Войти на сайт
19 Февраля  2020 года

 

  • Ат да турмайды бир териде.
  • Ёгюзню мюйюзлери ауурлукъ этмейдиле.
  • Иги джашны ышаны – аз сёлешиб, кёб тынгылар.
  • Уллу сёзде уят джокъ.
  • Тай асырагъан, атха минер.
  • Эри аманны, къатыны – аман.
  • Бозаны арты дауур болур.
  • Ашда – бёрю, ишде – ёлю.
  • Айырылмаз джууугъунга, унутмаз сёзню айтма.
  • Кечеси – аяз, кюню – къыш, джарлы къаргъагъа бир аш тюш!
  • Эски джаугъа ышанма.
  • Къарны аманнга къазан такъдырма, къолу аманнга от джакъдырма.
  • Джашынгы кесинг юретмесенг, джашау юретир.
  • Ётюрюкню къуйругъу – бир тутум.
  • Джарлы тюеге минсе да, ит къабар.
  • Тынгылагъан тынгы бузар.
  • Къызбайны юйюне дери сюрсенг, батыр болур.
  • Къошда джокъгъа – юлюш джокъ.
  • Башсыз урчукъ тюзюне айланмаз.
  • Минг тенг да азды, бир джау да кёбдю.
  • Айран ичген – къутулду, джугъусун джалагъан – тутулду.
  • Тёзгеннге, джабылгъан эшик ачылыр.
  • Сууда джау джокъ, кёб сёзде магъана джокъ.
  • Окъугъанны бети джарыкъ.
  • Кенгеш болса, уруш болмаз.
  • Малны кют, джерни тюрт.
  • Бети – къучакълар, джюреги – бычакълар.
  • Агъач – джерни чырайы, кийим – эрни чырайы.
  • Уллу атлама – абынырса, уллу къабма – къарылырса.
  • Чабар ат – джетген къыз.
  • Мухардан ач ычхынмаз.
  • Юре билмеген ит, къонакъ келтирир.
  • Тюкюрюк баш джармаз, налат кёз чыгъармаз!
  • Аз сёлешген, къайгъысыз турур.
  • Аман киши кеси юйюнде – къонакъ.
  • Ашына кёре табагъы, балына кёре къалагъы.
  • Иги сеники эсе да, сюйген кесимикин этеме.
  • Тил бла келеди джыр да.
  • Олтуруб кёрюнмей эди да, ёрге туруб кёрюне эди.
  • Чыбыкълыкъда бюгюлмеген, къазыкълыкъда бюгюлмей эди.
  • Эте билген, этген этеди, эте билмеген, юретген этеди!
  • Окъуу – билимни ачхычы, окъуу – дунияны бачхычы.
  • Таш ата билмеген, башына урур.
  • Тюз сёз баргъан сууну тыяр.
  • Кеси юйюмде мен да ханма.
  • Къартны бурнун сюрт да, оноугъа тут.
  • Сёз – кюмюш, джыр – алтын.
  • Сабий кёргенин унутмаз.
  • Оюмсуз атлагъан, аджалсыз ёлюр.
  • Эллинг бла джау болсанг да, юйюнг бла джау болма.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам