2 суура Бакъара - Ийнек
75. Сора сиз ала да (чууутлула) сизнича ийнансала дебми термилесиз? Аладан а бир къауум, Аллахны сёзюн эшите, ангылай тургъанлай, биле-биле (иш этиб), аны тюрлендирдиле.
76. Ала ийман келтиргенлеге тюбеселе: "Биз да ийнанабыз", - дедиле. Сора кеслери къалыб, бир-бири бла тюбешселе уа: "Аллах сизге ачхан затны хапарын (Тауратда Мухаммадны келлик хапарын), ала Аллахны аллында сизни ауузугъузну тутар ючюнмю айтасыз? Сиз акъылыгъыз бла бир сагъыш этмеймисиз?" - дедиле бир-бирине. 77. Сора ала джашыргъанны да, ала ачыкълагъанны да Аллах билиб болгъанын ала (чууутлула) ангыламаймыдыла?
78. Аланы араларында, къуру кёллерине келгенден ары, китабдан (Тауратдан) хапарлары болмагъан джахилле да бардыла.
79. Кеслери къоллары бла джазыб (Тауратдан): "Бу Раббигизденди", - деб, аны бла аз багъагъа (дуния затха) сатыу этер ючюн (халкъны алдагъанлагъа) - уллу къыйынлыкъ! Къоллары бла джазгъан затлары ючюн - алагъа къыйынлыкъ! Урунуб алгъан затлары ючюн да - алагъа къыйынлыкъ! 80. Дагъыда ала (чууутлула): "Къуру бир бёлек санау кюнле болмаса, бизге чыртда (джаханим) от джетерик тюлдю", - дедиле. Сен алагъа: "Сиз ол затха Аллахдан сёзмю алгъансыз? (Алай болса) Ол а сёзюн чыртда бузмаз. Огъесе Аллахха билмеген затыгъызнымы айтасыз?" - де. 81. Огъай, (алай тюлдю) аманны кимле этселе, гюнахла да кимлени къуршаласала, ала от иелери болурла. Ала анда ёмюрлюкге турурла. (Бу аятдан ачыкъланады Аллах джанында миллетлик бла къаралмагъаны. Джер юсюнде адам, къайсысы да адамды. Аланы арасында, бу аятда айтылгъаныча, хар ким кесин джюрютгенине, ийманына, динине кёре хакъ аллыкъды. Хар миллет уллукёллю болуб, кесин ёрге кёрюб турса да). 82. Алай а ийман келтириб, ашхы ишле этгенле, ала джаннет иелери болурла. Ала анда ёмюрлюкге турурла.
83. (Дагъыда эсигизге тюшюрюгюз) Бану Исраилледен Биз ант алгъаныбызны: "Сиз Бир Аллахдан башхагъа къуллукъ этмезге, ата-анагъа, джууукълагъа, ёксюзлеге, джарлылагъа иги болургъа. Адамлагъа да ашхы, ариу сёз айтыгъыз, борч намазны да, къоймай, толу къылыгъыз, зекят да беригиз", - деб. Алай болса да бир бёлегигиз болмаса, (кёбюгюз сёзюн тутмай) джанлагъан эди, алай бла сиз терсейген эдигиз.
84. Энтда сиз эсигизге тюшюрюгюз: "Бир-бири къаныгъызны да тёкмезге, бир-биринги арбазындан да къыстамазгъа", - деб, Биз сизден къалай ант алгъаныбызны. Андан сора аны (ол ишни) сиз кесигиз да шагъатлыкъ этиб бегитген эдигиз.
85. Андан сора ма сиз бир-биринги да ёлтюрдюгюз, сизден бир къауумугъуз бирлени арбазларындан да къыстадыгъыз. Гюнах ишде, джаулукъда да нёгер болуб, бир-биринге да болушдугъуз. Джесир (плен) этгенлеригиз келселе сизге, аладан да улху алдыгъыз. Аланы арбазларындан къыстау а сизге харам этилген эди. Сора сиз китабны (Тауратны) бир джартысына ийнаныб, бир джартысына ийнанныкъ тюлмюсюз? Сизден ол ишни этгенлени хакълары: бу дунияда - сыйсызлыкъ, ахыратда уа сюд кюн ала азабны эм къатысына салынырла. Аллах а сизни этген ишлеригизге сансыз тюлдю.
86. Ма ала ахыратларын бериб, дуния джашауну сатыб алгъанладыла. Алагъа не азаблары дженгил этилмез, не бир болушлукъ болмаз.
87. Биз Муссагъа да берген эдик китаб. Аны ызындан келечиле да джиберген эдик. Мариямны джашы Гъыйсагъа да хар нени ачыкълаучу аятла (Инджилни) берген эдик. Биз анга сыйлы джан (Джабраил) бла билек болгъан эдик. Алай а ала (келечиле) сизни хауагъызгъа келишмеген затны келтиргенлери сайын, сиз уллукёллю болдугъуз, бирлерин ётюрюкге санадыгъыз, бирлерин да ёлтюрдюгюз. 88. Ала (чууутлула Мухаммадха джууабха): "Бизни джюреклерибиз бёленибди (ары ийман кирмейди)", - дедиле. Огъай, ала (кеслерин уллу, сыйлы кёрюб) къаршчы болгъанлары ючюн, Аллах алагъа налат берди. Къалай къарыусузду аланы ийманлары. 89. Дагъыда Аллахдан аладагъы (китабны) тюзлюгюн да бегите, ала билиб, (Тауратда джазылыб, аллына) къараб тургъан китаб (Къуран) келгенинде - ала уа, ары дери кяфыр къауумну хорлар ючюн, аны келирине ашыгъыб, (Аллахдан) тилеб тургъанлай - ала анга къаршчы болдула. (Мадинада джашагъан чууутлула анда джашагъан араблыла бла келишмей, аланы адамгъа да санамай, хаман алагъа: "Ма ахыр файгъамбар келир заман джетгенди. Ол келе эсе биз сизни артыгъызны этербиз" - деб, къоркъута болгъандыла. Ол келлик файгъамбар а аланы кеслеринден болуруна ажымсыз болгъандыла. Ол кёзюуде чууутлула Тауратны тутуб китаб ахлугъа саналгъандыла, араблыла уа суратлагъа табыннгандыла. Ол себебден араблыланы ала сыйсызгъа санагъандыла. Аят аны айтады). 90. Аллах Кесини къулларындан сайлаб, кимге сюйсе, анга чомартлыгъын тюшюрген затына зарланыб, Аллах джиберген затха ийнанмай, аны кери уруб, джанларын бериб, кяфырлыкъны сатыб алгъанла, ала къалай аман сатыу этедиле. Алай бла ала бир чамланыуну юсюне дагъыда бир чамланыуну аладыла. Кяфырлагъа уа аланы сыйсыз этген азаб хазырды. Алай этгенлени джалы: дунияда - сыйсызлыкъ, (ахыратда уа) Къыямат кюн ала азабны эм къатысына салынырла. Аллах сизни этген ишлеригизге уа сансыз тюлдю. 91. Алагъа (чууутлулагъа): "Аллах тюшюрген затха ийнаныгъыз", - деб айтылса, ала: "Биз бизге тюшген затха ийнанабыз", - дейдиле. Алай а аны ызындан тюшгеннге (Къураннга), ол хакъ бола тургъанлай, ала анга кяфыр болдула, ол алада болгъанны (Тауратны) кертилигин да бегите тургъанлай. Сен алагъа: "Сиз керти (сизде болгъаннга) ийнана эсегиз, сора файгъамбарланы нек ёлтюре эдигиз?" - деб сор. 92. Сизге Мусса да ачыкъ аятла бла келген эди. (Таягъы джылан болгъан кибик, къолу нюр джаннган кибик, тенгиз джарылыб, аскери бла ётген кибик, Аллахдан анга Таурат берилгени кибик). Алай а сиз, ол кетгенлей, бузоуну аллах этиб, анга табыннган эдигиз. Алай бла сиз ассыладан болгъан эдигиз. 93. Дагъыда (сиз эсигизге алыгъыз) башыгъыздан тауну кёлтюрюб: "Биз сизге берген затны (Тауратны) кючлю тутугъуз, тынгылагъан да этигиз!" - деб, сизден ант алгъаныбызны. Алай а ала: "Биз эшитиуде эшитдик, этиуде уа этерик тюлбюз", - деб, джууаб берген эдиле. Кяфырлыкълары себебли, аланы джюреклерине ол бузоу сингнген эди. (Мухаммад) сен алагъа: "Кесигизни джюрегигиз сизге буюргъан ийман къалай аман ийманды, сиз керти ийнана эсегиз", - де.
94. Сен алагъа (чууутлулагъа): "Ол сиз айтханча, ол дуния (ахырат) къалгъан адамладан сизге алай энчи эсе, ёлюмге ашыкъчыгъыз, сиз керти айта эсегиз", - деб айт.
95. Алай а ары дери этген затлары (гюнахлары) ючюн, ала анга (ёлюмге) чыртда ашыгъырыкъ тюлдюле. Ишексиз, Аллах залимлени билибди.
96. Ишексиз, халкъны арасында, ол къой эсенг, мушриклени ичинде да джашаргъа аладан бек сюйген табмазса сен. Аладан хар бири да мингишер джыл ёмюр берилсе сюеди. Алай а аллай бир ёмюр берилсе да, ол аланы азабдан къутхармаз. Аллах а аланы этгенлерин кёрюбдю.
97. (Мухаммад) сен алагъа: "Ким болса да, Джабраил (мёлекге) джау болгъан (билсин)", - Аллахны буйругъу бла, ол аны (Къуранны) сени джюрегинге тюшюреди, алгъа келген китабланы кертилигин да бегите-бегите, ийнаннганлагъа тюз джол эмда сюйюмчю болгъан халда.
98. Аллахха да, Аны мёлеклерине да, келечилерине да, Джабраилге да, Микаилге да ким джау болса, сора ол билсин: "Ишексиз, Аллах да къаршчыла бла джауду", - де. (Кяфырла Джабраилге аманла айтхандыла, Мухаммадха болгъан таша хапарны ол келтиреди деб. Аят аны юсюнден тюшгенди). 99. Биз сеннге хар затны баямлаучу аятланы эндирдик. Анга ийнанмагъанла уа - ала къуру пасыкъладыла. 100. Сёз бериб, бегим этгенлери сайын, аланы (чууутлуланы) бир къаууму бегимлерин буздула. Да, ма алай аланы кёбюсю ийнанмады.
101. Китабларыны (Тауратны) кертилигин да бегите, алагъа (чууутлулагъа) Аллахны келечиси келгенинде, ары дери китаб берилгенледен бир къауум, Аллахдан джангы келген затны (Къуранны) арт джанларына атдыла да, ала аны билмеген кибик этдиле.
102. Дагъыда ала, Сулейман патчах заманда, шайтанла окъуучу затны (хыйныны) ызындан кетдиле. Сулей-ман кяфыр болмады, алай а шайтанла кяфыр болдула. Ала адамланы хыйныгъа юретдиле. Аны кибик, Вавилон деген шахарда Харут бла Марут деген эки мёлекге тюшген затха да. Алай а ол эки мёлек албурун: "Биз къуру сынамгъа келгенбиз, муну алыб, кяфыр болма", - деб айтыб, ангылатмай, биреуге да аны юретмедиле. Алай а аны ючюн да къарамай, ала ол экисинден эр бла къатынны арасын айыргъан затны юрендиле. Алай болса да ала Аллахдан буйрукъсуз, биреуге да заран эталлыкъ тюл эдиле. Адамла да алагъа къуру зараны болмаса, хайыры болмагъан затны юрене эдиле. Хыйныны сатыб алгъаннга ахыратда юлюш болмазын ала бек иги биле эдиле. Ала кеслерини джанларын къалай аман затха сатдыла. Айхай, аны бир ангыласала уа! (Бу аятдан ачыкъ болду, ким да болсун хыйныны джюрютген адам - кяфыр болгъаны, ахыратда анга джаннетден юлюш болмазы). 103. Ала (чууутлула) ийманнга келиб, Аллахдан къоркъсала эди, Аллахдан табар сууаблыкълары алагъа артыкъ хайырлы эди. Айхай, ала аны бир билселе уа!
104. Эй, ийман келтирген къауум! Файгъамбаргъа: "Сен бизни бир сакъла", - деб айтмагъыз! Алай а: "Сен бизге бир джумушакъ къара", - дегиз, (аны буйругъуна да) тынгылагъыз! Ийнанмагъанлагъа уа - алагъа термилтген азаб хазырды. (Чууутлула бетсиниб Мухаммадха: "Сен бизни сакълаучубузса" - деб, алдаргъа кюрешгендиле. Муслиманла да аладан эшитиб, аны джаратыб, алача айтыб тебрегендиле, алагъа ийнаныб. Аллаху Тагъала муслиманланы ол затдан тыяды). 105. Китаб ахлуланы гяуурлары да, мушрикле да Раббигизден сизге бир хайырлы зат тюшерин сюймейдиле. Аллах а Кесини рахматын кимге сюйсе, анга энчи береди. Аллах а уллу чомартлыкъны Иесиди.
106. Биз не бир аятны ауушдурмайбыз, неда аны сеннге унутдурмайбыз, аны орнуна не андан хайырлы, неда аны кибик бир аят бермей. Сора сен Аллахны хар неге да къолундан келгенин билмеймисе?
107. Сен кёклени да, джерни да оноуу Аллахны къолунда болгъанын билмеймисе сора? Аллахдан ёзге, башха сизге не бир джакълаучу шох, неда бир болушуучу джокъду. (Чууутлула оноуну ууучха джыйыб, дунияны башына ие болуб, оноу этерге излеселе да, керти ие кёклени, джерни джаратхан Уллу Аллах Кесиди). 108. Огъесе сиз да (меккячы араблыла) кесигизни файгъамбарыгъызгъа (Мухаммадха), бурун Муссагъа сорулгъанча (Аллахны бир кёргюз бизге, неда Ол, биз эшитирча, ачыкъ бир сёлешсин деб) сорургъамы излейсиз? Ийманын кяфырлыкъгъа ким ауушдурса, ол тюз джолдан аджашады. 109. Сизге дери китаб берилгенлени кёбюсю, джюреклеринде зарлыкълары себебли, алагъа хакъ келиб, ачыкъ болгъандан сора, сизни динигизни къойдуруб, кяфырлыкъгъа буралсала, бек сюе эдиле. Сиз, Аллахны буйругъу келгинчинге дери, аланы кечигиз (тёзюгюз), джанлагъыз да къалыгъыз! Аллахны уа хар затха да кючю джетеди.
110. Намаз да къылыгъыз, зекят да беригиз; сиз хайырлы болуб, джаныгъыз ючюн не зат хазырласагъыз да, Аллахны аллында аны толу табарсыз. Ишексиз, Аллах а сизни этген ишлеригизни кёрюбдю.
111. Дагъыда ала: "Къуру иудейле (чууутлула) бла христианла болмаса, джаннетге чыртда киши киралмаз", - дедиле. Ол аланы кеслерини (бош) умутларыды. Сен алагъа: "Керти айта эсегиз, айтхан затыгъызгъа бир далил келтиригиз!", - де.
112. Хо, джаннетге кирлик а кимди десенг, (не миллетлик бла тюлдю, неда ол динде-бу динде деб тюлдю, алай а) аллын Аллахха буруб, ашхылыкъла да эте, Анга берилиб ким тохтаса - олду. Анга уа Иесини аллында джалы толу берилир. Алагъа бир къоркъуу джокъду, ала мыдах да болмазла. 113. Иудейле айтдыла: "Христианла бир затда да (хакъда) тюлдюле", - деб. Христианла да айтдыла: "Иудейле бир затда да тюлдюле", - деб. Хар бири да алагъа Аллахдан келген китабны окъуй тургъанлай (китаблары айтмагъан, анда джазылмагъанны). Алай алача, Тауратдан, Инджилден джукъ ангыламагъанла (кеслери окъуй билмей, алданыб), аланы ызларындан башхала да айтадыла. Ол ала тартышыб тургъан затха Аллах Къыямат кюн араларында хукму этер. 114. Сора ичинде Аллахха табыныргъа, Аны аты эсгерилирге къуралгъан межгитледен тыйгъандан, аланы ояргъа да ашыкъгъандан ассы болурму? Алагъа уа, Аллахдан къоркъмай, ары кирирге да тыйыншлы тюл эди. Алагъа бу дунияда сыйсызлыкъ, ахыратда уа уллу азаб хазырды.
115. Кюнчыгъыш да, кюнбатыш да Аллахныкъыды. Сиз аллыгъызны къайры бурсагъыз да Аллах андады. Ишексиз, Аллах бек кенгди (джетмеген джери джокъду), хар нени да биледи (билмегени да джокъду).
116. Бир къауумла да: "Аллах Кесине джаш алгъанды", - деб бегитдиле. Субыхан Аллах - ол затдан Аллах тазады. Кёкледе, джерде болгъан зат бары да Аныкъыды. Хар бары да Анга бойсунубду.
117. Кёклени, джерни къурагъан да Олду. Сора Ол бир ишни этерге излесе, анга къуру: "Бол!" - дейди, ол да болады.
118. Джукъ ангыламагъан къауум: "Бизге Аллах бир сёлешсе эди неда Андан бир аят (бир сейир зат) келсе эди", - дедиле. Алагъа дери бурун да бирле была айтханча айтхандыла. Ала бла быланы джюреклери къалай ушашды. Керти, ажымсыз ийнаннган къауумгъа уа Биз аятларыбызны баямлагъан эдик.
119. Ишексиз, Биз сени хакъ болуб, (бойсуннганнга) сюйюмчю, (бойсунмагъаннга) аман хапар айтыучу этиб джибердик. Джаханим ахлула ючюн а сен джууаблы тюлсе.
120. Сен аланы динлерине кёчгюнчюнге дери, не иудейле, не христианла сеннге чыртда разы болмазла. Сен алагъа: "Керти джол - ол къуру Аллахны джолуду", - деб айт. Сеннге хакъ, тюз билим келгенден сора, аланы хауалары сюйгеннге барсанг, ол заманда сеннге Аллахдан не бир джакъчы, не бир болушуучу табылмаз.
121. Биз китаб бергенлени арасында (Инджилни, Тауратны окъуб, аланы ичинде Мухаммад гъ. с. келлигин айтхан джерлерин) тюрлендирмей, тюзюча, сакъ кимле окъуй эселе (тута эселе), анга керти ийнаннганла аладыла. Анга ийнанмагъанла уа - ала насыбсызладыла.
122. Эй, Бану Исраилле! Мени сизге этген ашхылыкъларымы (эсгеригиз) ангылагъыз. Мен (бир кёзюуде) дунияны юсюнде сизни артыкъ сыйлы этген эдим.
123. Сиз бир джан бир джан ючюн не бир джукъ эталмагъан, не бир джукъ бериб къутулалмагъан, не бир-бирине джакъ болалмагъан, неда бир болушлукъ табылмагъан кюнден къоркъугъуз.
124. Сен ангыла, Ибрахимни Раббиси аны бир талай (буйрукъ) сёзле бла сынагъанын (джашын Исмагъилни къурманлыкъ эт деген кибик, д.а.к.). Сора ол аланы толтургъан эди. Аллах анга: "Ишексиз, Мен сени адамлагъа имам (алчы, башчы) этеме", - деген эди. Ол да: "Мени туудукъларымдан да эт", - деди. Аллах да: "Мени берген сёзюм залимлеге джетишмез", - деди. (Алай бла Ибрахим гъ.с. Аллаху Тагъаладан келген динлени: Тауратны, Забурну, Инджилни, Къуранны тутхан къауумну барыны да башчысыды. Ислам динни да башы андан башланнганды. Ол китабланы, тюрлендирмей, Аллахдан келгенича тутханла, ала бары да муслиманнга саналадыла. Аланы арасында бизни файгъамбарны къаууму да бир умметге саналады. Бир къауумла ангылагъанча, ислам дин джангы дин тюлдю). 125. (Дагъыда ангыла) ма бу юйню (Кябаны) Биз адамла джыйылгъан орун, ышаннгылы джер этгенибизни. Сиз Ибрахимни орнун (Кябаны) кесигизге намаз къылыучу джер этиб тутугъуз. Биз Ибрахим бла, Исмагъил бла да сёз бегитген эдик, Мени бу юйюмю анда таууаф этгенлеге, алайда джангыз къалыб (къуллукъ этиб) кюрешгенлеге, (Аллахха) ийилирге, табыныргъа излегенлеге да (ширкден) таза тутаргъа, деб. 126. (Дагъыда бил) Ибрахим: "Я, Рабби! Ма муну къоркъуусуз кърал эт! Аны ахлуларындан Сеннге да, Къыямат кюннге да ийнаннганлагъа, алагъа кёгетле саугъалаб бер", - деб тилегенин. Ол (Аллах) да: "Аладан гяуур болгъанлагъа бир кесек заманнга саугъаларма (дуния рысхыны), артда уа Мен аланы зорлаб, от азабха салырма. Бу къайытыу а къалай аманды!" - деб, джууаб берди.
127. Дагъыда сен Ибрахим бла Исмагъил Кябаны тюб хунасын салыб тебрегенлеринде, былай айтханларын эсге ал: "Я, Раббана! Сен муну бизден къабыл этиб ал. Ишексиз, Сен (тилекни) эшитесе, (ишибизни да) билесе. 128. Эй, Иебиз! Экибизни да Сеннге берилген (муслиман) къулла эт! Бизни туудукъларыбыздан да Сеннге берилген уммет болдур! Дагъыда Сен бизге къалай хаджи къылырыбызны джоругъун бир кёргюз (билдир)! Сен бир къара бизге! Ишексиз, Сен таубаланы толу къабыл этиучюсе, рахматлыса! 129. Эй, Иебиз! Алагъа Сени аятларынгы да окъурлай, китабынгы (Къуранны) да, акъылман затланы да юретирлей, аланы (ширкден да) тазаларлай араларындан келечи да джибер! Ишексиз, Сени неге да кючюнг джетеди эмда акъылманса!" - деб. (Кяба да, Мухаммад да, Къуран да Уллу Аллахдан Ибрахим гъ.с. тилегине джууабха берилгендиле). 130. Ибрахимни дининден башха кесине дин излеген, ол къуру акъылсыз адамды. Биз аны бу дунияда сайлаб бошагъанбыз, ахыратда уа, ишексиз, аны болуру, керти, ашхыла блады.
131. Дагъыда сен эсге ал, Раббиси анга: "Иенге берил да тохта (муслиман бол)!" - дегенин. Ол да: "Дунияланы Иесине берилдим!" - деб, джууаб бергенин.
132. Джашларына да Ибрахим ол затны осият этген эди. Якъуб да: "Эй, джашларым! Ишексиз, сизге Аллах сайлама динни берди. Энди сиз Анга толу берилмей ёлмегиз!" - деген эди.
133. Огъесе сиз (чууутлула) Якъуб ёле туруб, джашларына: "Мен ёлгенден сора сиз неге къуллукъ этериксиз?" - деб соруб, ала да: "Сен да, сени аталарынг Ибрахим, Исмагъил, Исхакъ къуллукъ этген Бир Аллахха къуллукъ этерикбиз, биз Ол Аллахха берилебиз", - деген заманда, сиз алайдамы болгъансыз? 134. Ала кетиб бошагъан бир миллетдиле. Аланы анда алырлары этген затларыды. Сизни алырыгъыз да этген затыгъызды. Ала этген затла ючюн, сиз джууаблы тюлсюз.
135. Дагъыда ала: "Не иудей, не христиан (динде) болугъуз, ол заманда сиз тюз джолда болурсуз!", - дедиле. Сен да алагъа: "Огъай, биз Ибрахимни ханиф дининдебиз, ол мушрикледен болмагъанды", - де. 136. Сиз алагъа: "Биз Аллахха да, бизге тюшгеннге да, Ибрахимге, Исмагъилге, Исхакъгъа, Якъубха, аланы туудукъ бутакълары: Муссагъа, Гъыйсагъа келгеннге да, Раббийлеринден файгъамбарлагъа келген затха да ийнанабыз, аланы бирин да айры кёрмейбиз. Биз Аллахха берилгенледенбиз" - деб, алай айтыгъыз! (Тюз дин ма олду. Иудейле да, христианла да, хакъны билирге излемей, кеслерини оюмларын айтыб, кеслерин хорлатмаз ючюн, билмеген затлары бла Ибрахимни динини хакъында Расул бла даулашхандыла). 137. Ала да, сиз ийнаннганча, алай ийнансала, тюз джолгъа тюзелирле. Алай болмай, андан джанласала уа, арагъа айрылыкъ саладыла. Сени аладан сакъларгъа Аллах Кеси джетишеди. Ол нени да эшитеди, нени да биледи.
ызына/суураланы тизими/аллына
