3 Суура Али Имран - Имранны тукъуму.
68. Ишексиз, адамладан Ибрахимге эм джууукъ болургъа тыйыншлыла - аны ызындан (джолун) баргъанла, анга тюз ийнаннганла, ма бу файгъамбаргъа (Мухаммадха) ийман келтиргенле. Аллах а муъминлени шохларыды.
69. Китаб ахлуланы бир къаууму сизни аджашдыралсала, бек сюе эдиле. Алай а ала къуру кеслерин болмаса, башха кишини аджашдыралмазла, аны сезалмайдыла ансы.
70. Эй, китаб ахлула! Кесигиз (Тауратда, Инджилде кёрюб, окъуб) шагъатлыкъ эте тургъанлай, Аллахны аятларына нек ийнанмайсыз?
71. Эй, китаб ахлула! Кесигиз биле тургъанлай, басдырыб (джашырыб), хакъны бадилге (кертини ётюрюкге) нек къатышдырасыз?
72. Китаб ахлуладан бир къауум: "Муъминлеге тюшгеннге кюн аллында ийнаныгъыз, кюнню ахырына аны кери уругъуз, ийнанмагъыз, ала динлерин къоюб, сизге къайытыр эселе уа", - дедиле. (Муслиманланы къатышдырыр ючюн, чууут хыйлала кюндюзюнде - хо, тюздю деб, сора ингирге уа кери уруб).
73. Къуру сизни динигизге къайытыб, аны ызындан баргъаннга болмаса, ийнанмагъыз", - дедиле. Сен алагъа: "Ишексиз, тюз джол - Аллахны джолуду, сизге берилген кибик, ол башха биреуге да берилирге болур", - де. Огъесе ала Раббигизни аллында да даулашалырламы? Сен алагъа: "Чомартлыкъ Аллахны къолундады, аны Ол кимге сюйсе, анга береди (файгъамбарлыкъны)", - де. Аллах а чомартлыкъ бла бек кенгди, нени да билибди. (Бир миллетге берилген кибик, бир башха миллетге берилирге нек болмайды? Алай а адамны джюреги зар болса, ол заманда илинеди. Чууут къауумну илиннгени да аны ючюндю).
74. Ол Кесини рахматын тыйыншлы кёргенине энчи береди. Ол уллу чомартлыкъны Иесиди.
75. (Мухаммад) сен китаб ахлуладан бир къауумуна къынтарны (ёлчени атыды, магъанасы: не къадар байлыкъны) аманат этиб ышансанг, ол аны сеннге толу тындырыб берир. Алай а алада бир динарны ышансанг да, юслерине сюелиб турмасанг, аны сеннге тындырыб бермезликле да бардыла. Аны себеби, ала сизге: "Ол къарангыла, джахилле, ала чууут тюлдюле, алагъа не этсек да боллукъду (Аллахдан эркинлик барды)", - дегенлери ючюндю. Ала уа, биле-биле, Алахха ётюрюклени айтадыла.
76. Огъай, Аллах бла сёзюне ким толу болса, Аллахдан ким къоркъса (олду тюз). Ишексиз, Аллах а Андан къоркъгъанланы ариу кёреди.
77. Аллахха берген сёзлерин да, этген антларын да дунияны аз затына сатханлагъа, ишексиз, алагъа ахыратда юлюш джокъду. Аллах Къыямат кюн ала бла сёлешген да этмез, алагъа бурулуб да къарамаз, гюнахларындан да тазаламаз, алагъа термилтген азаб хазырды.
78. Дагъыда аладан бир къауумла тиллерин ары-бери къыйышдыра, китабданды деб, китабда болмагъан затланы айтханла да бардыла. Сиз ала китабдан айтадыла деб, хыйсаб этер ючюн. Сора ала Аллахдан келмеген затха: "Была Аллахдан келгендиле", - дейдиле. Ала, биле-биле, Аллахха ётюрюкню айтадыла.
79. Аллах биреуге не китаб, не акъылманлыкъ, неда файгъамбарлыкъ берсе, сора анга: "Аллахны къоюгъуз да, меннге къул болугъуз", - дерге тыйыншлы тюлдю. (Гъыйса файгъамбар да, аны кибик, меннге къуллукъ этигиз, мен аллахма деб айтмагъанды, христианла айтханча.) Алай а сиз Аллахны китабындан адамлагъа юретгенигиз кибик, аны окъуб, дерс этгенигиз кибик: "Раббичиле, (Джаратхан) Аллахха къулла болугъуз!", - дерге тыйыншлыды.
80. Аланы бири да сизге не мёлеклени, не файгъамбарланы аллах орнуна тутугъуз деб буюрлукъ тюлдю. Муслиман болуб, Аллахха берилгенден сора, ол сизге кяфыр болургъа къалай буюрур эди сора?
81. (Эй, китаб иелери! Эсге алыгъыз) Аллах файгъамбарла бла сёз бегитиб, аладан ант алгъанын: "Мен сизге не китаб, не акъылманлыкъ болуб, джукъ берсем, эртдеден сизни биргегизде болгъан затны кертилигин да бегите, сизге келечи да келсе, сиз анга ийнанмай да, болушмай да къоймазгъа", - деб. Сора Аллах алагъа: "Мен сизге салгъан аманатны бегитемисиз, бойнугъузгъа да аламысыз?" - дегенди. Ала да: "Хоу, толу бегитиб алдыкъ", - деген эдиле. Аллах да алагъа: "Сора ол ишге шагъат болугъуз, Мен да сизни бла бирге шагъатма!", - дегенди. (Бурун файгъамбарланы юсюнден барады сёз. Артда келлик файгъамбарлагъа бойсунургъа деб, Аллах аладан ант алгъанды. (Чууутлула, христианла уа Мухаммадха бойсуннган къой, эришиб, къаршчы чыкъдыла).
82. Андан сора сёзюн бузуб, арт бургъанла уа, ала пасыкъладыла.
83. Сора ала Аллахны дининден башха динми излейдиле? Кёкледе, джерде болгъан зат бары да, ала сюйселе сюймеселе да, Анга бойсунуб тургъанлай! Ала бары да Аны аллына къайтырла.
84. Сен алагъа: "Биз Аллахха да, Аллахдан бизге тюшгеннге да, Ибрахимге, Исмагъилге, Исхакъгъа, Якъубха, аланы туудукъларына тюшгеннге да, Муссагъа, Гъыйсагъа, башха файгъамбарлагъа - аланы Иелери Аллахдан алагъа келгеннге да ийнанабыз, аланы бирин да айры кёрмейбиз. Биз ма ол Аллахха берилиббиз", - деб айт.
85. Биреу кесине ислам динден башха дин алыргъа излесе, ол чыртда къабыл этилмез, ол ахыратда насыбсызла, джарлыла бла болур.
86. Аллах тюз джолгъа къалай тюзетир, бир кере ийманнга келиб, файгъамбарны келечилигин да бегитгенден сора, алагъа ачыкъ аятла да келгенден сора, къайытыб, кяфыр болгъан къауумну? Аллах а аллай ассыланы тюз джолгъа салмаз. (Халкъны ичинде дининден тайыб, ийманларын сатханла боладыла. Аланы Аллаху Тагъала тюз джолгъа салмазын ачыкълайды, къуру сокъураныб, Аллахха къайытханланы болмаса).
87. Ишексиз, ала кеслерине хакъгъа Аллахдан да, Аны мёлеклеринден да, бютеу адамланы барындан да налат алдыла.
88. Ол налатны ичинде ала ёмюрге къалырла, аладан не аз да азаб дженгилленмез, неда алагъа болджал берилмез,
89. аладан къуру таубагъа къайытыб, ашхы ишле этгенле болмаса. Ишексиз, Аллах а бек кечиучюдю, рахматлыды.
90. Ишексиз, ийманнга келгенден сора кяфыр болуб, кяфырлыкъда бегий баргъанланы таубалары уа, чыртда къабыл болмаз. Ала хакъ аджашханладыла.
91. Ишексиз, кяфыр къауум кяфырлай ёлюб кетсе, джерни юсю толу бир алтын бериб, джанларын сатыб алыргъа излеселе да, аланы биринден да чыртда къабыл этилмез. Алагъа термилтген азаб хазырды. Алагъа бир болушуучу да табылмаз.
92. Сиз Аллах джолунда ол сюйген рысхыгъыздан джойгъунчу дери, чыртда ашхылыкъгъа джетишалмазсыз. Сиз Аллах разылыгъы ючюн не зат берсегиз да, ишексиз, Аллах аны толу билибди (Аллахдан хакъын табарсыз).
93. Таурат тюшгюнчюнге дери Исраил (Якъуб) кесине харам этгенден къалгъан ашла Бану Исраиллеге халал эдиле. Сен алагъа: "Сиз керти айта эсегиз, Тауратны келтиригиз да, окъугъуз аны (анда бар эсе сиз айтхан)", - деб айт. (Халал-харамны юсюнден чууутлула эришиб, анга бойсунмаз ючюн, кеслерини китабларында болмагъан затны айтыб, Мухаммад гъ.с. бла даулашхандыла. Аят аны юсюнденди).
94. Эндиден ары (айтылгъандан сора) Аллахха ким ётюрюкню къабласа, ала зулмучуладыла (ассыла).
95. (Мухаммад) сен алагъа: "Аллах хакъны айтады. Ибрахимни ханиф динини ызындан барыгъыз! Ол Аллахха къошакъ этиучюледен болмагъанды," - де.
96. Тюзю, адам улугъа (Уллу Аллахха къуллукъ этер ючюн) джер юсюнде эм биринчи салыннган юй (Кяба) Меккяда болгъанды. Ол берекетлиди, сау дунияны башына тюз джолду.
97. Ол юйде уа (ойлашхан) адамлагъа ачыкъ белгиле бардыла. Ол Ибрахимни (Аллахха) сюелген джериди. Ары кирген адам - ол къоркъуусузду. Ары барыргъа къолларындан келгенлеге, ол юйге барыб, хадж къылыргъа Аллах борч этеди. Биреу ийнанмаса уа (хаджи къылыу борч болгъанына), ол заманда, ишексиз, Аллах байды, дунияны башында (Кеси джаратхан къулларындан джукъ керекли тюлдю, кишиден джукъ излемейди).
98. Сен алагъа: "Эй, китаб иелери! Аллахны аятларына ийнанмай, не ючюн къаршчы боласыз, Аллах а сизни не этгенигизге къараб, кёрюб турады да?" - де.
99. (Мухаммад) сен алагъа: "Эй, китаб иелери! Кесигизни (китабыгъызда) кёре тургъанлай, анга къынгырлыкъ излеб, ийнаннган адамланы Аллахны джолундан нек терсейтесиз? Аллах а сизни ишлеригизге сансыз тюлдю", - де. (Чууутлула китаблрында ахыр файгъамбарны келирин кёре тургъанлай, ары-бери бурдуруб, аны къабыл этмезге кюрешгендиле. Инджилден, Тауратдан алыб айтады деген кибик).
100. Эй, ийман келтиргенле! Сиз ийман келтиргенден сора, китаб иелерини бир къауумуна бойсунсагъыз, ала сизни кяфырлыкъгъа бурурла. (Аланы динлерине кёчмесегиз унамазла. Аланы динлери уа къатышыбды, ол себебден кеслери да аджашыбдыла. Аланы динлери тюз тургъан болса, къатышмай, джангы дин иерге керек да болмаз эди. Ислам дин ала динлерин къатышдыргъанларын тюзете келгенди).
101. Сизге Аллахны аятлары да окъула тургъанлай, арагъызда Аллахны келечиси да тургъанлай, сиз къалай ийнанмазсыз сора? Ким Аллахха таяныб тохтады, ол тюз джолгъа тюзелди.
102. Эй, муъминле! Аллахдан хакъ къоркъуу бла къоркъугъуз (сакъ болугъуз), сиз Аллахха берилмеген халыгъызда ёлюб кетмегиз. (Эт дегенин этиб, къой дегенин къоюб, муслиман болуб. Аллахха берилиуню магъанасы олду).
103. Барынг да Аллахны джибинден (Къурандан) тутугъуз (къадалыгъыз), бёлек-бёлек болмагъыз. Сизге Аллахны этген ашхылыгъын да ангылагъыз. Сиз алгъын бир-биринге джау эдигиз да. Ол сизни джюреклеригизни бир-биринге илешдирди да. Аллахны игилигинден сиз къарнашла болдугъуз. Ары дери сиз джаханим отну тюз эрнинде эдигиз. Ол сизни андан къутхарды. Аллах сизге аятларын ма былай ачыкълайды, сиз тюз джолгъа бир тюзелир эсегиз а. (Ислам дин келгинчи араблыланы аралары бек аман болгъанды. Бир тукъум бир тукъумгъа чабыб, бир-бирин къырыб, бир-бирини малын да сюрюб д.а.к. Ислам дин келгенинде аланы барын да къурутуб, бирикдириб араблылагъа тынчлыкъ келиб къалгъанды).
104 Сизни игиге чакъыргъан, ашхыны буюргъан, амандан тыйгъан бир джамагъат болсун кесигизден! Алай этгенле ала насыблы болурла. (Ол муслиман джамагъатны борчуду. Бир муслиман эл кесине гъалим къурамай турса, алагъа гюнах-сууабны ангылатырлай, ол заманда сау эл бары да гюнахлыды. Нек десенг Уллу Аллах Кеси бу аятда, кесигизге ауаз айтыучу къурагъыз деб, буйрукъ береди. Ол саулай элни бойнунда борчуду).
105. Сиз Аллахдан алагъа ачыкъ аятла келиб тургъанлай, бёлюнюб, даулашыб тургъанлача, болмагъыз! Алагъа уа уллу азаб барды,
106. бир къауум бетле агъаргъан, бир къауум бетле да къаралгъан кюн. Сора ол бетлери къаралгъанлагъа айтылыр: "Ийман салгъандан сора кяфырмы болгъан эдигиз, энди кяфыр болгъаныгъыз ючюн, чегигиз азабны", - деб.
107. Ол бетлери акъ болгъанла уа - ала Аллахны рахматыны ичинде болурла, ала анда ёмюрлюкге турурла.
108. Ма была Аллахны аятларыдыла. (Мухаммад) Биз аланы сеннге хакъ тюзюча, окъуйбуз. Аллах а дунияны башына артыкълыкъ этерге излемейди.
109. Кёкледе, джерде да хар зат бары да Аллахныкъыды. Ишле бары да Аллахны аллына къайытырла.
110. Сиз умметлени барыны да хайырлысы болдугъуз, халкъны игиликге тартхан, амандан тыйгъан (халкъгъа ариу юлгю кёргюзген, тюз динни ангылатхан. Мен муслиманма деген бла адамны борчу тынмайды, башхаланы да ол джолгъа чакъырмаса, башына билген игиликни башхалагъа да билмесе), Бир Аллахха да ийнаннган, халкъ ючюн чыгъарылгъан. Китаб иелери да (ма алай) ийнансала, ол хайырлы эди алагъа. Аланы араларында ийнаннганла да бардыла, аланы кёбюсю уа пасыкъды.
111. Ала сизге къуру инджиу берген болмаса, заран эталмазла. Сизни бла къазауат ачсала да, ызларына айланыб къачарла. Сора алагъа болушлукъ болмаз. (Уллу Аллах Кеси аланы ич халларын билиб, аладан сизге заран боллукъ тюлдю, къоркъмагъыз деб, муслиманлагъа Уллу Аллах Кеси кёл этеди. Ахыры да алай болгъанды).
112. Къуру Аллахны джагъында, неда муслиманланы джагъындагъыла болмаса, къайда болсала да, алагъа (чууутлулагъа) сыйсызлыкъ келир. Аллахны чамланыуу болуб, алагъа джарлылыкъ да джетер. Ол зат алагъа, Аллахны аятларына ийнанмай, къаршчы болгъанлары ючюн, файгъамбарланы да эркинликсиз ёлтюргенлери ючюн, алагъа ассы болгъанлары ючюн, джаулукъ этиб да кюрешгенлери ючюн.
113. Китаб ахлула - ала да тенг тюлдюле, аладан кече туруб, Аллахны аятларын окъуб кюрешгенле да, седжде этиб, баш ургъанла да бардыла (ислам динни кери уруб турмай).
114. Ала Аллахха да, Къыямат кюннге да ийнанадыла, адамлагъа игини этерге да буюрадыла, амандан да тыяргъа кюрешедиле, (сууаб) хайырлы затлада бир-бири бла да эришедиле. Ма ала ашхыладыла.
115. Ала хайырлы болуб, не зат этселе да, чыртда басдырылыб къалмаз. Аллах а такъуалыланы билибди.
116. Ишексиз, ол ийнанмай къаршчы болгъанланы не байлыкълары, не балалары Аллахдан не аз да къутхаралмаз. Ала уа от иелеридиле, ала анда ёмюрлюкге къалырла.
117. Аланы дуния ючюн джойгъан рысхыларыны ушагъаны: (терс джолну сайлаб) кеслерине зулму этген элни сабанына бир къаты сууукъ джел келиб, аны халек этиб къойгъан кибикди. Алагъа Аллах артыкълыкъ этмеди, алай а ала кеслерине артыкълыкъ этдиле.
118 Эй, ийман келтиргенле! Кесигизден башхала бла терен шохлукъ джюрютмегиз, ала сизге не тюрлю да хыйла этиб, къыйынлыкъ салалсала аямайдыла. Аланы сизге ауузларында ачыулары туурады (сиз къуру аны кёресиз), джюреклеринде ачыулары уа андан эсе уллуду. Сиз сагъыш этиб ангыласагъыз. Биз аятларыбызны сизге ачыкъ этиб баямладыкъ.
119. Ма сиз аланы сюесиз, ала уа сизни сюймейдиле. Сиз китабланы барына да ийнанасыз (ала уа сизникиге - огъай). Ала сизни бла тюбешселе: "Биз да ийнанабыз", - дейдиле. Кеслери къалсала уа, сизге ачыудан, бармакъ учларын къабадыла. Сен алагъа: "Ёлге эдигиз алай ачыудан! Джюреклеригизни ичи уа Аллахха белгилиди", - де.
120. Сизге бир игилик келсе, ала анга мыдах боладыла, аманлыкъ келсе уа анга къууанадыла. Сиз тёзсегиз, сакъ болуб турсагъыз, аланы хыйлалары сизге джукъ заран эталмаз. Аланы не умутла этиб кюрешгенлери Аллахха туурады.
121. (Эсдемиди Ухуд къазауатда да) сен эртденбла ахлунгдан (юйюнгден) чыгъыб барыб муъминлени къазауатха хазырлаб, орунларына джарашдыргъан кёзюуюнг. Аллах а, ишексиз, хар нени эшитеди, биледи.
122. (Эсге ал) сизден эки отряд, Аллах аланы нёгерлери бола тургъанлай, хомухлукъ этерге тебреген кёзюуню. Муъминле уа къуру Аллахха таяныб тохтасынла!
123. Ары дери да Бадру къазауатда, сиз къарыусуз заманда, Аллах сизге болушхан эди да. Аллахдан къоркъугъуз. Сиз Анга бир шукур эте билир эсегиз а.
124. (Мухаммад) олсагъатда сени муъминлеге: "Сора Раббигиз сизге юч минг мёлек джибериб, болушлукъ этсе джетмеймиди?" - деб айтханынг.
125. Алай а сиз кесигизни къатдырсагъыз, Аллахдан къоркъгъанладан да болсагъыз, ала, сиз билмей тургъанлай, чабсала да сизге, Аллах беш минг тамгъалы мёлек аскер бла да болушур сизге.
126. Аллах муну (мёлеклени хапарын) сизни къууандырыргъа, джюреклеригизни тынчайтыргъа деб айтады. Къудретли, акъылман Аллахдан болмаса, бир джерден да сизге хорлам болмаз.
127. (Аны себеби) ол кяфырланы бир къауумун къырыр ючюн, бир къауумун да боюн тюблерине этер ючюн, бирлери да сокъуранчлы къайытыр ючюн.
128. (Аллах) аланы кечемиди, огъесе азабмы береди, (Мухаммад) анда сени бир ишинг джокъду. Ишексиз, ала залимледиле. (Ухуд къазауатда, файгъамбар да ызларындан къычыра тургъанлай, аскери анга тынгыламай, джаудан тюшген рысхыгъа чабхандыла. Ол кёзюуде гяуур аскер атла бла чабыб кириб, муслиманладан талайын ёлтюргендиле. Файгъамбар гъ.с. да джаралы болгъанды. Аланы бу ишлерине файгъамбарны джаны къыйналгъанды. Аят аны юсюнден айтады).
129. Кёкледе, джерде не бар эсе - бары да Аллахныкъыды. Тыйыншлы кёргенин кечеди, тыйыншлы кёргенине да азаб береди. Аллах а бек кечиучюдю, джумушакъды.
130. Эй, ийман салгъанла! Сиз къозлауну эки къат неда къат-къат этиб, алыб ашамагъыз. Сиз такъуалы болугъуз, (ол заманда) сиз насыблы болур эсегиз а.
131. Къаршчы болгъан къауумгъа къуралгъан отдан да къоркъугъуз!
132. Аллахха да, Аны келечисине да бойсунугъуз! Ким биледи, Ол сизни джазыкъсыныр эсе уа!
133. Раббигизни кечмеклигине да, кенглиги кёкле да, джер да тенгли болгъан, такъуалылагъа хазырланыб тургъан джаннетге да ашыгъыгъыз (ары кирирге талпыгъыз).
134. (Кимлеге десенг) кенгликде, тарлыкъда болсала да (адам кеси бай, джарлы болса да, эркин, инджиулю болса да), Аллах разылыгъы ючюн, рысхыларын аямагъан, ачыуларын да ичлеринде джутдургъан (адам улуда ачыуланыу къанында болгъан затды. Алай а акъылы болгъан адам, кесин бошлаб къоймай, аны иги зат болмагъанын ангылаб, кесин тыя биледи. Аны халкъ арасында зараны бек уллуду. Аны юсю бла арагъа уллу джаулукъ тюшеди. Шайтан излеген да олду), адамланы да кечиучю болгъан. Аллах а (аллай) игилик этиучюлени сюеди (ма ол ишле эм уллу ашхылыкъгъа саналадыла Уллу Аллахны джанында),
135. дагъыда хылымылы иш (зийна) этселе неда кеслерине артыкълыкъ этселе, биле тургъанлай, бегиб, этиб бармай, Аллахны эсгериб (уялыб), гюнахларына кечмеклик тилегенле - гюнахланы уа Аллахдан ёзге, башха кимди кечерик сора?
136. Ма ала Раббийлеринден джалгъа Аны кечмеклигин да, тюбю бла суула баргъан джаннетлени да аллыкъладыла. Ала анда ёмюрлюкге турурла. Иги ишле этгенлени хакълары къалай аламатды!
137. Сизге дери халкълагъа да Аллахны кёб тюрлю джорукълары ётгенди, ойлашырлай. Джер юсюнде айланыгъыз да, бир иги къарачыгъыз, (файгъамбарланы) ётюрюкге санагъанланы артлары къалай болгъанына.
138. Ма бу (Къуран) адам улугъа тюшюнюрге, хар нени да ачыкълаучу тюз джол эмда Аллахдан къоркъгъанлагъа ауазды.
ызына/суураланы тизими/аллына
