Войти на сайт
24 Сентября  2018 года

 

  • Эллинг бла джау болсанг да, юйюнг бла джау болма.
  • Кёб джашагъан – кёб билир.
  • Байлыкъ болгъан джерде, тынчлыкъ джокъду.
  • Джылыгъа джылан илешир.
  • Дуния мал дунияда къалады.
  • Суу кетер, таш къалыр.
  • Азыкълы ат арымаз, къатыны аман джарымаз.
  • Акъыллы айтыр эди, акъылсыз къоймайды.
  • Къарнынг къанлынга кийирир.
  • Къызны минг тилер, бир алыр.
  • Тас болгъан бычакъны сабы – алтын.
  • Эли джокъну – кёлю джокъ.
  • Малны кют, джерни тюрт.
  • Мал кёб болса, джууукъ кёб болур.
  • Эркишиге тары кебек танг кёрюнюр.
  • Халкъны джырын джырласанг, халкъ санга эжиу этер.
  • Минг тенг да азды, бир джау да кёбдю.
  • Адеби болмагъан къыз – тузсуз хант.
  • Джюз элде джюз ёгюзюм болгъандан эсе, джюз джууугъум болсун.
  • Тёзген – тёш ашар!
  • Чарсда алчыны эл кёреди.
  • Борчунг бар эсе, хурджунунга ойлаб узал.
  • Кюл тюбюндеги от кёрюнмейди.
  • Сангырау къулакъ эл бузар.
  • Ариу сёз – къылычдан джити.
  • Эл элде бирер малынг болгъандан эсе, бирер тенгинг болсун.
  • Ашхы болсанг, атынг чыгъар, аман болсанг, джанынг чыгъар.
  • Адамны джюреги нени кёрюрге сюйсе, кёзю да аны кёрюрге ёч болады.
  • Чомартха Тейри да борчлуду.
  • Тыш элде солтан болгъандан эсе, кесинги элде олтан болгъан игиди!
  • Къарыусузгъа кюлме, онгсузгъа тийме.
  • Аш хазыр болса, иш харам болур.
  • Къарын къуру болса, джюрек уру болур.
  • Тин – байлыгъынг, терен саулугъунг.
  • Ана къолу ачытмаз.
  • Тилде сюек болмаса да, сюек сындырыр.
  • Ач, тоймам, дейди, тойгъан, ач болмам, дейди.
  • Кёзю сокъурдан – къоркъма, кёлю сокъурдан – къоркъ.
  • Сибиртки да сыйлы болду, кюрек да кюнлю болду.
  • Байлыкъ адамны сокъур этер.
  • Рысхы – сют юсюнде кёмюк кибикди.
  • Билим насыб берир, билим джолну керир.
  • Сабий болмагъан джерде, мёлек болмаз.
  • Айыбны суу бла джууалмазса.
  • Ата Джуртуму башы болмасам да, босагъасында ташы болайым.
  • Ач къарынны, токъ билмез
  • Къар – келтирди, суу – элтди.
  • Къызбайны юйюне дери сюрсенг, батыр болур.
  • Къатын байлыкъны сюер, эр саулукъну сюер.
  • Гыдай эчки суугъа къараб, мюйюзле кёрмесе, джашма алкъын, дегенди.

 

Страницы: 1
RSS
[ Закрыто ] Гапалау.
 
Песня Гапалау очень старая песня, ее "оригинальный" вариант написал Боташев Хаджибек.Статья Лайпанова Сейита.

"ГАПАЛАУ" Лайпанланы Сейит
(айтылгъан джазыучу эм журналист)
Къартджуртчу Сылпагъарланы Томай ёлгенден со-
ра, ёксюз къалгъан эки джашы Гапалау бла Гыкга
юйню малларын ата-къарнашны Ильясны къошу къа-
тыш Инджургъотада (эндиги ?Красногор? совхозну
Къобаны ары джаны кюнбетлериндеги къызыл къая-
лы джерлеринде бир ёзен) тутуучан эдиле. Деменгили
мал иеси киши Гыккыш улу Ильяс къарнашыны ёк-
сюзлерин аякъландыргъынчы биргесинде тутханды.
Джашла, Ильяс станседен арендге алыб, кёб джылны
стауат салыб, юйюрсюнюб тургъан огъурлу джерде
мал ызындан, сюрюу къыйырында джюрюб, чыныкъ-
гъан асыулу адамла болгъандыла. Къошну кеслери
джюрютюрча хыйсабха джетгенлеринде, ата къар-
нашдан айырылыб, кеси ызларын тюзетиб башлагъандыла.
Гапалау ол джылны джаз артында къошун джай-
лыкъгъа Мурдух-башына чыгъаргъанды (Гум-башы
ауушдан Бийчесын таба ёргерек барыб, суу Къобан
бойнуна саркъган ёзенлени бириди). Алайда Макъа-
лы кёлчюкден узакъ болмай, стауат салыб джарашхандыла.
Ол тёбенирек джайлыкълада, алача джалан къош-
ла огъай, ?къатын къошла? да (юйдегилери бла чы-
гъыучула) джерлешиучендиле. Таб, Мурдух ичин, тау
къытлыкъла этиб, бичен ишлеб, мал къышлатханла
да болгъандыла. Ол мийик, баш джерледе, боранла
сууура, кюрт баса, къышны ашырмакълыкъ къыйын-
лыкъды, алай а таулу киши мал къыйырында зау-
укъ этиб ёмюрюнде да джашамагъанды, джайлыгъыны
орнунда къышын ётдюргени да джазыуум буюр-
гъан бир къудретди деб, кесин къатдыра баргъаиды.
Къыз бла джашха бир ?къозуда? сёз тауусуб,
?экинчи къозуда? юйлендириу адет джюрюгенди, де-
меклик, быйыл туугъан къозуланы, маркъаланы кё-
зюуюнде сёз тауусулгъан болса, келир джыл маркъа-
ланы кёзюуюнде къыз чыгъаргъандыла. Хазырла-
ныргъа бир джыл берилген болгъанды.
Къошчуну къайгъысы малыды, Гапалау бла Гык-
га, къош нёгер джылкъычы Къабчыкъланы (атауул
тукъумуду) Адилгерий, къошну барчы-келчи джу-
мушларын, джаш адамла болсала да, заманында джа-
рашдырыб, малланы да джарсытмай, къадалыб, рыс-
хыларын айнытыб, тирилиб башлагъандыла.
Хоншу къошчула, джайлыкъланы малчылары
бирча тири эки джаш адамны, атларын айырыб да
кёб кюрешмей, Гапалаула деб къойгъандыла. Уллу
Гапалау, гитче Гапалау деб айыртхандыла, джайлыкъ-
ла джамагъатыны арасында кёбюсюне джюрюген ат-
лары да алай болгъанды. Джайлыкъланы адети уа
ёмюрледен бери да тамашады ? эртденбласында бир
къыйырларында, сёз ючюн, Гумбашы айрыда бир таб
чам сёз айтылса не да бир джангы хапар эшитилсе,
ингирге огъары къыйырына, сёз ючюн, Минги-Тау
этекледеги къошчулагъа дери джетиб къалыучанды.
Малчыладан абадан адам болмагъан къошха
?джаш къош? деучендиле. Гапалау кеси деменнгили
адам болгъанлыкъгъа, юч джаш адам джыйылгъан
къошу аллайыракъ къошха ушагъанды. Гапалауланы
джаш къошуна хаулерек башха джаш адамла да джо-
лугъуучу болгъандыла. Къаугъа чыкъгъан кёзюуде
къошха Къандауурладан Шаухал бла Шакай деб, эки
учхара адам келиб тюшгендиле. (Атауул тукъумлары
бла атларын джазыб къояма).
Экиси да асыры таб адамла болмагъандыла. Ар-
тыкъсыз да Шаухал тутхучсузгъа саналгъанды. Кеси
да кеслери тукъумдан Бурху деб бир къызны сюйреб,
анга учхара ийнарла этиб айланнган, кесине таб тюш-
се, аманлыкъ этерге асыры тартынмагъан, ётюрюкден
артылмаучу, айыб-уят хазна тыймагъан адам болгъан-
ды. (Бурху деген тишириу бир джылдан къозлаудан
244
ёлгенди. Тийре къабырлада асыратмайбыз, къызны,
джашны аманнга юретген тиширыугъа адетдеча сый
бериб асырасакъ, джаш тёлюге табсыз юлгю боллукъ-
ду деб, Сылпагъарлары дауур-сюйюрге джетиб, ана
джууукълары ёлюкню къората башлагъанларында,
тийреде эсли адамла сагъайыб къайтартхандыла).
Хурметли кенг джайлыкълада хата эте, мал мыс-
хыта, учхара кёрген затларына къол джетдире
джюрюген Шаухал бла Шакай, Гапалауну стауатына
къоннганлыкъгъа, осал къылыкъларын тохтатмагъан-
дыла, ?ол берди, бу берди, бирсиден-биринден сатыб
алдыкъ? деб, маркъа къозу-къой келтириб, къаба тур-
гъандыла.
Гапалаула, джукъ сезиб, къабхан малла джетек-
лебми келдиле экен деб, сескекленнгенча хапарла ай-
тадыла. Алай а къошха тюшген къонакъны чиркит-
ген адет джокъду, ол себебден къош тамада да гитче-
сине ?сакъ бол, была айыб алдырмасынла? дегенден
ары, араны ачыкъларча къаты сёз айталмагъанды.
Бир кюн Гапалау, къойлары бла маркъа къозула-
дан бир бёлекни сюрюб, Нарсанада байрым кюнледе
джыйылыучу базаргъа тюшюб кетгенди. (Маркъа къо-
зуланы ары аналары къатыш сюрюб элтиб, анда са-
тыб, ана къойланы ызларына сюрюб къайтарыб тур-
гъандыла). Къошда (къош дегенде да башы джабыкъ
къошлары болмагъанды, къош кереклерини юсюне
кийиз джабыб, кеслери уа джамчы тюбюне къысы-
лыб кечиннгендиле) гитче Гапалау, Адилгерий, Шау-
хал, Шакай къалгъандыла.
Гапалауну къой сюрюую Ижаланы къой сюрюуге
къошулгъанды. (Хапарчыланы бир-бирлери Шаухал
иш этиб къошханды да дейдиле). Сюрюулени айыр-
гъан заманда гъырмыр болгъандыла.
Тынч огъурлу адам Ижаланы Умар, ингирала сю-
рюуню стауатха тыйыб санагъанында, оналты къозу-
лу къой джетмегенди. Стауатда акъ ат болгъанды,
Умар анга миниб, Гапалауну къошуна малларын из-
лей баргъанды.
? Айыргъан кёзюуде талай малыбыз сизни сю-
рюу бла кетиб къалгъанды. Алагъа келгенме,? дегенди.
? Бизде башха мал джокъду,? дегенди гитче Га-
палау. Билиб, билмей айтхан эсе да белгили тюлдю.
? Алай деген къалайды? Сизни сюрюуден баш-
хагъа къошулмагъанды сюрюуюбюз. Малла сизни сю-
рюуде болургъа керекдиле,? дегенди Умар.
? Бизде башха мал джокъду, алан, айтханымы
эшитмеймисе?? дегенди Гапалау.
? Сизден сора ишекли болур джерибиз джокъду.
Малланы къайры эсе да къоратдыгъыз, бир ишексиз.
Кёб олтургъан къонакъларынгы халисин да кёбле би-
ледиле. Хапарларын эшитиб турабыз,? дегенди Умар.
? Малланы къайтарыгъыз. Не этдигиз эсегиз да сиз
этдигиз,? деб илиннгенди.
? Не затла зымпылдайса, алан? Кертда, ауузум
барды деб, ауузунга келгенни быргъаб барма. Тейри,
ауузунгу къулакъ артларынга дери джыртылгъанын
кёрюб къалырса,? деб хыны этиб, сёзге къошулгъан-
дыла къонакъла да. Алай бла арада дауур чыкъгъан-
ды. Чёрчек джашла Шаухал бла Шакай сен бизге то-
ноучула-гудучула ат атаб деб, сёз ангыларгъа, ойла-
шыргъа излемей, Умарны алайда огъуна тюйюб, эр-
нин-бурнун къан джугъу этиб ашыргъандыла.
Умар, къаны бла акъ атны къабыргъасын къы-
зартыб, къошха къайтханды. Ижаланы къошчула аны
алай кёргенлеринде, сабырлыкъ салайыкъ деялма-
гъандыла, ?тюйюуню къазыкъ ойнатыб кёргюзтейик?
деб, къазыкъ, таякъ тюйюшге къобуб, къуралыб къал-
гъандыла.
Талай кюнню тынчлыгъы болмай, джукъусу къа-
лыб, джунчуб, тышында айланнган уллу Гапалау да,
ол кюн ингирде Нарсана базарындан, кечирек этиб,
арыб къайтханды. Нёгерлери кюндюз бола айлан-
нганларындан джукъ айтмагъандыла. Гапалау, ат
джерин башына, джастыкъ орнуна, джауурлугъун да
тюбюне тёшек орнуна атыб, джамчыгъа чулгъаныб,
джукъугъа синнгенди.
Гёзетчи Адилгерий, джылкъыны эртденликге туз-
бурунлагъа къайтарыб, стауатха айланнганы бла,
Ижаланы къошладан тогъузаулан, бирер къазыкъ
алыб, Гапалаула стауатына силкиниб келгенлерин эс-
леб, аладан алгъа джетиб, хапар берирге чабханды.
Барса, гитче Гапалау ийнек сауаргъа къозгъала, тю-
нене Умарны тюйюб, хата этгенлерине сагъайыб тур-
гъаы Шаухал бла Шакай, къобуб, сескекли болуб,
къайры эсе да къурала айлана, уллу Гапалау да джа-
мчы тюбюнде созулуб джукълай. Адилгерий, аны
тюртюб уятханды да:
? Алан, Ижалары бирер къазыкъ алыб, чабыб
келелле. Оллахий, игиликге келмейле, къоб ёрге,?дегенди.
? Тоба-асто, келме-къой. Къазыкъ алыб чабарча,
не хатабыз джетгенди??деб, джукъусундан иги да ая-
зымагъанлай джууаб этгенди. Олсагъатлай, къош та-
мада Ижаланы Мусса, къарнашдан туугъанла, къар-
нашлары ? тогъуз адам, бирер къазыкъ, таякъ алыб
джетгендиле. Ийнек тюбюне олтургъан Гапалаугъа
иги джетдиргендиле, андан берлакъ атлаб, джамчы
тюбюнден кёлтюрюле келген тамада Гапалаугъа дже-
тиб, сермегендиле. Ижаланы Мусса Гапалауну къу-
лакъ башына къазыкъны салыб джибергенди. Гапа-
лау эс ташлаб, ызына джыгъылгъанды. Джангы джю-
люннген башыны мангылай артына чирчик къан там-
чыла чыкъгъандыла. Ижалары, Гапалауну тирилал-
магъанын эслегенлей, чот тереннге кетгенин сезиб, эр-
лай алайдан къорагъандыла. Шакай бла Шаухал,
аланы келе тургъанларын кёргенлей огъуна, джанлаб,
бугъуб къалгъандыла. Къаугъа кёзню джумуб ачхан
чакълы кесек заманнга тауусулгъанды.
Джайлыкъда къошлагъа къуугъун этилгенди.
Къошчула, атлы-джаяу болуб, чабыб джетгендиле да,
Гапалаулагъа болушлукъ этерге кюрешгендиле. Алай
а тамада Гапалау, эс ташлагъанындан бираз аязы-
гъанча кёрюннгенликге, тирилалмагъанды, тунчу-
гъуб, абзыраб, адам таныялмай, къатындагъы къарнашына:
? Гыкга къайдады??деб, тили бёлдюргю эте со-
рургъа кюрешгенден ары узакъ сёлешалмай, ачылал-
май къалгъанды. Джашны халын таб кёрмей, элге
къоратхандыла. Гапалау, Къарт-джуртха, юйлерине
джетиб, анда ауушханды.
Аны ахлусу-тенги да кеслерин тыялмагъандыла,
ачыуланнганлары бла джыйыла келиб, Ижаланы
къошха от салыб, къышха джыйгъан къатыкъларын
чачыб, тёгюб, табсыз затла этгендиле. Дерт къайтар-
гъанлыкълары болгъанды.
Иш сюдге тюшгенди. ?Аллында тюйюлген сенсе,
ачыуланыб джетгеним бла мен ургъанем? де да, айыб-
ны бойнунга ал, сеннге асыры къаты боллукъ тюлдю-
ле. Муссагъа уа ?биреу ючюн, барыб, биреуню ёлтю-
рюрге не ишинг бар эди?? ? деб, ауур азаб саллыкъ-
дыла??деб къадалгъандыла да, ?малларымы къай-
тарыгъыз? деб къысхандан ары не алда, не артда ха-
тасы-хыянаты болмагъан тынч адам Умар, ургъанем
деб, айыбны кесине алгъанды. Аны ючюн юч джыл
тюрме азаб чегиб къайтханды. (Бёлек джылны мын-
дан алгъа джазгъан бир статьямда тутулуб къайтхан
Ижаланы Мусса болгъанды деб, джангылыч джаз-
гъанма).
Насыбын сакълаб, анга къурала айланган бир
джигит уланны, биреулени осаллыкъларындан чыкъ-
гъан чурум келтирген илинмек аджалдан алай ёлюб
кетгени джамагъатха ауур тийгенди, кёблени джюрек-
лерин къыйнагъанды. Ол заманлада белгили джырчы
Боташланы Хаджибек (Хаджибек бла Алибек болгъа-
нын къатышдырыб, айыралмай айтадыла) замансыз
ёлген Гапалаугъа джыр этгенди. Боташ улу, правлен-
де къагъытчы къуллукъда ишлеген киши, къагъытха-
къаламгъа уста, фахмулу адам болгъанды.
 
Бу ёмюрню биринчи джылларында этилген джа-
нгы джыр ол кёзюуледе джамагъатда эм кёб джыр-
ланган, халкъ айырыб сюйген джырладан бирине
бурулгъанды. Адамла джыйылгъан джерледе ?Гапа-
лауну джырын джырлачыгъыз? деб кёбле тилегенди-
ле.
Ол джыр бусагъатда къарачай китаблада ?Гапа-
лау? деб, басмаланыб чыгъыучу джыр тюлдю. Керти-
ди, талай тизгини экисинде да бир-бирлерине кели-
шедиле, ансы къалгъанлары башхадыла: кимле эселе
да эски джырны тамыры бла тюрлендириб, заманнга
келишдириргеми кюрешгендиле, огъесе башха джыр
болуб, андан талай тизгин тюшюбмю къалгъанды, тюзю
былайды деб айтыргъа къыйынды.
Джыр джамагъат сюйген, ариу макъамлы алай
иги джыр болуб чыкъгъанында, Гапалауну ахлулары
Боташ улугъа эки ийнек бергендиле. Ижа улу Мусса
да, джырдан кесин къоратыр ючюн, бир джерли ат
бергенди, дейдиле. (?Джырчыгъа мал бергенча? деб
сёз барды) Алай а джырны этген киши хо болгъан-
лыкъгъа, джамагъат джырны тюзлюгюн къыйышды-
рыргъа излемегенди. Мусса-къаууму, башха сылтау-
лары да болмагъанлай саулай халкъны ауузунда джю-
рюген, ?Сени ёлтюрген Ижаланы Муссады? деген сёз-
лени ауурлугъундан къутулалмай, малларын-рысхы-
ларын сатыб, Тюркге кёчюб кетгендиле.
Керти искусствону кючю алайды.
Ол джыллада Къарачайгъа келе айланнган ма-
джар алим В. Прёле, джамагъатда джангы туууб, къы-
зыу джюрюген джырны да, бирси фольклор матери-
алланы талайыны биргесине джазыб алыб, 1909 джыл-
да Будапешт шахарда басмалагъанды.
Гапалау бла некяхлы къыз Чотчаланы Тана арта-
ракъда Схауатда Хасанладан биреуге эрге кетгенди.
 
"ГАПАЛАУ"
Гапалаула экиелле ,бир болду.
Гапалауум сабий болду,джаш болду.
Гапалауум ыстауатдан тас болду.

Сырт башындан джаланбашла къарайла...
Гапалауну агъач окъла марайла...
Ой,анасына джигит туугъан Гапалау...

Ыстаууатда толу къазан къайнайды...
Сени юсюнгде тогъуз къазыкъ ойнайды...
Ой,анасына сабийл туугъан Гапалау...

Ыстауатынг джылан джырмаз мурсады...
Сени ёлтюрген Ижаланы Муссады...
Ой,Гапалауум къызыл къанла къусады...

Къанынг барад,кырдыклан мор этиб...
Ижалары ёлтюрдюле,зор этиб...
Ой,анасына джигит туугъан Гапалау...

Къойларынгы тау башына джаялла...
Чегилеринги тулукъгъа джыялла...
Ой,анасына тулпар туугъан Гапалау...

Къара атынг кишнеб келсе,ким джыяр...
Джаш къатынынг джылаб келсе,ким тыяр?...
Ой,анасына джигит туугъан Гапалау...

Ёллюгюнгю казна дохтур сакълайды...
Джаш къатынынг къайдагъынгы табмайды...
Ой,анасына джигит туугъан Гапалау...

Джалчыларынг малларынгы сюрелле...
Ижалары сени ызынгдан кюлелле...
Ой,анасына сабий туугъан Гапалау...
 
Джырны башха тюрлюсю.

Ёксюз болуб ёсген эдинг, Гапалау,
Кёб къыйынлыкъ кёрген эдинг, гапалау,
Къарыусузгъа нёгер эдинг, Гапалау,
Анасына джигит туугъан Гапалау!

Сен джарлылагъа таянчакъ болуученг,
Ала ючюн сёзню таукел салыученг.
Къарыусузлагъа сен кёпюр салыученг,
Анасына джигит туугъан Гапалау!

Джарлы - къолайсызла ючюн кюрешдинг,
Алагъа джер юлюш алама дединг.
Тогъуз къама кириб ёлдюнг, гапалау,
Анасына джигит туугъан Гапалау!

Эки эгечинги артха этгененг,
Джер юлешген джерге чыгъыб келгенэнг.
Къарыусузланы унутмагъыз дегененг,
Анасына джигит туугъан Гапалау!

Стауатда тогъуз къазан къайнайды,
Джан - джанынгда тогъуз къама ойнайды.
Ой, кюнде тогъуз къама джылтырайды,
Анасына джигит туугъан Гапалау!

Артха турмай, намысынга уялыб,
Сермешесе къызыл къаннга боялыб,
Тогъуз киши да джан джанынгдан алыб,
Анасына джигит туугъан Гапалау!

Джан алмадынг тогъузоулан тюйгюнчю,
Джан алмадынг тогъуз къама киргинчи.
Джыгъылмадынг тогъуз къама киргинчи,
Анасына джигит туугъан Гапалау!

Атанг джокъду кёзлеринги джумаргъа,
Ананг джокъду къан башынгы джууаргъа,
Эгечинг джокъду къучакълаб джыларгъа,
Анасына джигит туугъан Гапалау!

Отунг кёмюлдю, эшигинг джабылды.
джарлы ёксюз, бары санга джылайды.
Чотчалада къатынынг къызлай къалды,
Анасынаджигит туугъан Гапалау!
 
ГАПАЛАУ Ахмад Салпагаров декабрь 2001дж


Гапалауну джашау джолу 19-чу ёмюрню экинчи джартысына тюшгенди. Ол сабийликден огъуна ёксюз ёсгенди. 19-чу джюзджыллыкъны чакъларында ёксюз къалгъан сабийлени артлары байгъа-бийге къул чыкъганды. Нек десенг, къышда-джайда къош тутхан, мал бакъган бек къыйыын иш болгъанды. Аллай джумушну къуру бишген эркиши, къош нёгери бла бирге бардыралгъанды - сабий баджараллыкъ болмагъанды. Гапалау атасыз къалсада, гитче къарнашын кесине нёгер этиб,джуукъларындан болушлукъ таба, ата малын тас этмей, малсанын азайтмай, кеси башына иелик эте джашагъанды. Не заманда да тирилик, джигитлик, тюз иннетлик кёргюзе келгенди. Онгсузгъа джакъ бола билгенди, ариу къылыгъы болгъанды, тюзлюкню тутханды. Къарачай Россиягъа бойсунгандан талай заман атлаб, къарачай эллеге эски джерлерин къайтарыб эм бир кесек джангы джерле къошханды орус патчахны колониал иктидары (влаты). Джангы джерлени халкъга юлешгенде, тынглаб кесине табын этиб къоймай Гапалау тюзлюкню таукел тутханды. Элни онглу адамларына таблыкъ болуб къалмай, Гапалауну джитилиги бла джерле хар юйдегиге тенгишрек юлешингенди. Алай бла Гапалауну таныгъан халкъ , битеу бары, аннга уллу сый бергенди, багъалы кёргенди. Коммунистлени заманында басмаланган джырда, Гапалау джер юлешгенде тюзлюкню тутханыны юсюнден айтыб, ызы бла аны ючюн ёлгенге келтириб къойады.
"....Джарлы-къарыусузла ючюн кюрешдинг
Алагъа джер юлюш алама дединг
Тогъуз къама кириб ёлдюнг,Гапалау..."
Ёлюмю уа Гапалауну башха затны юсю бла болгъанды. Гапалау 28 джыл толуб, кеси къошунда Бийчесында, гитче къарнашы бла мал тутады.Гапалаугъа къысха джууукълугъу болмагъан бир джаш (ючде-тёртде болгъан,башха тукъумдан кесида), мал урлайды, келтириб къошуна къошаргъа муратлы болады. Урланган мал болгъанын ангылыгъанлай, Гапалау ариу айтыб, аман айтыб, "Аман ишлеринге къатышдыртма мени" деб малны къошуна къошдуртмайды. Ол адамны да, сюрюлген малланы да кеси къошуна къоймайды. Алай а урланган малланы ызлары бла маллары тоналгъанла джетедиле. Гапалау джангыз болады къошда, келгенле талай болалла, (джырда тогъуз дейди). Гапалаугъа "сен урлагъанса!", "сен гудучу бла бир болгъанса!", "сен билесе!" деб келгенле буну бла дауур этгендиле. Гапалауда "мени гюнахым джокъду ,мен тиймегенме малыгъызгъа" деб. Уллу дауур эте келиб,сермешиуге киредиле. Гапалау джангызлай болгъаны себебли, келгенле муну сойюб кетедиле. Кесин да Гапалауну аллындан чабыб къарыу этелмей - сырт джанындан келиб, джелкесинден къазыкъ бла уруб джыгъыб алай ёлтюредиле.
Малланы ким сюргенин- гудучуну атын айтса, Гапалау джанын къутхаррыкъ эди, сакъларыкъ эди. Гапалау гудучуну кесин да, аны этген ишин да сюймегенди. Алай а, аны атын айтыб, кетген ызын да тюзетсе Гапалауну аты да сатлыкъга чыгъарыкъ эди. Алай да эталмагъанды Гапалау. Малларын излей келгенле да телиле болмагъандыла. Гапалау кесини къошун атыб, джортоул этиб айланмазын ангылагъандыла. Алай а ачыуларын тыйялмай, Гапалауда былагъа бюгюлюрге излемей, орталары къан дауургъа кетгенди. Маллары тоналгъанла, Гапалауну ёлтюргенле, Ижаладан болаллa. (Отар улу джырына къара). Бу ёлюмню юсю бла Сылпагъарлары бла Ижалары кёб заманны бирибирине джаулукъда тургъандыла. Эки тюрлю къаумну къаугъасыны арасына тюшюб Гапалау ажымлы ёледи. Бир къаууму аманлыкъдан кесин тыйа билмеген, экинчи къаууму дамсыз, хыны, халисиз адамла. Аманлыкъчыны зараны бла джан бергени ючюн, ары дери да тюзлюкню къаты тутханы ючюн, керек джерде халкъны джакълагъаны ючюн халкъ анга джыр этгенди. Къартла айтханга кёре, эм азы бла 150 джыл, Гапалаугъа дери, къарачайлы къарачайлыны ёлтюрген болмагъанды дейдиле. Аны ючюн да къарачаймалкъар таулада бу ёлюм халкъга бек ачыу тийгенди. Ол кёзюуде,къарачаймалкъар халкъ Россиягъа бойсунганлы кёб заман кетмегенди. Адет да, къылыкъ да бузулгъанын халкъ эркинлиги тас болгъандан кёргенди.
Артда большевик иктидары (власты) бегигенден сора,Гапалауну джырын коммунизм идеологиягъа келишдириб, джигитлигин-ёхтемлигинда класс къазауатха буруб джазадыла. Юч китабда да "Байлагъа,бийлеге къаджау-къаршчы джырла" деген бёлюмге саладыла Гапалауну джырын. "Къарачай халкъ джырла" Москва 1969 дж, "Къарачаймалкъар халкъ джырла" Нальчик 2001дж., "Къарачаймалккъар фольклор" Нальчик 1996дж. Быллай джазыу алдауукъну сюйген коммунист идеологиядан къалгъанды. Алай а Гапалау класс къазауат этмегенди, джарлы-бай деб айырмагъанды. Коммунистледен къалгъан джырны версиясы иги кесек тюрлендирилген версияды.

Бюгюн да сюйюб джырлайды къарачаймалкъар халкъ Гапалауну джырын. Бу джыр бюгюнлюкде да ариу, эски джырларыбызны бириди - ёхтемликге юретген фолклор джырыбыз.Silpagarlani (Hasanlani atawuldan)
"Къарачай халкъ джырла" Москва 1969дж эм "Къарачай-Малкъар фолклор" Нальчик 1996 дж китабладан версия.
 
http://video.elbrusoid.net/2009/04/01/gapalau.html
 
Тreasure
ты к какой из этих фамилий имеешь отношение?
 
malina
Ни к какой
 
Тreasure
Гапалау наш, Салпагаровский http://www.elbrusoid.org/phorum/index.php?action=v thread&forum=13&topic=12111&page=0
 
А я никак понять не мог эти слова -Гапалаула экиелле ,бир болду . Теперь знаю.

Treasure

Благодарствую за разрешение старой дилеммы. ))
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам