Къуран бютёу да 114 суурасы барды, 30 бёлюмге бёлюнеди. Хар бёлюмю да теб-тенгди. Ала Къуранда Аллаху Тагъаладан келгенича тюшмегендиле. Таблыгъына кёре, узунла аллына, къысхала да артына салынгандыла. Аланы биринчиси Фаатихады.

Бу суураны талай аты барды: аланы бири Алхамды, бизде да аны ол аты джюрюйдю; бири да Фаатихады - Къуранны ачхычы; бири да Уммул Китаб - китабны анасы…

Ачыучу.

Рахматлы, джумушакъ Аллахны аты бла.

Бисмилляхны юсюнден имамланы арасында тартыш барды. Абу-Ханифа, ол хар суура аны бла башланнган башыды дегенди. Ол бирси юч иймам а, къалгъан суурала да аны бла башлансала да, аны алхамны биринчи аятына санагъандыла. Ол себебден Абу-Ханифаны мазхабында имам, намазда аны ичинден окъуйду, Шафигъый мазхабда иймам тышындан окъуйду.

Муслиман адам хар не тукъум ишин Джаратхан Уллу Аллахны аты бла башларгъа керекди. Къуру мал кесген бла кеси кереклисине эшикге къарагъаны болмаса. Мал кесген заманда, Бисмилляяхи Аллаху Акбар деб, кесиледи.

Аллаху Тагъаланы бу сыйлы атларыны юсюнден айтсакъ, Ол Кесини джаратхан халкъына кенг рахматын, чомартлыгъын джайыбды. Адам джер юсюнде къалай джашарын, къалай джюрюрюн, халал-харамны аны кибик адамгъа джашауда керек затны барын да джолун-джоругъун кёргюзгенди, файгъамбарла джибериб, китабла ийиб. Адам джер юсюнде къалай тынч джашарын, тюз атларын барында ачыкълагъанды. Алай болса да Аны буйругъуча атламай, Ол кёргюзген джолну бармай, аны сан этмей, кесине кёб затны къыйын этеди. Терс атлагъаны себебли тюрлю-тюрлю къыйынлыкъла да кёреди. Сора бир къауум, аны иги ангыламай, айыбны, терсликни джаратхан Аллахха кюрерге кюрешгенлени эслейбиз. Уллу Аллахха кёл къалдырыб: Аллах алай нек этеди, Аллах былай нек этеди деб, Анга разы болмай сёлешедиле. Айыбны, терсликни кеслеринден кёрмей, кеслеринде излемей джаратхан Аллахда излейдиле. Аллаху Тагъала уа Кесини сыйлы китабы Къуранны эм башына Кесини халкъгъа рахматлы эмда джазыкъсыныучу атын салгъанды, сёзюн аны бла да башлайды. Аны этген ашхылыкъларын ангылаб, Анга шукур этер орнуна, джаратхан Аллахха джалгъанны айтхан къой эсенг, сенге бир игилик этген адамны ангыламай, анга бюсюреу эте билмей, ары айланыб аны терслерге кюрешсенг, ол тюз боллукъмуду сора? Ол себебден адам ийманындан чыгъыб кетмез ючюн, бу затны юсюнде сакъ болургъа керекди. Айыбны джаратхан Аллахда излемей кесинде излерге керекди.

Бу суураны ючге бёлюрге боллукъду. Бир бёлюмю - муслиман адам ийманнга къалай бегирге керек болгъаныны юсюнден, сёз ючюн - биз, муслиманла, дунияланы Иеси болгъан Аллаххады махтаула дейбиз. Аны магъанасы: хар нени да джаратхан, джокъдан бар этиб болдургъан, къурагъан Уллу Аллахха. Христианла уа, слава богу, дейдиле, алай а дунияланы Иеси деген сёзню къошмайдыла. Нек десенг ала, слава богу, деген заманда бог деб Гъыйсагъа айтадыла, адамны аллах этедиле. Ол себебден, слава богу деген бла тюз ийман болмайды, ол сёзге къараб, алданыб, алай айтханны да дини баргъа санаргъа джарамайды. Крестге, иконагъа (суратха) табыннган бла, дунияланы джаратхан Уллу Аллахха табыннган бирча къайдан болсун. Экинчи бёлюмю - къуллукъ этиб, кимни къулу болгъаныны эмда кимге таяннганыны юсюнден. Ючюнчю бёлюмю - дууасы, тилеги кимге болгъанын, уллукёллюлюк тутуб (чууутлулача), кесине базыб, Уллу Аллахны чамландыргъан, неда христианлача, юч аллах деб, Аллахны къатыны, джашы барды деб. Неда бир башха тюрлю джаны бла аджашыудан къоркъуб, хаман тилек этиб туруу, кесине базмай, ышанмай, тилегенлей. Нек десенг, хар бир къауумну алсанг да, хар бир адамны алсанг да эм тюз баргъан менме, деб кесине базыб барады. Ол себебден бир адамгъа да кеси акъылына таяныб, мен тюз барама, деб уллукёллю болуу джарамайды. Тюз бла терс баргъанны къуру Къуран ачыкълайды, ол айырыб береди. Адам кесини тюз-терс баргъанын билир ючюн Къуран айтхан бла кесини ангылагъанын тенглешдириб, къуру алай билирге боллукъду.

1 Махтаула бары да дунияланы Иеси -
2. Рахматлы, Джумушакъ Аллаххады
3. (тюзлюк бла) сюд боллукъ кюнню патчахына.
4. (Эй, Аллах!) Биз къуру Сеннге къуллукъ этебиз.
5. Болушлукъ да къуру Сенден излейбиз (къуру Сеннге таянабыз)
6. (Энди) Сен бизни тюз джолгъа бир тюзет,
7. ол Сен насыб этгенлени джолуна, чамланылгъанладан да, аджашханладан да тышында болгъан!

(Аллах чамланнганлагъа уа Тауратны тутхан къауумну санайдыла. Нек десенг, ала Аллахны бирлегенликге, эм аллындан да ислам диннге джау болуб, къаршчы чыкъгъандыла. Аны ючюн Аллаху Тагъала алагъа налат бергенди. Аджашханла уа - ала христианладыла. Нек десенг, ала юч аллах этедиле. Бир Аллахха Мариямны юй бийчеге, Гъыйсаны да Анга джашха теджейдиле).