенг а жашаргъа
Тюбде къалыб!   дейди.

Ёхтем  Къоркъмаз Мурадин: "Бёрю болуп улумагъанбыз ансы - биз кёрмеген, сынамагъан не къалды?!"

Неда: "Кимни затын тилейме мен?! Къайтарыгъыз мени Малкъарымы глобусда Таплыхан тамгъачыкъдан уллу тюйюлдю ол."

Дагъыда:
"Мен бюртюк-бюртюк жыяргъа керекме
Тоналгъан таланган Малкъарымы.
Хау, жыяргъа керекме
Жыйгъанда этерме, Инша Аллах."

Битеу халкъны жарсыуун кеси атындан айтады.

Бу закий назмучу сюймекликни да бек сынагъан, аны шербет татыуундан да татхан адамды. Къалай бийик аламлагъа кётюреди жаш сюймекликни: "Сюй, сюе эсенг, алай – сюйгенинг жыргъа салырча."

Мен къарт анам бла Хабазда жашагъанма. Бирде экинчи Чегемге къабарты элде тургъан ата-ана юйюме къонакъгъа келгенде, тийреде жашагъан жаш тёлю: "Келигиз энтда Мурадинни назмуларына тынгылаб келейик,"  дегенни айтыб, мен да ала бла келебиз. Жаш биринчиден анасы Гыттанны бурунгулу кюбюрюн ачыб, андан бир китаб чыгъарыб, андан бизге орус тилде назмула окъуйду. Мен Есенинни ол заманда биринчи андан эшитген эдим. Ол Совет власть жаратмагъан, бизде школда да аты айтылыргъа жарамагъан назмучуну сёзлерин жырныча айта эди. Кюбюрге китабны Къуранны сыйлагъанча букъдуруб, андан сора иймене, уяла, кесини ёз тилинде назмуларын бизге экзамен бергенча окъуй эди. Субай санлы, узун бурма къара чач, жашил жити кёзлю, къуш бурунлу жаш – тюз да Минги тауну ёхтем тау къушларына ушай эди. Алайда жаш тёлю назмуланы, къара сёзню да Мурадинни хайырындан сюйгендиле. Малкъар тилни тюз да жырча жырланнганын да Мурадинни назмуларындан ангылагъандыла. Ол алайда орус тилни, къабартылы тилни да ёз тиллерин билгенча таулучукълагъа жулдузланыча, жюреклерине малкъар тилге сюймекликни себгенди. 

Ульбашланы Саният, 
Нальчик

(Голосов: 1, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет