Расширенный поиск
7 Декабря  2022 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Къызгъанчдан ычхыныр, мухардан ычхынмаз.
  • Ачлыкъ отха секиртир.
  • Телиге акъыл салгъандан эсе, ёлгеннге джан салырса.
  • Насыб бютеу халкъны юлюшюдю.
  • Чакъырылмай келген къонакъ сыйланмай кетер.
  • Айтханы чапыракъдан ётмеген.
  • Ач да бол, токъ да бол – намысынга бек бол.
  • Урунуу – насыбны анасы.
  • Ойнай билмеген, оюн бузар.
  • Намысы болмагъанны, сыйы болмаз.
  • Джаз бир кюнню джатсанг, къыш талай кюнню абынырса.
  • Бёрю да ач къалмасын, эчки да ашалмасын.
  • Кесине гебен этелмеген, биреуге черен эте эди.
  • Уллу къашыкъ эрин джыртар.
  • Окъугъан озар, окъумагъан тозар.
  • Кюлме джашха – келир башха.
  • Зар адам ашынгы ашар, кесинги сатар.
  • Магъанасыз сёз – тауушсуз сыбызгъы.
  • Ач, тоймам, дейди, тойгъан, ач болмам, дейди.
  • Джан саулукъ бермей, сан саулукъ бермезсе.
  • Харам къарнашдан, халал тенг ашхы.
  • Къошда джокъгъа – юлюш джокъ.
  • Къатын къылыкъсыз, эр тынчлыкъсыз.
  • Чакъырылмагъан къонакъ – орунсуз.
  • Келинни – келгинчи, бёркню кийгинчи кёр.
  • Кёзюнде тереги болгъан, чёбю болгъаннга кюле эди.
  • Чакъырылмагъан джерге барма, чакъырылгъан джерден къалма.
  • Джол бла сёзню къыйыры джокъ.
  • Эшекге миннген – биринчи айыб, андан джыгъылгъан – экинчи айыб.
  • Тойгъанлыкъ къойгъа джарашады.
  • Эринчекни эр алмаз, эр алса да, кёл салмаз, кёл салса да, кёб бармаз!
  • Зарда марда джокъ.
  • Окъуу – билимни ачхычы, окъуу – дунияны бачхычы.
  • Аман адам элни бир-бирине джау этер.
  • Кёлсюзден сёзсюз тууар.
  • Айтылгъан буйрукъ, сёгюлмез
  • Ариу джол аджал келтирмез.
  • Суу ичген шауданынга тюкюрме.
  • Аджалсыз ёлюм болмаз.
  • Чакъырылгъанны аты, чакъырылмагъанны багъасы болур.
  • Бал ашаргъа сюе эсенг, чибин ургъаннга тёз.
  • Ана къойну – балагъа джандет.
  • Аман адам этегингден тутса, кес да къач.
  • Шайтан алдады, тюзлюк къаргъады.
  • Джылыгъа джылан илешир.
  • Къонакъны къачан кетерин сорма, къачан келлигин сор.
  • Ашхы адам – халкъ байлыгъы, ашхы джер – джашау байлыгъы.
  • Адамны аты башхача, акъылы да башхады.
  • Ётюрюкню башын керти кесер.
  • Терслик кетер, тюзлюк джетер.

Жулдузла себиучю тау къушубуз

03.08.2015 0 3186  Ульбашева С.
Кёб болмайын интернетде Ёлмезланы Мурадинни назмуларын бир бек сюйюп окъуйма. Аны иги таныгъанла, жашны юсюнден хапар билдирсегиз эди, деп бир адам тилейди. Малкъарда жашны танымагъан жокъду. Баям жазыууна кёре соргъан эр киши къарачайлыладан бири эди. Бюсюресегиз сизге ариуу юйюрлю, кеси да уллу тынгылы юйюрден чыкъгъан жашдан хапар билдирейим.

Ёлмез улу Мурадин «Малкъар поэманы» неда «Гошаях  бийчени» жазыб къойса окъуна Мурадинни халкъыбызгъа сюймеклиги чексиз болгъанын хар малкъарлы инсан да ангыларыкъ эди. Алай ол арымай талмай: «Мен бюгече жюреклеригизге жулдуз урлукъ себерикме, эртден бла сиз жулдуз сабанларыгъызны алтын жарыкъларын орурча»,  – деп,  сабий, жаш да, къарт да сюйген назмуларын бизге себгенлей турады.  

Тынгылачыгъыз, Аланла, бу эр кишини дуния жашаугъа, табигъатха да сюймеклигин, жумушакълыгъын, бирде уа жашаугъа сабий халаллыгъы бла окъуна къарагъанын.


Къайын бутакъчыкъ
Губу ау жаулукъчугъун 
Къысханды башына.

Не уа: 

Сейир тюйюлмюдю:
Жаланда бир кюнчюк
Жашайды гёбелек
Эртенликден ингирликге дери.

Алай къарачы,
Бир кемсизди къуанчы:
Гюлден  кюн таякъгъа,
Кюн таякъдан – гюлге,
Жашап турлукъча ёмюрлеге дери, – дейди.

Бу назмуладарында уа, эр кишилик, къатылыкъ да жюрек жарсыуу да барды.

Осалыбызны табыб,
Къуллукъ кибик берелле,
Ала уа бизге юрелле,
Ачытадыла бизни.

Бу назмусунда уа бизни малкъар халкъгъа жюрекден дау окъуна этеди:

Минги тау ёшюн салыб ёсдюргенди,
Сен а, халкъым, уялгъан этсенг а жашаргъа
Тюбде къалыб!   дейди.

Ёхтем  Къоркъмаз Мурадин: "Бёрю болуп улумагъанбыз ансы - биз кёрмеген, сынамагъан не къалды?!"

Неда: "Кимни затын тилейме мен?! Къайтарыгъыз мени Малкъарымы глобусда Таплыхан тамгъачыкъдан уллу тюйюлдю ол."

Дагъыда:
"Мен бюртюк-бюртюк жыяргъа керекме
Тоналгъан таланган Малкъарымы.
Хау, жыяргъа керекме
Жыйгъанда этерме, Инша Аллах."

Битеу халкъны жарсыуун кеси атындан айтады.

Бу закий назмучу сюймекликни да бек сынагъан, аны шербет татыуундан да татхан адамды. Къалай бийик аламлагъа кётюреди жаш сюймекликни: "Сюй, сюе эсенг, алай – сюйгенинг жыргъа салырча."

Мен къарт анам бла Хабазда жашагъанма. Бирде экинчи Чегемге къабарты элде тургъан ата-ана юйюме къонакъгъа келгенде, тийреде жашагъан жаш тёлю: "Келигиз энтда Мурадинни назмуларына тынгылаб келейик,"  дегенни айтыб, мен да ала бла келебиз. Жаш биринчиден анасы Гыттанны бурунгулу кюбюрюн ачыб, андан бир китаб чыгъарыб, андан бизге орус тилде назмула окъуйду. Мен Есенинни ол заманда биринчи андан эшитген эдим. Ол Совет власть жаратмагъан, бизде школда да аты айтылыргъа жарамагъан назмучуну сёзлерин жырныча айта эди. Кюбюрге китабны Къуранны сыйлагъанча букъдуруб, андан сора иймене, уяла, кесини ёз тилинде назмуларын бизге экзамен бергенча окъуй эди. Субай санлы, узун бурма къара чач, жашил жити кёзлю, къуш бурунлу жаш – тюз да Минги тауну ёхтем тау къушларына ушай эди. Алайда жаш тёлю назмуланы, къара сёзню да Мурадинни хайырындан сюйгендиле. Малкъар тилни тюз да жырча жырланнганын да Мурадинни назмуларындан ангылагъандыла. Ол алайда орус тилни, къабартылы тилни да ёз тиллерин билгенча таулучукълагъа жулдузланыча, жюреклерине малкъар тилге сюймекликни себгенди. 

Ульбашланы Саният, 
Нальчик

(Голосов: 1, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет