Расширенный поиск
22 Сентября  2018 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Джангызны оту джарыкъ джанмаз!
  • Иги болса, тамадама – махтау, аман болса, меннге – айыб.
  • Джаралыны джастыгъында сау ёлюр.
  • Ашхы адам – халкъ байлыгъы, ашхы джер – джашау байлыгъы.
  • Суугъа – чабакъ, къаягъа – ыргъакъ.
  • Уясында не кёрсе, учханында аны этер.
  • Бет бетге къараса, бет да джерге къарар.
  • Къонагъынгы артмагъын алма да, алгъышын ал.
  • Мени джылытмагъан кюн, меннге тиймесин!
  • Къонакъ болсанг, ийнакъ бол.
  • Къарнынг къанлынга кийирир.
  • Ишин билген, аны сыйын чыгъарады.
  • Джаз бир кюнню джатсанг, къыш талай кюнню абынырса.
  • Бетинги сатма, малынгы сат.
  • Ишлегенде эринме, ишде чолакъ кёрюнме.
  • Огъурлуну сёзю – суу, огъурсузну сёзю – уу.
  • Ашда уялгъан – мухар, ишде уялгъан – хомух.
  • Иши джокъну, сыйы джокъ.
  • Тулпарлыкъ, билекден тюл – джюрекден.
  • Алим болгъандан эсе, адам болгъан къыйынды.
  • Ач, тоймам, дейди, тойгъан, ач болмам, дейди.
  • Асхат ашлыкъ сата, юйдегиси ачдан къата.
  • Ишге юренсин къоллары, халкъ бла болсун джоллары.
  • Аллахха ийнаннган кишини, Аллах онгдурур ишин.
  • Таукел адам тау тешер.
  • Бёрю да ач къалмасын, эчки да ашалмасын.
  • Ёнгкюч къууана барыр, джылай келир.
  • Акъыл аздырмаз, билим тоздурмаз.
  • Ишлегенден, къарагъан уста.
  • Ач бёрюге мекям джокъ.
  • Мухардан ач ычхынмаз.
  • Окъугъан озар, окъумагъан тозар.
  • Аш хазыр болса, иш харам болур.
  • Къыз келсе, джумуш эте келеди, къатын келсе, ушакъ эте келеди.
  • Ата – билек, ана – джюрек!
  • Бермеген къол, алмайды.
  • Минг тенг да азды, бир джау да кёбдю.
  • Эм уллу байлыкъ – джан саулукъ.
  • Къарт айтханны этмеген, къартаймаз.
  • Сютден ауузу кюйген, суугъа юфгюре эди.
  • Иги адамны бир сёзю эки болмаз.
  • Нёгерсизни джолу узун.
  • Дуния малгъа сатылма, кесингден телиге къатылма.
  • Чомартны къолун джокълукъ байлар.
  • Эр абынмай, эл танымаз.
  • Бал – татлы, балдан да бала – татлы.
  • Джарлы тюеге минсе да, ит къабар.
  • Байлыкъ болгъан джерде, тынчлыкъ джокъду.
  • Эм ашхы къайын ана мамукъ бла башынгы тешер.
  • Ачыу алгъа келсе, акъыл артха къалады.
КЪАРАЧАЙ-МАЛКЪАР БАСМАДАН
 
Былайда къарачай-малкъар басмада чыкъгъан сейир материалланы сала барыргъады муратым. Сиз да эс бёлсегиз, къошулсагъыз - хайыры кёбюрек болур деб мурат этеме.
Страницы: Пред. 1 ... 46 47 48 49 50
Ответы
 
Цитата
Sabr пишет:
Суат къарнашым, салам алейкум!

Эринмей, къарачай-малкъар басмадан хапарла бла бизни хапарлы этиб тургъанынг ючюн, Аллах разы болсун. Кёб джаша. Бек керекли, уллу иш этесе. Алайсыз, Ана тилибиз болмагъанча кёрюнюб къалыр эди.
Aleykum Salam Bağalı Bilal aga!
Saubol.. Birgeley inşallah..
Изменено: Tinibek - 13.09.2018 23:10:02
 
2018 дж. къыркъарны 2 "КЪАРАЧАЙ"
Белгили адамларыбыз
ГЁДЖЕБНИ ДЖАЗЫУУ

Айтыулагъа кёре, тутушхан адет, аны бла байламлы эришиуле адам улу джангы къуралгъандан бери келедиле. Аны ючюн болур, къарачай миллетде да спортну ара ёзеги миллет тутуш болгъанды. Тулпарланы атлары тарихни теренинден келедиле, миллетни арасында ёмюрлеге сакъланадыла. Аллай гёджеблени бири болгъанды дууутчу Бабула. Аны аты кёблеге танышды.

Къочхарланы Наибни джашы Бабула
1885чи джыл эски къарачай эллени биринде, Дууутда, туугъанды. Сабий заманында ол кеси тенглилени арасында болуму, тирилиги, саулугъу бла айырылыб танылгъанды. Бабуланы тенгчиклери аны бла шохлукъ тутханларына ёхтемсине, багъалатыб тургъандыла. Бабула абадан болгъунчу джылларында спорт бла саны чыныкъгъан джашчыкъ болуб ёсгенди. Ол тенглерин огъай эсенг, кесинден уллуланы да спорт джаны бла сейирсиндирир ючюн къалмагъанды. Аны санлары созула-бюгюле, циркде ойнагъан артистлеча, башха киши эталмаз затланы этиб, кёблени ауузларын ачдыргъанды.



1902-чи джыл ол, Дууут элде медресени тауусхандан сора, Екатеринодаргъа (Краснодаргъа) юнкер училищеге окъургъа киргенди. Аны да окъуб бошагъанлай Бабула ол джыллада патчах аскерлени генералы Баратовну аскерине къуллукъ этерге ашырылады. Окъугъан джылларыны ичинде Къочхар спорт бла чыныкъгъан уллу саны, сюеги бла кёзге тюшгенлей тургъанды. Аны спорт джаны бла джетишимлерини юсюнден кёб сейир хапарла джюрюгендиле. Алай бла Бабуланы юсюнде не джаны бла да абычар шартлары болгъанын кёрюб, генералгъа хапар бергендиле.

Атасы Наиб акъыллы, билимли, тири эмда саулай Дууут ёзенде сыйлы адамланы бири болгъанды. 1910-чу джыл Наибни джамагъатны аллында таб оноу эте билген, тюзлюкню джолун тутхан шартларын кёрюб, элге старшина этиб сайлагъандыла. Ол кюн анга аталыб элде уллу байрам этгендиле элчиле. Аллай байрамлада уа спорт оюнланы, эришиулени бардыргъан адет болгъанды. Ол заманлада саулай Эресейде аты белгили болгъан, тутушдан кишиге сыртын салдырмагъан огъарытебердичи гёджеб Абайханланы Къочхар байрамгъа сыйлы къонакъланы бири болуб чакъырылгъанды.

Алайда кесине базгъан талай адам Къочхар бла кючюн сынагъанды. Алай болса да гёджеб, хар чыкъгъан тулпарны бир кере кёлтюргени бла дженгил огъуна, заман ашыра турмай, джерге сыртындан тюшюрюб, аякъ юсюне ёрге туралмазча этиб баргъанды. Аланы кёрюб, эришиулени сюдюсю миллетни къызындырыр нюзюр бла: «Энди сизни арагъызда бу гёджебни унутдурлукъ адам къалай джокъду? Къочхарны гёджеб атын сыйырыр киши бармыды?» - деб къычырыб соргъанды. Алай болса да, аты миллетни аллында белгили, адамла кеслери кёзлери бла кёре тургъан тулпаргъа къаршчы киши чыкъмай, тынгылагъандыла. Бир кесекден джыйылгъан миллетни ичинден ким эсе да: «Бабула, Бабула! Бабула чыгъарыкъды!» - деб къычырды. Бабуланы эсинде, акъылында да джокъ эди быллай пелиуан бла тутушургъа, алай а аны тёрт джанындан джашла, тюрте-тюрте, зор бла ортагъа чыгъардыла. Чыкъгъандан сора Бабула тенглерини бетин учуз этмез ючюн огъуна тутушургъа керекди деген акъылда кёлюн басды. Абайхан улу ол джаш адамны кёргенлей, онгсунмагъанды да:

- Аланла, быллай джашчыкъ бла кючюмю сынаргъа бедишди меннге, - дегенди.

Аны алай айтханы Бабуланы джюрегине ауурму тийген эди да, тутушургъа кесине базыб чыкъгъанын билдирди. Муну аллында бир-бири ызындан джети гёджебни сыртларындан салгъан Къочхар алагъа этгенча Бабулагъа да этерге изледи. Алай а джашны орнундан да тебдиралмады, алай бла тутушуу къызыугъа кире башлагъанды. Къочхар билген усталыгъын, кючюн салгъанды. Джыйылгъан миллет аланы сермешгенлерине кёз къакъмай къарагъанды. Уста гёджеб Бабуланы талай кере джыгъаргъа излегенди, алай болса да ол сыртындан тюшмей, олсагъатлай аякъларына сирелиб, анга онг бермезге кюрешгенди. Къочхарны мангылайындан тер тамчыла агъа, къарыуу азая тебрегеннге ушагъанды. Ахырында Абайхан улу Бабуланы бирси гёджеблеге этгенча, сыртындан джерге салырындан тюнгюлюб, тутушургъа унамай тохтагъанды. Къочхар Бабуланы кёзлерине къайгъылы къараб: «Къарнаш, тоба, сен кесинги тутдурмагъанынг бла тамам талашыучу киштиксе», - дегенди. Алай бла ол эришиуледе гёджеблени кючлерин тенгишге санагъандыла. Андан сора Бабуланы Абайханланы Къочхардан кем кёрмегендиле спорт джанындан джетишимлерин. «Аууздан чыкъгъан - ауалгъа» дегенлей, ол хапар саулай миллетге дженгил джайылгъан эди.

Къочхарланы Бабуланы къайын джанындан джууукъ джетген Байчораланы Исмаилны эсге тюшюрюулеринден:

«Бабула Патчах аскерни генералы Хвостиков бла бирге Огъары Тебердиге келиучен эди. Ол кёзюуде Бабула Зеленчук районда деникинчи къазакъ сотнягъа башчылыкъ этгенди. Бир джолда, генерал-майор Кърымшаухалланы Мырзакъул бла Акъ Къаяны атлы дивизиясыны командири, полковник Айдаболланы Татлюкъаны тюбешиулери болгъанды. Анга аталыб алайгъа джыйылгъан адамла, аскерчиле да тюрлю-тюрлю спорт оюнланы къураргъа кюрешгендиле. Аланы арасында къазакъ гёджеб кесини кючюн сынаб кёрюрге эмда айтылгъан аскер башчыланы алларында ёхтемленирге излегенди. Ол, джыйылгъан миллетни арасына чыгъыб, санларын ары-бери ойната: «Мен хазырма экеулен бла бирге джангыз кесим кючюмю сынаргъа, кимди меннге чыгъарыкъ, бармыды, къайдасыз?» - деб тёгерек бурула, билек кючюне махтана къычыргъанды. Киши джукъ джууаб бермегенди. Бир кесекден бир-бирине: «Бабула, чыкъ, бизни барыбызгъа да къызбайла деб атарыкъды. Сен чыкъ. Анга къарыу этер киши кёрмейбиз сенден башха ичибизде», - деб шыбырдаб сёлешегенлени ауазлары эшитиле тебрегенди.

- Къазакъ, шохум! - деб къычыргъанды аллына атлай Бабула. - Алгъы бурун мени бир джыкъ да, андан сора тёртеулен бла огъуна сынарса кючюнгю, къарыуунг джетсе! - дегенди.

Ол, пелиуанча, санлы гёджеб, «бугъа бойнун» къымылдата, башын аны таба бурду да, Бабуланы кёргенлей бармагъы бла кёргюзе, хыликке этгенча кюлюб:

- Да, мен сени бу эришиулени биринчи такъыйкъасында огъуна ёлтюрюб къоярыкъма. Не болад, не къалад, сени ёлтюрюб къойсам, мени артда киши терслемезча, сен алгъы бурун документге къол сал да, андан сора тутушурса. Неда сени къолунгдан мен ёлюб къалсам а?! - деб андан да бек кюлдю.

Бабула «мынга деричи сынай келген тутушладан башха не болур» дегенча сабыр эди. Эришиуле башландыла. Къазакълы, эки уллу къолун къаты джумдурукъ этиб, керилиб, Бабуланы кёкюрек къангасына кючю бла урду. Алай болса да Бабула орнундан да тебмеди. Бабуланы ол тукъум тюрлю тутуш спортну джорукъларындан хазна хапары да джокъ эди. Гитчелигинден бери билген затлары бла, юреннгенича, хайырлана хорлай келген эди ансы. Ол къазакълы ургъанын тохтатмады, ары-бери силкиндирирге, сермеб тутуб, сыртындан джыгъаргъа да талай кере кюрешди - излегенича болмады. Ол алай эте тургъан кёзюуде сымарлаб туруб, таблыкъ тюшгенлей олсагъатлай сермеб къазакълыны белибауундан кёлтюрюб, аны сыртындан джерге салды. Ызы бла ёрге секириб, тобукълары бла аны кёкюрегинден кючлю уруб, басды. Пелиуанча, уллу ол адам джерге тюшгени бла эсин ташлаб, андан сора кесине келмей, алайда огъуна джан берген эди. Ол махтаннган къазакълы гёджеб онгсуз, джансыз болуб къалгъанына алайгъа джыйылгъанла шагъат болгъан эдиле ол кюн.

...Арадан талай заман оза, Къочхар улу Акъ аскерде джетишимли къуллугъун бардыра тургъанлай Биринчи дуния къазауат башланады. Ол кёзюуде Бабула есаул эди. Джанын-къанын аямай, талай урушда джигитлик танытханы ючюн аны юч кере Георгий Шыйыхны къачы бла саугъалагъандыла, ол урушлада талай кере джаралы да болгъанды. Кесине да андан сора ротмистр (капитан) чын берилгенди.

1919-чу джыл генералмайор Кърымшаухалланы Мырзакъул Будённыйни атындан джазылгъан билдириу къагъыт алады. Акъ аскер кючюн тас этгенин, Эресейни хазна бир джери да къалмай, Къызыл Аскер хорлагъанын, Совет власть кючлюден кючлю бола баргъаны хакъ болгъанын эмда аны къолунда аскерни чачыб, джангы властха къаршчы болмай кёчсе, адамларыны джашаулары сакъланныгъыны юсюнден къаты айтханы джазылгъанды ол документде.

Ол къуугъун бютеу акъ аскерчилеге белгили болгъаны амалтын анга къоркъуу тюшеди. 1920чы джыл адъютант Бабула генерал Хвостиковну Огъары Тебердиге таша келтириб бугъундургъанды. Генерал анга Николай патчахны мухуру салыннган, анга саугъагъа берилген алтындан этилген багъалы затланы Нарсанагъа элтирге кереклисин билдиргенди. Ол бек къоркъуулу джумуш болгъанлыкъгъа, генералына хакъ кёлю бла къуллукъ этген адъютанты аны буйругъун толтурургъа сёз береди. Алай бла Бабула кече, адам аякъ тыннгандан сора, Нарсанагъа джолгъа чыкъгъанды. Барлыкъ джерине джетгинчи ол къызыл аскерчилени къолуна тюшеди. Аскерчиле аны къолундан ол багъалы затланы да сыйырыб, кесин да тутмакъгъа саладыла. Алай болса да, тутмакъда аныча олтургъан адамла болушлукъ этиб, Бабула, мадар къураб, кече алайдан къачады. Ол, къамишлени ичи бла джырыб, танг джарыб адам аякъ къозгъалгъынчы, гузаба джол къоратыргъа кюреше, бир суу джагъагъа чыкъгъанды. Алайда кёлде бир тиширыуну кийимле чайкъай тургъанын кёргенлей, «къайдан чыкъды былайгъа танг атар атмаз» деб ызына къамишлеге къачыб бугъунургъа излегенди ол. Алай болса да тиширыу аны олсагъатлай эслеб къычырыгъы-сыйыты бла элни сагъайтханды. Къызыл аскерчиле Бабуланы ызындан джетиб тутхандыла. Ол кюн огъуна Бабуланы Совет властны джауу дегенни да бегитиб, ёлтюргендиле. 35 джылы толгъан гёджебни юсюнден хапарла бир кесек заманнга тынч болгъандыла. Ызы бла Бабуланы юйдегилерин, джууукъ адамларын да джойгъандыла. 1921-чи джыл Хасаут-Греческий элде атасы Наибни, экинчи джыл къарнашы Хаджи-Исламны ёлтюргендиле. Дагъыда бир къарнашы, 1941чи джыл къыйын ауруб, Морх элде ауушханды. Кичи къарнашы Окъуб Американы Бирлешген Штатларында ауушханды. Эгечини эри да атасын ёлтюргенлеринден сора тюрмеде ёлгенди. Эгечи да, кёчгюнчюлюкню къыйынлыгъын чеге, Орта Азияда ачлыкъданджаланнгачлыкъдан дуниядан кетгенди. Бабуланы тамада джашы Маджир ол азабланы чегерин билгенлей, Тюркге къачханды. Алайдан да Америкагъа джол тартыб кетгенди. Туугъан джуртуна термилгенлей, ол топуракъ юлюшюн киши джуртда табханды. Бабуланы ортанчы джашы Абдул-Керим джашауун Иркутск шахарда ашыргъанды, къабыры да анда къалгъанды. Абдул-Керимни джашы Владимир, Бабуланы туудугъу, бюгюнлюкде Эресейде эм уста бизнесменлени бирине саналады, тыш къралла бла байламлылыкъ джюрютгенлей, ишин айнытханлай барады. Бабуланы гитче джашы Таубий Уллу Ата джурт къазауатда этген джигитликлери ючюн джети сыйлы аскер саугъагъа ие болгъанды. Ол, къартлыкъгъа дери джашаб, кесини тёшегинде 1990-чы джыл ауушуб, Къумуш элде джамагъат къабырлада асыралгъанды».

Къарачайны Бабулача уланлары кёб болгъандыла. Аланы барысы да бюгюнлюкде халкъгъа толу ачыкъланыб, баямланыб бошалмагъандыла. Бабулача джашланы атлары миллетни джюрегинде, эсинде энчи орун ала джашарыкъдыла.

КЪОЧХАРЛАНЫ Асият.
 
2018 дж. къыркъауузну 1 "КЪАРАЧАЙ"
Минги Таугъа атла бла чыгъыуну 20-джыллыгъына
ЭРЕСЕЙНИ РЕКОРДЛА КИТАБЫНА ТЮШГЕНДИ

Кёб болмай бизни республиканы джамагъатыны кёлюн кёлтюрюрча бир ашхы хапар келгенди – 20 джылны мындан алгъа къарачай тукъумлу атла дунияда биринчи болуб Минги Тауну башына чыкъгъандыла, аны бла байламлы 2018-чи джыл ала Эресейни рекордла китабына киргендиле.

Бу хапарны адамла, къууаныб, бир-бирлерине айтадыла, къарачай тукъумлу атлагъа эмда аланы алыб чыкъгъанлагъа алгъыш этедиле.

Миллетни атын айтдыргъан, айхай да, адамладыла – тарихни аллына, артына тартхан да аладыла. Бизни, 1943-чю джыл керексизге терслеб, шам Джуртубузну сыйырыб, Гюрджюге къошар иннет бла Орта Азия бла Къазахстанны къум тюзлерине атханларында, бютеу тарихибизни тонаб, бизни миллетни джер бла тенг этерге излегендиле. Алай а, Джуртубузгъа да къайтыб, тарихибизни ызына сала тургъаныбызгъа шагъатлыкъ этген юлгюлени бириди бу да.

1965-чи джыл биринчи кере Минги Тауну башына къарачай тукъумлу атла бла чыгъаргъа умут этгендиле. Алай а, атла бла аны башына дери чыгъалмай, атлыла джарты джолдан къайтхандыла.

Бу уллу, асыл ишни тындырыргъа 1998-чи джылны къыркъар (август) айында буюрулгъанды – анга Орусланы Къылыч-Герий, Бегеуулланы Борис эмда Тебуланы Ахмат башчылыкъ этгендиле.



Ол заманда КъЧР-ни Эл мюлк министерствосуну атладан баш устасы, экспедицияны тамадасы Орусланы Къылыч-Герий Минги Таугъа атны чыгъаргъа боллугъун сабий заманында огъуна эшитгенди. Кёб джылланы джюрегинде ол кёзюуню сакълаб тургъанды. Заман келгенинде, ишни къолгъа алгъанды.

Орус улу, къарачай тукъумлу атны сыйлы атын орнуна салыр ючюн, кёб кюрешгенди, айтыргъа, джашаууну 20 джылын бергенди. Ол «Лучшие жеребцы карачаевской породы» деген китабны авторуду. Къылыч-Герий къарачай атладан экспедиция къурайды – ала бла Минги Тауну башына ёрлерге таукел болады. 1998-чи джыл Орус улу кесине тёрт альпинистни да къошуб, нёгерлери бла Имбир, Даур, Хурзук деген атланы джолгъа къурайды. Экспедицияны къурамына ол заманда Къарачай-Черкес Республиканы окъуу бла илму министрини орунбасары Бегеуулланы Борис да киреди. Ол альпинизм бла отуз джылдан асламны кюрешгенди, Минги Тауну башына сегиз кере чыкъгъанды.

Ол кёзюуде Тебуланы Ахмат сабий больницаны баш врачы болуб ишлегенди. Альпинизм бла кюрешген адамды, Минги Тауну башына тёрт кере чыкъгъанды.

Къарачай тукъумлу атла бла, кертиси бла да, уллу хазырлыкълары эмда патриотлукълары болгъан джашла чыкъгъандыла Минги Таугъа. Алагъа башхала да болушхандыла – не сейирсиниу, дунияны юсюнде биринчи кере атла Минги Тауну башындан къарарыкъдыла, ала да кёб зарауатлыкъ, къыйынлыкъ чекген ариу, джигит халкъыбызны атларыдыла.

Бу сезим адамланы, учундуруб, джумушха таукел узалыргъа джол ачханды. Алайды да, инженер Байрамукъланы Умар атлагъа таугъа, бузгъа джараулу налла ишлеб ургъанды. Джатдоланы Мурат, Биджиланы Магомет, Каппушланы Дахир юч атны – Хурзукну, Даурну, Имбирни – таугъа чыгъаргъа хазырлайдыла.

Алай бла, деменгили хазырланыб, 1998-чи джыл къыркъар (август) айны 7де Учкуландан атлы экспедиция атланады. Хурзукну ичи бла, Уллу Кам сууну бойну бла атчыла Биджиланы Магомет, Джатдоланы Мурат, Каппушланы Дахир; альпинистле Бегеуулланы Борис, Байрамукъланы Умар, Хапчаланы Рамазан, Къобанланы Эльдар, Къочхарланы Солтан, Мырзаланы Ибрагим, Ёлмезланы АбдулХалим, ингуш къыз Лейла Албогачиева Орус улуну башчылыгъы бла къыркъар айны 9-на «Приют - 11» деген джерге джетедиле.

Къыркъар айны 10-да кече сагъат эки бола Минги Тауну тёппесине чыгъыу башланады.

Ыранлада, чаууллада чырмау болмагъанлай атла алгъа барадыла. Джолларында юч метр кенгликлери, элли метр теренликлери болгъан бугъоула тюбейдиле. Джашла сейир-тамашагъа къаладыла: метрлик бугъоуланы башлары бла атла, джюклери да юслеринде тургъанлай, тынч секириб барадыла. Не юркмейдиле, не къоркъмайдыла.

Боранлай тургъан таугъа чыкъгъан алай тынч иш болмагъанды. Бара тургъанлай джолдан аджашыб, атла терен къаргъа батыб атлаялмай башлайдыла.

Атлыла, атларына къоркъуб, аланы алыб ызларына базагъа тюшедиле. Бир кюн да солуб, дагъыда атла бла ёрге чыгъыб тебрейдиле. Ханс да отлаб, кюч алгъан атла тауну башына чыгъадыла. 1998-чи джыл къыркъар айны 12-де 11 сагъат бла 30 такъыйкъада Минги Тауну кюн чыкъгъан тёппесине къарачай джашла къарачай тукъумлу атла бла ёрлейдиле.

Таугъа джаяулай ёрлеб баргъан туристле – американлыла, японлула, итальянлыла, башха альпинистле – бу сейир ишге къууаннганларын харс уруб билдиргендиле.

- Экспедициябыз кесини джолун бурун ата-бабаларыбыз Къарачайдан Малкъаргъа джюрюучю джол бла салгъан эди, - деб эсине тюшюреди Орусланы Къылыч-Герий.

Минги Тауну кюн чыкъгъан джаныны мийиклиги 5633 метрди.

ЭКИНЧИ КЕРЕ ЁРЛЕУ

1999-чу джыл, арадан бир джыл ётгенден сора, къыркъар (август) айны 18-де 10 сагъат бла 36 такъыйкъада атлы экспедиция Минги Тауну кюн батхан джанына чыкъгъанды – аны мийиклиги 5642 метрди.

Бу экспедиция Хачирланы Хыйсаны Минги Тауну башына чыкъгъаныны 170джыллыкъ юбилейине аталгъанды.

Экинчи атлы экспедицияны къурамына киргенлени атларын да айтайыкъ: Тебуланы Ахмат, Бегеуулланы Борис, Къобанланы Эльдар, Хапчаланы Рамазан, Байрамукъланы Умар, Биджиланы Магомет бла Джатдоланы Мурат кеслерини къарачай тукъумлу атлары Даур эмда Имбир бла, Каппушланы Дахир Игилик деген аты бла, малкъар къарнашыбыз Ёлмезланы АбдулХалим, Хачирланы Мурат.

Къыркъар айны 14-де ингирде алты сагъат бола экспедиция, Хурзукдан чыгъыб, «Ворошиловские кони» деген джерге джетиб, кече къалгъанды. Къыркъар айны 15-де эртденбла сегиз сагъатда джолоучула Уллу Кам ёзен бла Хотю Тау деген ауушха чыкъгъандыла. Алайдан биягъы маршрут бла джол тутхандыла. Алайдан «Кругозор» деген базагъа джетиб, кече къалгъандыла. Къыркъар айны 16-да атланы солутхандыла.

Къыркъар айны 18-де кече сагъат юч бола чыгъыб, эртденбла джети сагъат бола алларында кетген джаяу тенглерине къошуладыла.

Артдаракъда Эверестни «бойсундургъан» альпинист Ёлмез улу джол бек табсыз эмда къар ичине батыб баргъаны себебли юч атдан эм дженгили бла чыгъаргъа кереклисин айтады - ол заманда къоркъуу, хыянат да болмагъанлай, къарачай тукъумлу ат Минги Тауну экинчи башын «аллыгъына» тюшюндюреди.

Бу ишге джангы къошулгъан къарачай тукъумлу Игилик деген атда тохтайды сайлау. Игилик анга этилген ышанмакълыкъгъа керти болады – Минги Тауну башына чыгъады. Джаяу баргъанла да, ызындан джетиб, аны акъыллы кёзлерин ба этедиле.

Арадан 20 эмда 19 джыл ётгенден сора, бу зат Эресейни Рекордла китабында орун алыб, джюреклерибизни ёхтемликге бёлейди.

- Бу ишге къарачайлыланы барысы да къууанныкъ болурла деб, акъылым алайды. Кеч-эртде болса да, къарачай атла бла Минги Тауну башына ёрлеу Эресейни Рекордла китабына тюшеригине ишек джокъ эди, - дейди «Къарачай – алан халкъ» джамагъат бирлешликни тамадасыны орунбасары Боташланы Сулейман. – 1998-чи джыл Дунияда рекордланы регистрациягъа алгъан эресейчи комитет Орусланы Къылыч-Герийни Сыйлы диплом бла саугъалагъан эди. Энди уа бизни джашланы джетишимлери Гиннессни рекордла китабында да орун алыргъа керекдиле.

- Къарачай тукъумлу атла Минги Тауну башына ёрлегенли быйыл къыркъар айны 12-де джыйырма джыл толду. Аны бла бирге къарачай тукъумлу атланы ол джигитликлери Эресейни Рекордла китабына тюшдю. Бу затла бла байламлы сиз не оноу этиб турасыз?

- Ол джигитлик этген джашланы эмда бютеу халкъыбызны «Къарачай – алан халкъ» джамагъат бирлешликни атындан алгъышлайма. Бирлешликни тамадасы Хабланы Руслан бла мен Къарачай-Черкес Республиканы Башчысы Темрезланы Рашидге кириб, уллу къууанч этерге кереклисини юсюнден сёлешгенбиз. Темрез улу бизни оюмубузну тюзге санагъанды, къууанч этерге тыйыншлысын да айтханды. Энди биз андан джакълыкъ табханбыз – кёб турмай байрам этерикбиз.

Былайда дагъыда бир затны айтыргъа тыйыншлыгъа санайма. Къарачай атланы 20 джылны мындан алгъа дунияда биринчи болуб Минги Тауну башына чыкъгъанларын Эресейни Рекордла китабына тюшюрюр ючюн, Эресейни Кърал Думасыны депутаты Боташланы Расул уллу къыйын салгъанды.

МАМЧУЛАНЫ Дина.
 
2018 дж.къыркъарны 2 "Къарачай"
Джангы китаб
«Кюн ышарса...»

КъЧР-ни махтаулу журналисти Ёзденланы Ахматны джашы Якъуб окъуучулагъа эртдеден бери белгилиди. Аны назмулары бизде да, Къабарты-Малкъарда да басмалана тургъандыла. Бу кюнледе «Кюн ышарса...» деб, кесини энчи китабы чыкъды. Ол 49 назмудан къуралгъанды, аланы арасында студент джылларында, эндиледе джазылгъанла да бардыла.



Къайсы китабны да къолуна алгъан адам, анда затла нени юсюнден джазылгъанларына эс бёледи. Ол джаны бла къарасакъ, Якъубну назмуларында джашаугъа, Джуртубузгъа сюймеклик, иннет тазалыкъ, инсанлыкъ борчубузгъа сакъ болуу, ананы-атаны къачы, антха кертилик... Ма быллай бизни джашауубузну тамалына саналгъан темаланы ачыкълайды. Тили ариуду, тазады, поэзияны джорукъларын иги биледи. Эшта, аны ючюн болур, назмуларына макъам салыргъа, да тынчды. Аланы талайы, джырла болуб, халкъгъа джайылгъан да этгендиле.

Китабда уллу, гитче да кеси излегенча назмуланы табарыкъды.

(БИЗНИ КОРР.).
Страницы: Пред. 1 ... 46 47 48 49 50
Читают тему (гостей: 1)

Форум  Мобильный | Стационарный