Войти на сайт
18 Июля  2019 года

 

  • Телиге акъыл салгъандан эсе, ёлгеннге джан салырса.
  • Кёб ашасанг, татыуу чыкъмаз, кёб сёлешсенг, магъанасы чыкъмаз.
  • Айныгъанлы алты кюн, тогъайгъанлы тогъуз кюн.
  • Джыланны къуйругъундан басарынг келсе, аны башы болгъанын унутма.
  • Нафысынгы айтханын этме, намысынгы айтханын эт.
  • Акъыл сабырлыкъ берир.
  • Алма терегинден кери кетмез.
  • Чарсда алчыны эл кёреди.
  • Окъугъан озар, окъумагъан тозар.
  • Эм уллу байлыкъ – джан саулукъ.
  • Къартха ушагъан джаш – акъыллы, джашха ушагъан къарт – тели.
  • Адамны адамлыгъы къыйынлыкъда айгъакъланады.
  • Джарлы джети элни сёзюн этер.
  • Аман киши кеси юйюнде – къонакъ.
  • Эллинг бла джау болсанг да, юйюнг бла джау болма.
  • Иги болса, тамадама – махтау, аман болса, меннге – айыб.
  • Кёбден умут этиб, аздан къуру къалма.
  • Намысы болмагъанны, сыйы болмаз.
  • Кёл ашады да, кеси ашады.
  • Адам туугъан джеринде, ит тойгъан джеринде.
  • Адамны артындан къара сабан сюрме.
  • Чомартха хар кюн да байрамды.
  • Юре билмеген ит, къонакъ келтирир.
  • Ашхылыкъ джерде джатмайды, аманлыкъ суугъа батмайды.
  • Къыз тиширыу кеси юйюнде да къонакъды.
  • Этим кетсе да, сюегим къалыр.
  • Кёлю джокъну – джолу джокъ.
  • Алгъанда – джууукъ, бергенде – джау.
  • Къарт болгъан джерде, берекет болур, сабий болгъан джерде, оюн болур.
  • Байны оноуу, джарлыгъа джарамаз.
  • Кёб джат да, бек чаб.
  • Иги сеники эсе да, сюйген кесимикин этеме.
  • Ач уят къоймаз.
  • Къалгъан ишге къар джауар.
  • Окъумагъан сокъурду, сокъур ташха абыныр!
  • Тил – кесген бычакъ, сёз – атылгъан окъ.
  • Ач къарынны, токъ билмез
  • Ётюрюкден тюбю джокъ, кёлтюрюрге джиби джокъ.
  • Баланы адам этген анады.
  • Керти сёзге тёре джокъ.
  • Тойгъан джерге джети къайт.
  • Сууда джау джокъ, кёб сёзде магъана джокъ.
  • Ауругъан – джашаудан умутчу.
  • Ачлыкъда тары гырджын халыуадан татлы.
  • Ана къолу ачытмаз.
  • Айран ичген – къутулду, джугъусун джалагъан – тутулду.
  • Ёзденликни джайгъан – джокълукъ.
  • Ач бёрюге мекям джокъ.
  • Тай асырагъан, атха минер.
  • Джарашыу сюйген – джалынчакъ.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам