КЪАРАЧАЙ-МАЛКЪАР БАСМАДАН

Sabr 31.07.2010 20:54:21

1 0

Былайда къарачай-малкъар басмада чыкъгъан сейир материалланы сала барыргъады муратым. Сиз да эс бёлсегиз, къошулсагъыз - хайыры кёбюрек болур деб мурат этеме.

Ответы

Tinibek 03.05.2019 18:06:21
Сообщений: 1122
2019 дж. арттотур айны 13 "КЪАРАЧАЙ"
Редакциягъа келген письмоладан
ТИЛИБИЗ БЕК БАЙДЫ

Мен сексенден атлагъан адамма. Джашауну саркъыуу кёб затны тюрлендиреди, бары да иги джанына тюрлениб бармайды, ансы. Ана тилибиз а къалай болур деб, сагъыш эте келиб, къартладан да сора, кесим эшитгенлени да эсиме тюшюре, къарачай сёзлени джазыб тургъанма. Арт джыллада газетибиз да бу затха уллу магъана бергенине къууанама. Была да чыкъсала джарарла, деген умутда, иги ангыларла деб, орусча къалай болгъанларын да айта, джыйгъанларымы бир кесегин окъуучулагъа теджейме.

Хокумат - правительство.
Мерекеп - чернила.
Джатхана - больница.
Китабхана - библиотека.
Дарманхана - аптека.
Батагъа майдан - площадь.
Терк - океан.
Ингиз, булкъан - вулкан.
Джелпек - парус.
Джеллек - флюгер.
Къаратан - печь.
Шорбат - карниз.
Къууукъеж - мумия.
Миширти - морг.
Зурум къала - Римгора.
Чахтана - туалет.
Барамта - карантин.
Тарх - цифра.
Чынды - трос.
Къараташ - карандаш.
Азар къабырла - кладбище.
Мюкюл - признание.
Къаза - наказание.
Тизме - список.
Токъалт - столб ворот.
Сес - эхо.
Хара - марш.
Къабат - этаж.
Мусук - арка.
Санджох - цокаль.
Сагъакъ - сайгак.
Хумджу - масса.
Текшериу - проверки.

Наршаб - металл.
Накъыш - орнамент.
Опракъ - роба.
Уюл - полюс.
Сонгу - матка.
Патауа - доказательство.
Сабакъ - кочан.
Керехат - харам.
Дурус - халал, тыйыншлы,
къабыл.
Шакий - перо.
Багъымчакъ дарман лекарство.
Тарлау - поле.
Ырхыз - икра.
Сабах - стебель.
Пес - шляпа.
Сауда - торг.
Сурахат - жираф.
Магъадан - руда.
Тарпан - зебра.
Учхуч - лётчик.
Къычырым - километр.
Кюбюрчек - чемодан.
Къыр - утёс.
Джыйы - вонь, запах.
Аш юй - столовая.
Хант юй - кухня.
Джер юй - подвал.
Ачала тютюн - дым.
Ашлау - поднос.
Бача, чакъасы - шакал.
Татран - горчица.

Тохана - трон.
Машакъ - знахарь, врач.
Мангы - монета.

Былайда энтда талай затны юсюнден айтыргъа тыйыншлыды. Адамла кеслеринден кёбге тамаданы, оноучу эсе уа артыкъ да бек, атын айтыб къояргъа тартынадыла. Сора «Хасан Муссаевич», «Алибек Иссаевич» деб къоядыла. Алгъынча «Хасан Мусса улу», «Алибек Исса улу» десек таб болурму?

Тышындан къошулгъан сёзле къайсы тилледе да бардыла. Биз да аласыз боллукъ тюлбюз. Алай а кесибизде бола тургъан сёзлени башха миллетледен алгъан, ол тюз тюлдю. Сёзлюклеге къараб, адамлагъа соруб, «бу бизде джокъду, ёмюрде да болмагъанды» деген сёзле тюбеселе, аланы хайырландырайыкъ.

Башхаладача бизни халкъда да саламлашыуну джоругъу-джолу болгъанды. Уллу, гитче да, эркиши, тиширыу да «салам» деб саламлашхандыла. Бу сёз «саулукъ» дегенни магъанасын тутады, дейдиле. Алай эсе, тюбеген сагъатда экиси да бир-бирине саулукъ теджегендиле.

Адамла арбазгъа кирселе: «Арбазгъа игилик», - дейдиле. Алайдагъыла да: «Келгеннге да игилик, келигиз, джууукъ болугъуз», - дейдиле. Арбазда къууанч бара тура эсе: «Кюнде кюнюгюз да былай болсун», - деселе, ала да: «Сау болугъуз, келигиз, къошулугъуз», - дейдиле. «Иш къолай болсун», - десе ишлей тургъаннга, «сау бол, ишим а былай болду да къалды», деб къолларында затланы джерге салыб, олтурадыла. Келгенле да быланы бир зат бла атларын табаргъа борчлу боладыла. Бачхада эсе «бачха толу болсун» – «сау бол», джолоучу эсе «джолугъуз болсун» - «сау бол», базарда эсе «базарыгъыз болсун» - «сау бол», мал кюте тургъаннга тюбеген «кёб болсун» - «сау бол», ашай тургъаннга келселе, «аш татлы болсун» «сау бол, кел, олтур» дагъыда былагъа ушаш саламлашадыла. Талай адам болсала уа, кёбчюлюк халда айтадыла.

Эркиши тиширыугъа, тиширыу тиширыугъа «кюн ашхы» берирге болады. Алай а тиширыу эркишиге, эркиши эркишиге алай салам берген адет джокъду. Тиширыу бла «танг ашхы болсун», «эртден ашхы болсун», «кюн ашхы болсун», «кече ашхы болсун», деб саламлашадыла. Ала да: «Ашхылыкъ кёр (кёрюгюз)», - деб джууаб къайтарадыла, олтуруб тура эсле, ёрге турадыла. Къартла эселе турмай къалыргъа да боллукъдула. «Салам» деген бир сёз, андан къалгъан 9-10 сёзню орнун тутады. Мен билиб, башха халкълада бу зат бла байламлы аллай бир сёз джокъду.

ХАПАЛАНЫ Исмаил.
Ючкекен эл.
Tinibek 21.06.2019 14:41:06
Сообщений: 1122
2019 дж.хычаман айны 16 Къарачай"
ХУБИЙЛАНЫ
Хамитни джашы Абу-Хасан



Къарачай-Черкесияда журналистиканы ёсюмюне эм уллу юлюш къошхан фахмулу адамланы бири Хубийланы Хамитни джашы Абу-Хасан керти дуниягъа кетди, Аллах джандетли этсин.

Абу-Хасан 1940-чы джыл аууз-герги (октябрь) айда Архызда туугъанды. Атасы къазауатда джуртубузну сакълай, уллу сермешлени биринде ёлгенди. Кёчгюнчюлюкню ал джылларында анасы да ауушуб, Абу-Хасан ёксюз къалады. Бери къайтхандан сора Даусузда орта школну бошаб, Зеленчук районда чегет мюлкде бир кесек ишлейди. Андан сора Къабарты-Малкъар Геофизика экспедицияда урунады. Артда Черкесскеде НВА заводда ишлей тургъанлай, аскерге аладыла. Ол борчун толтуруб къайтханлай, 1965-чи – 1969-чу джыллада Къарачай-Черкес кърал пединститутда окъуйду.

Хубий улу школну огъары классларында окъугъан заманында огъуна статьяла джазыб башлагъан эди. Аланы область радио бла бериб, «Ленинни байрагъы» газетде да чыгъарыб тургъан эдиле. Ол себебден институтну бошагъанлай радиокомитетге чакъырадыла. Анда редактор болуб бир бёлек заманны ишлегенден сора, «Ленинни байрагъы» газетге энчи корреспондент болуб джарашады. Узаймай аны редакцияда партия бёлюмге тамада этедиле. Алайдан, 1972-чи джыл, Ростов шахарда Баш партия школгъа ашырадыла. Аны бошаб къайтханында областны Маданият управлениесини тамадасыны орунбасары этедиле. Кёб турмай биягъы редакциягъа къайтыб, партия бёлюмню тамадасы болады. 1976чы джыл газетни баш редакторуну орунбасары къуллукъгъа кёчюредиле. Джашаууну ахыр кюнлерине дери ол ишин сый бла баджарыб да турады. Аллай бир джылны ичинде журналистикада биринчи атламла этген джаш адамлагъа болушханлай тургъанды, аланы бир бёлегине редакциягъа джол ачханды, ол юретгенлени талайы энтда ишлейдиле.

Абу-Хасанны журналистикада къыйынын белгилей, анга «Совет басманы айырмасы» деген сыйлы ат атагъан эдиле. Очерклерин, статьяларын миллет сюйюб окъуй эди. Аны хапарлары талай джыйым китабда басмаланнгандыла. Окъуучула «Ёлгюнчюннге дери» романы бла да шагъырейдиле.

Алай болса да Хубий улу джашауунда эм уллу джетишимге Къур’анны ана тилибизге кёчюргенин санай эди. Бу бек джууаблы, къыйын ишге ёмюрюню джыйырма джылын бергенине аны таныгъанла шагъатбыз. Къарачай тилде биринчи чыкъгъан Къур’анны бусагъатда уллу, гитче да окъуйдула.

Ариу сёзлю, кимге да игилик излеген, къолундан келген бла болушхан, джумушакъ адам эди. Биз аны ёмюрде да унутурукъ тюлбюз. Юйдегисине, джууукъларына уллу бушуу этгенибизни билдире, къайгъы сёз беребиз. Джатхан джери джумушакъ болсун.

«Къарачай» газетни коллективи,
«Къарачай – алан халкъ» джамагъат
бирлешлик,
Къарачай-Черкес республикан китаб басманы
коллективи.


«Къарачай» газетни баш редакторуну заместители, СССР-ни басмасыны сыйлы къуллукъчусу, РФ-ны Журналистлерини союзуну члени, КъЧР-ни махтаулу журналисти

Хубийланы Хамитни джашы Абу-Хасан

79 джылгъа келе ауушханына терен бушуу этиб, юйдегисине, джууукъ адамларына къайгъы сёз беребиз.

КъЧР-ни Миллет ишлерини, кёбчюлюк коммуникацияла бла басманы юслеринден министерствосуну коллективи.


«Къарачай» газетни баш редакторуну орунбасары, СССР-ни басмасыны сыйлы къуллукъчусу, РФ-ны Журналистлерини союзуну члени, КъЧР-ни махтаулу журналисти

Хубийланы Хамитни джашы Абу-Хасанны ауушханына бушуу этиб, юйдегисине, джууукъ адамларына эмда «Къарачай» газетни редакциясына къайгъы сёз беребиз.

Миллет журналистиканы айнытыргъа Абу-Хасан Хамит улуну уллу къыйыны киргенди. Ол патриот эди, керти интернационалист эди. Аны джарыкъ сыфаты ёмюрлюкге бизни джюреклерибизде сакъланныкъды.

«Абазашта», «День республики», «Ногъай давысы», «Черкес хэку» газетлени коллективлери.

КъЧР-ни Башчысы бла Правительствосуну пресскъуллугъуну управлениесини тамадасы Переславцева Людмила Геннадьевнагъа эгечи
Спицина Оксананы
ауушханына терен бушуу этиб, къайгъы сёз беребиз.

«День республики», «Къарачай», «Абазашта», «Черкес хэку», «Ногъай давысы» газетлени коллективлери.
Читают тему (гостей: 1)

Форум  Мобильный | Стационарный