2 Суура Бакъара - Ийнек.
Рахматлы, джумушакъ Аллахны аты бла.
Бу суурагъа "Ийнек" деб аталгъанына кёбле сейирсинедиле. Алай болса да иги ангыламай этедиле алай. Аны магъанасы бек теренди, иги сагъыш этген адам ангыларыкъды аны. Ол хапарны ичинде Уллу Аллах Кесини къудретин кёргюзеди. Аны ичинде ёлгенлени къалай сау этерине мисал барды. Сёз ючюн бу суурада ёлген адамгъа ийнекни бир затын джетдиргенлей, ол сау болуб, бери олтуруб аны ким ёлтюргенин айтхан, сора ол сейир тюлмюдю? Ол затха кючю джетген ёлгенлени сау этерге да игитда кючю джетеди. Бютюн сейири ол тюлмюдю, бир къауумла Къуранда нек джазылгъанды деб сейирсинселе да. Дагъыда аны кибик Аллаху Тагъаланы айтханын айтханыча этиб къоймай, хаман соруб тургъандыла, Уллу Аллах да къыйындан-къыйын этиб баргъанды. Ала хаман соруб тургъанларында, хазна кишиде табылмагъанды, къуру ёксюзчюкледе болмаса, Ол аллай бир ийнекге аланы тюзетиб баргъанды. Аланы да джюреклерине бир уллу багъаны салыб ала да ол багъаны айтхандыла, алагъа Аны рахматы болуб. Сора патчахны адамлары аны багъасыныб, алмай къояргъа да аз къалгъандыла. Алагъа уа патчахны ким ёлтюргенин амалсыз билирге керек болгъанды. Аны уа къарнашындан туугъан биреу, орнуна патчах болур ючюн, ёлтюргенди. Аны уа алагъа ёлген сау болуб айтханды, ийнекни бир заты джетгенлей.Бу суурагъа "Ийнек" деб аталгъанына кёбле сейирсинедиле. Алай болса да иги ангыламай этедиле алай. Аны магъанасы бек теренди, иги сагъыш этген адам ангыларыкъды аны. Ол хапарны ичинде Уллу Аллах Кесини къудретин кёргюзеди. Аны ичинде ёлгенлени къалай сау этерине мисал барды. Сёз ючюн бу суурада ёлген адамгъа ийнекни бир затын джетдиргенлей, ол сау болуб, бери олтуруб аны ким ёлтюргенин айтхан, сора ол сейир тюлмюдю? Ол затха кючю джетген ёлгенлени сау этерге да игитда кючю джетеди. Бютюн сейири ол тюлмюдю, бир къауумла Къуранда нек джазылгъанды деб сейирсинселе да. Дагъыда аны кибик Аллаху Тагъаланы айтханын айтханыча этиб къоймай, хаман соруб тургъандыла, Уллу Аллах да къыйындан-къыйын этиб баргъанды. Ала хаман соруб тургъанларында, хазна кишиде табылмагъанды, къуру ёксюзчюкледе болмаса, Ол аллай бир ийнекге аланы тюзетиб баргъанды. Аланы да джюреклерине бир уллу багъаны салыб ала да ол багъаны айтхандыла, алагъа Аны рахматы болуб. Сора патчахны адамлары аны багъасыныб, алмай къояргъа да аз къалгъандыла. Алагъа уа патчахны ким ёлтюргенин амалсыз билирге керек болгъанды. Аны уа къарнашындан туугъан биреу, орнуна патчах болур ючюн, ёлтюргенди. Аны уа алагъа ёлген сау болуб айтханды, ийнекни бир заты джетгенлей.
Бу суураны биринчи беш аяты тюз джолда кимле болгъанларын эмда аланы сыфатларын тизеди. Хар бир адам кесин тюз джолда баргъаннга санаргъа ёчдю. Алай болса да тюз джолда кимледиле, кяфырла кимледиле, мунафикъле - тышлары муслиман ичлери гяуурла - экибетлиле да кимледиле. Бу суураны ал джанында джыйырма аят аланы ачыкълайды.
1. Алиф. Лаам. Миим. (Магъанасын Аллах биледи).
2. Ичинде бир ишекли заты болмагъан (Аллахдан келген), бу китаб (Къуран) Аллахдан къоркъгъанлагъа джорукъду (джолду, законду адам улу саулай джашау джолун аны бла къурарлай. Бу Къуранны кесине джорукъ, закон къуру Аллахдан къоркъгъан адам этерикди, ариу аны окъууу болмаса да. Аллахдан къоркъгъан адам аны джаратхан Уллу Аллахны сёзюн сансыз этерик тюлдю, Аны буйругъун унутмазгъа излерикди. Алай болмаса, не уллу окъууу болса да: апенди болсун, хаджи болсун, намазчы, оразачы болсун, къоркъмаса, тынч огъуна аны бузарыкъды. Халкъны арасында, апенди алай нек этеди, былай нек айтады, деген кибик сёзле джюрюйдюле. Аны сейири джокъду, ала да адамладыла. Кеслерин кими уллукёллюлюкге, кими дуния малгъа, кими тамадалыкъгъа, кими башына сый тартхан кибик затлагъа хорлатадыла).
3 . Аллайла (кёз кёрмеген) ташагъа ийнаннганла, намазларына да сакъ болгъанла, Биз юлюш этиб берген затдан да (керекли джерине) джойгъанла.
4. (Мухаммад) сеннге тюшген затха да (Къураннга, ол Аллахдан келгенине, аны ичинде айтылгъанны барына да), сеннге дери тюшген (китаблагъа да) ийнаннганла. Ахыратха да ажымсыз болгъанла.
5. Ма ала Иелери тюз джолгъа салгъан, насыблы къауумдула. (Былайгъа дери муъминлени сыфатлары айтылды. Адам, мен тюзме, мен джаннетге сенден алгъа барырма, деб турмай, тюз-терс болгъанын керти билирге сюйсе, ма бу башында айтылгъанла бла кесин тенглешдириб къарасын! Алай сёлешген адам - ол аджашхан адамды).
6. Ишексиз, кяфырлагъа уа ауаз айтыб, къоркъутуб кюрешсенг да, кюрешмесенг да, башхасы джокъду - ала ийман салмазла.
7. Аллах аланы джюреклерине, къулакъларына мухур салгъанды, кёзлерине да джабыу джабханды. Алагъа бек уллу азаб хазырды. (Аланы уллукёллюлюклери ючюн. Уллукёллю адам а, не кюрешсенг да, кеси акъылын джаратыб, анга таяныб, хаман аны айтыб тургъан болмаса, ол хакъны эшиталмайды, хакъ аны джюрегине кирмейди, ичине сингмейди, ариу ол муслиманланы ичинде айланса да. Тышындан къарагъаннга ол муслиманча кёрюнсе да).
* * * * *
Была да - кяфырланы сыфатлары.
* * * * *
8. Адамланы арасында: "Биз Аллахха да, ахыр кюннге да ийнанабыз", - дегенле бардыла (ауузлары бла), алай а ала ийнаннганла тюлдюле.
9. Ала Аллахны да, ийман салгъанланы да алдаргъа кюрешедиле. Ала къуру кеслери башларын алдайдыла, аны ангыламайдыла ансы.
10. Аланы джюреклеринде ауруулары барды (уллукёллюлюк, кеслерине базыу, зарлыкъ кибик). Сора Аллах аланы аурууларын артыкъ этсин! Ала алдауукъчула болгъанлары ючюн. Алагъа термилтген азаб хазырды.
11. Алагъа: "Джер юсюнде бузукълукъну джаймагъыз!", - деб айтылса: "Огъай, биз къуру ашхылыкъ этиучюлебиз", - деб, джууаб бередиле.
12. Ишексиз, ала бузукъчула тюлмюдюле сора? Ала аны ангыламайдыла ансы.
13. Алагъа: "Сиз да къалгъанла (муслиманла) ийнаннганча ийнаныгъыз", - деб айтылса: "Сора биз ол телиле ийнаннганчамы ийнанайыкъ?" - деб, джууаб бередиле. Ишексиз, ала кеслери тюлмюдюле телиле! Ала аны билалмайдыла ансы.
14. Ийнаннганлагъа тюбеселе, ала: "Биз да (сизнича) ийнанабыз!" - дейдиле. Алай а шайтан (нёгерлерине) келселе: "Ишексиз, биз сизни блабыз, аланы уа биз къуру хыликке этебиз", - дейдиле.
15. Аллах да аланы хыликке этеди, (сылхырлача) алай сокъурлай терсейиб айланма къояды! (Хыликкелери башларынады).
16. Ала тюз джолну орнуна аджашмакъны сатыб алдыла. Къалай насыбсыз сатыу этедиле, ала тюзелгенледен болмадыла!
17. Аланы юлгюлери: (къарангы кече) биреу отну джандырыб, ол да тёгерегин джарытхан заманда, Аллах аланы джарыкъларын кетериб, къарангыда къоюб, ала да джукъ кёрмей (къалгъан кибикди),
18. сангыраула, тилсизле, сокъурла (джолларына) тюзелалмай.
19. Неда къаралыб, джашнаб, кюкюреб кёкден къуюлгъан уллу джауумну тюбюнде къалыб, кёк чартлаб урады деб ёлюмден къоркъгъандан, бармакъларын къулакъларына салгъанла кибик. Аллах а кяфырланы къуршалабды (хар не Аллахха туурады, ачыкъды).
20. Кёк джашнагъан да аланы кёзлерин алыргъа аз къала. Ол аланы алларын джарытханы сайын, барыргъа кюреше, (джашнагъан кетиб) къарангыда къалсала уа, ала сюеле да къала. Аллах сюйсе аланы къулакъларын, кёз чыракъларын кетериб да къоялыр эди. Ишексиз, Аллахны хар неге да къолундан келеди.
* * * * *
Былайгъа дери да мунафикълени - экибетлилени сыфатлары айтылды.
* * * * *
21. Эй, адам улу! Сизни да, сизге дерилени да джаратхан Иегизге къуллукъ этигиз (къуру). Сиз Аллахдан къоркъгъанла болур эсегиз а.
22. Тюбюгюзге джерни тёшек этиб джайгъан, кёкню да башыгъызда чардакъ этиб ишлеген, кёкден сизге джауум джаудургъан, аны бла сизге рысхы этиб, тюрлю-тюрлю кёгетле да чыгъаргъан (Аллахха). Сиз ма Ол Аллахха нёгерле къурамагъыз, кесигиз биле, ангылай тургъанлай.
23. Биз къулубуз (Мухаммадха) тюшюрген затха сиз ишекли болсагъыз, анга (Къураннга) ушаш бир суура келтиригиз, (болушлукъгъа уа) Аллахдан ёзге, башха (ол сиз къуллукъ этгенледен) кимни сюйсегиз да табханыгъызны чакъырыгъыз (кюрешигиз анга ушаш бир суура джарашдырыргъа), сиз тюз эсегиз (Къуран Аллахдан келмегенди деб айтханыгъыз).
24. Аны эталмасагъыз а - эталлыкъ а чыртда тюлсюз - отуну адамла бла ташла (ала къуллукъ этген идолла) болгъан, кяфырлагъа хазырланыб тургъан отдан къоркъугъуз.
25. (Мухаммад) ийман салыб, ашхы ишле этиб тургъанлагъа, алагъа тюбю бла (шоркъулдаб) суула баргъан джаннетлени сюйюмчюсюн айт. Алагъа аны кёгетлеринден берилгени сайын, ала: "Да бу бизге анда (дунияда) заманда берилиучю кёгетле кёреме", - дерле. Тюзю, аланы къуру тышлары ушашды (татыулары уа башхады). Алагъа анда таб-таза юй бийчеле да бардыла, ала анда ёмюрлюкге турурла.
26. Ишексиз, Аллах а ургъуй чибинчик тенгли болса да, андан гитче болса да, аны юлгюге келтирирге уялмайды. (Керти) ийман салгъанла ол юлгю Иелеринден келген - хакъ болгъанын биледиле. Кяфырла уа: "Бу юлгю бла Аллах не мурат этеди?" - дейдиле. Ол а аны бла кёблени аджашдырады, аны бла кёблени да тюзетеди. Алай бла Аллах къуру пасыкъланы аджашдырады. (Къуранда гыбы, бал чибин, къумурсха дегенча джаныуарланы хапарлары айтылгъанында, кяфырла аны хыликке этгендиле, ол аят алагъа джууабды.)
27. Аллахха ант бериб бегитгенден сора антларын ойгъанла, Аллах юзмезге буюргъан затны да юзгенле (Аллах бла сёзюн юзген кибик, эт джууукълукъну юзген кибик), джер юсюнде бузукълукъ да джайгъанла - ала насыбсызладыла.
28. Сиз къалай ийнанмайсыз сора! Биринчи сиз ёлюк болуб туруб (туугъунчу джокъ, ёлсе да джокъ - экиси да ёлюкге саналадыла), Ол да сизни сау (джокъдан бар) этген, ёлтюрген (джокъ этген), сора сизни сау да этерик (тирилтирик), артда да сиз Аны аллына барлыкъ Аллахха.
29. Аллах аллайды: джер юсюнде болгъан затны сизге джаратыб берген, сора кёкле таба эс бёлюб, аланы да джети къат кёк этиб къурагъан. Аны неге да толу билими джетибди. (Сёз ючюн къачлагъа табыннганлагъа, адамны аллах этгенлеге джууабды бу, аланы аджашханларын ачыкълайды).
30. (Эсге ал) Раббинг мёлеклеге: "Мен джер юсюне халифа къурайма", - деб айтханын. Ала да: "Анда (джер юсюнде) бузукълукъ этерик, къан да тёгерик халкъны нек джаратаса? Биз а махтаула этиб, тазалаб, Сени сыйлаб турабыз", - дегендиле. Ол да алагъа: "Ишексиз, Мен сиз билмегенни (ташаны) билеме", - деб, джууаб берди.
31. Сора Ол Адамгъа (дуния джашауда керек) затланы барыны да атларын юретиб, аланы мёлеклеге туура этиб, алагъа: "Сиз керти айта эсегиз, Меннге быланы атларын бир айтчыгъыз", - деди.
32. Ала да: "Махтаула бары да Сеннгеди, къуру Сен билдирген болмаса, бизде башха билим джокъду. Ишексиз, Сен хар нени да билген Акъылманса", - дедиле. (Адамдача, мёлеклеге сайлау берилмегенди, ала къуру джаратхан Аллахны буйругъун толтуруучу аскеридиле. Адам улугъа берилгенча, алагъа баш эркинлик берилмегенди. Адам улуну уа, Уллу Аллах акъыл, эс да бериб, Аны буйругъун, аманатын тындырыргъа джер юсюне ие этгенди. Ол себебден адамны Уллу Аллахны аллында борчу уллуду, Къыяма кюн хар неге да ол джууаблыды). 33. Аллах да: "Эй, Адам! Сен быланы атларын бир айтчы алагъа", - деди. Ол аланы атларын айтханында алагъа: "Ишексиз, Мен кёклени, джерни ташаларын да толу билеме, сиз ачыкъ этген, джашыргъан затланы да толу билеме деб айтмагъанмы эдим сора?" - деди.
34. (Сен эсге ал) Биз мёлеклеге: "Адамгъа баш уругъуз (сыйын, хурметин кёрюгюз)", - деб айтханыбызны. Сора иблисден къалгъанла баш ургъан эдиле. Ол а унамагъан эди, аны уллукёллюлюк тутхан эди. Алай бла ол (Аллахха) къаршчыладан болду. (Уллу Аллахны барлыгъын кери урмасала да, адам улуну кёбюсю Аны буйругъун кери урадыла, ала да иблисчадыла. Нек десенг, иблис да Аллаху Тагъаланы барлыгъына, аны джаратхан да Ол болгъанына бегибди, ишеги джокъду. Алай а ол Аны буйругъуна къаршчы болуб, аны амалтын, уллукёллюге саналыб, анга налат берилди). 35. Биз: "Эй, Адам! Сен да, къатынынг да джаннетде (рахат) джашагъыз, сюйген затыгъыздан эркин ашагъыз, алай а ма бу терекге джууукълашмагъыз! (Андан ашасагъыз) зулмучуладан болурсуз", - деген эдик.
36. Алай а шайтан экисин да тайдырды. Ол аланы анда болгъан насыбдан (джаннетден) чыгъарды. (Аланы алдаб, терилтиб ол терекден ашатды). Биз да алагъа: "(Эки къауумунг да) джаннетден тюшюгюз! Бир-биринге душманлыкъ эте, (туугъан-туудукъла, барынг да) джер юсюнде джашагъыз. Болджалгъа дери сизни туруругъуз да, кереклигиз да джер юсюндеди", - деген эдик.
37. Сора Раббисинден Адамны джюрегине сокъуранмакълыкъ сёзле салынды. Ол да (Аллах) аны таубасын къабыл этди. Ишексиз, Ол а толу кечиучюдю, рахматлыды.
38. Сора Биз: "Барынг да джаннетден тюшюгюз! Менден сизге тюз джолну кёргюзген китаб келсе (джоругъум), аны ызындан баргъаннга не къоркъуу, не мыдахлыкъ болмаз. (Артда Къыямат кюн Мени аллыма келген заманда). 39. (Ол Китаб келген заманда) къаршчы болуб, аятларыбызны ётюрюкге санагъанла уа, джаханим отну иелери болурла. Ала анда ёмюрге турурла", - деген эдик. (Былайда адам бек эс бёлюр зат, аланы джаннетден джерге ашыргъан заманда огъуна, аланы ызларындан джер юсюне Китаб-джорукъ иерин Уллу Аллах айтыб, ангылатыб къойгъанды). 40. Эй, Бану Исраилле! Мени сизге берген ашхылыкъларымы эсгеригиз, антыгъызгъа толу болугъуз, (ол заманда) Мен да сизге антыма толу болурма. Къуру Менден къоркъугъуз! (Берген ашхылыкълары дегени: аладан кёб файгъамбарла джибергенди, китабла ийиб алагъа тюз джолун да кёргюзгенди, тюрлю-тюрлю кёб къыйынлыкъладан да къутхаргъанды, ала аны ангылаб Уллу Аллахха шукур этмеселе да. Антыгъызгъа толу болугъуз дегени: Мусса гъ. с. алагъа Сыйлы Аллахдан Тауратны келтирген заманда, аны тутаргъа, тюз турургъа, Тауратда буюрулгъанча, ант бергендиле. Алай а ала Мухаммад гъ. с. келген заманда, аны келлиги Тауратда ачыкъ айтылыб тургъанлай, аны бузуб, ислам диннге къаршчы чыкъгъандыла). 41. Биргегизде болгъан китабны (Тауратны) тюзлюгюн да бегите-бегите, эндирген затыма да (Къураннга) ийнаныгъыз! Анга биринчи къаршчы чыкъгъанладан болмагъыз. Аятларымы аз багъагъа да (дуния затха) сатмагъыз! Къуру Менден къоркъугъуз! (Ала ол заманда къаршчы болмай, анга ийнаныб ислам динни къабыл этген болсала, артда келлик тёлюге джашырмай тюз джолну да ачыкъласала, джер юсюнде адам улу тюзелиб, бир диннге келиб къалыргъа да болур эди. Ала башындан биринчи огъуна къаршчы болгъанлары себебли, аланы тёлюлери да бюгюн-бюгече да къаршчыдыла. Бу чууутлуланы юсюнден айтылады. Алай а христианла да аланы ызларындан кетгендиле). 42. Адамладан джашырыр ючюн, сиз кесигиз биле-биле, хакъны ётюрюкге къатышдырмагъыз! (Сюйгенигизча ары-бери бурдуруб, Тауратда айтылгъанны кесигизге джараулу этмегиз). 43. Намаз да къылыгъыз, зекят да беригиз, Аллахха ийилгенле бла бирге, ийилигиз. (Намаз, зекят чууутлулагъа да китабларында борч болуб джазылыб тургъанлай, ала аны да тындырмай, Мухаммадха да, бизни диннге да къаршчы чыкъгъанлары ючюн айтылады ол алагъа. Бизни бла джау болгъанны къоюгъуз да кесигизге буюрулгъанны этигиз, деген оюмда). 44. Китабны (Тауратны) окъуб, адамланы ашхылыкъгъа чакъыра тургъанлай, сиз кесигизни унутубму къоясыз сора, бир сагъыш эталмаймысыз?
45. Сиз (муъминле) сабырлыкъ бла, намаз бла кесигизге болушлукъ излегиз. Ишексиз, намаз а ауур кёрюннген затды, къуру Аллахдан буюгъуб,
46. Раббийлерине тюбеширлерин эсде тутуб, Аны аллына сюелирлерин да билиб тургъанлагъа болмаса.
47. Эй, Бану Исраилле! Сизге этген ашхылыкъларымы, дунияны юсюнде (ол кёзюуде) сизни башхладан артыкъ этгеними да эсге алыгъыз (унутмагъыз! Келечиле ийиб, китабла бериб, тюз джолну кёргюзюб, дунияланы Иеси джангыз бир Аллах болгъанын аычкълаб. Халкъны кёбюсю джаратхан Аллахха бир къошакъ этмей, Аны бирлеб тохтаялмайдыла. Келген келечиле уа аланы Аллахны бирлигине тюзетгендиле, ала ол затны ангылаб Уллу Аллахха шукур эталмасала да. Алай бла сыйлары тюшюб кетгенди). 48. Не биреу биреуню азабын (бойнуна) алалмазлыкъ, не биреуню шафагъаты къабыл болмазлыкъ, не джулуу алынмазлыкъ, неда бир болушлукъ табылмазлыкъ кюнден къоркъугъуз (сакъланыгъыз)! 49. (Эсге алыгъыз) джашларыгъызны кесиб, тиширыуларыгъызны сау къоюб, уллу къыйынлыкъ бериб тургъан фыргъауунну къауумундан Биз сизни къутхаргъаныбызны. Ма ол затда уа Иегизден сизге уллу сынам бар эди.
50. (Дагъыда) Биз тенгизни джарыб, сизни къутхарыб, фыргъауунну къауумун а, сиз да кёре тургъанлай, анга батдыргъаныбызны.
51. (Дагъыда) Биз Мусса бла къыркъ кечеге (суткагъа) сёз болуб, аны (Синай таугъа) чакъыргъаныкъда сиз да, ол кетгенлей, бузоуну аллах орнуна алыб, алай бла зулмучула болгъаныгъызны.
52. Биз сизге аны да кечген эдик, сиз бир шукурла этер эсегиз а (деген умут бла).
53. Сиз бир тюзелсегиз деб, Биз Муссагъа хар затны арасын айырыучу китаб да берген эдик (Тауратны).
54. Дагъыда Мусса къауумуна: "Эй, халкъым! Бузоуну (аллах орнуна) алыб, кеси-кесигизге зулму этдигиз. Раббигизге таубагъа къайытыгъыз, (кечилир ючюн) бир - биринги ёлтюрюгюз, (Иегизни джанында) сизге ол хайырлыды, Ол сизни кечер. Ол бек кечиучюдю, рахматлыды", - деб айтханын.
55. Дагъыда сиз Муссагъа: "Эй, Мусса! Биз Аллахны ачыкъ сёлешгенин кёргюнчю дери, сеннге чыртда ийнанныкъ тюлбюз", - дегенигизни. Сора сиз кёре, сизни кёк чартлаб ургъан эди.
56. Ёлгенигизден сора да Биз сизни сау этген эдик, сиз шукурла этер эсегиз а (деген умутда).
57. Биз булутланы джибериб, юсюгюзге салкъынлыкъ да этген эдик. Сизге (азыкъгъа) манна (крупа) бла бёденеле да джибериб: "Ма бу Биз сизге берген таза рысхыны ашагъыз", - деген эдик. (Ала къыркъ джыл къум тюзде аны ашаб джашадыла). Ала зулмуну Бизге этмедиле, алай а кеслерине зулму этдиле. 58. Энтда (эсге алыгъыз) Биз сизге: "Ма бу шахаргъа киригиз да, сюйген джеригизден кереклигизни эркин ашагъыз. Ийилиб, гюнахларыбызны кеч (Аллах) деб, эшигинден алай киригиз, ол заманда Биз сизни гюнахларыгъызны кечербиз, ашхылыкъла этиучюлени (сууабларын) ёсдюрюрбюз", - деб айтханыбызны.
59. Сора айтылгъан сёзню зулмучула башха сёзге ауушдургъан эдиле. Биз да ол ассылагъа, ала пасыкъла болгъанлары ючюн, кёкден къыйынлыкъ джиберген эдик. 60. Энтда (инджилиб) Мусса кесини къауумуна суу тилегенинде, Биз анга: "Таягъынг бла къая ташны ур", - деб буюргъан эдик. Сора андан уруб, онеки къара суу чыкъгъан эди. Хар бир (атауулну) да къайсыдан ичери белгиленнген эди. "Аллахны бу рысхысындан ашагъыз-ичигиз, джер юсюнде бузукълукъну джаймагъыз", - деб (айтханыбызны. Ала онеки атауул болгъандыла, аланы хар бирине бир къара суу чыкъгъанды).
61. Дагъыда сиз: "Эй, Мусса, биз къуру бирча ашарыкъ ашаб туралмайбыз (манна бла бёденеле). Сен Иенгден бир тиле, Ол бизге джерде ёсген затладан битдирсин, ууакъ урлукъладан: агурчала, сарсмакъла, чечевица (къудоруну бир тюрлюсю), соханла", - деген эдигиз. Мусса да: "Сыйлыракъны сыйсызыракъгъа ауушдурургъамы излейсиз сора? Алай эсе Мисирге барыгъыз, ол сиз тилеген затла (анда) бардыла сизге", - деген эди. Алай бла алагъа джарлылыкъ, сыйсызлыкъ джетген эди, ала Аллахны ачыууна бурулгъан эдиле. Ол зат алагъа Аллахны аятларына къаршчы болуб, эркинликсиз, файгъамбарланы ёлтюргенлери ючюн, (Аллахха) да ассы болуб чекден чыкъгъанлары ючюн эди. 62. Ишексиз, (Къураннга) ийман салгъанладан, чууут динни тутханладан (Тауратны), христианладан (Инджилни тутханла), сабейледен (Яхья файгъамбарны къаууму, ала да Бир Аллахха ийнаннганлагъа саналгъандыла) Бир Аллахха да, Къыямат кюннге да кимле ийнансала, ашхы къуллукъла да этселе, ала Иелерини джанында джалларын (джаннет бла) табарла, алагъа къоркъуу да джокъду, ала мыдах да болмазла. 63. Энтда (эсге алыгъыз, эй, чууутлула) башыгъыздан (Синай) тауну кёлтюрюб: "Биз сизге берген (китабны) кючлю тутугъуз, аны ичинде айтылгъанны эсгеригиз (тындырыгъыз). Сиз Аллахдан къоркъгъанладан болур эсегиз а", - деб, сизден ант алгъаныбызны. 64. Андан сора да сиз арт бургъан эдигиз (буйрукъну бузгъан эдигиз). Аллахны чомартлыгъы, рахматы болмаса, сиз насыбсызладан болмай къалмаз эдигиз.
65. Сизден шабат кюнню бузуб (чекден чыкъгъанланы) да сиз бек иги билесиз. Сора Биз да алагъа: "Сыйсыз маймулла болугъуз", - деб буюргъан эдик.
66. Биз аны алагъа алдагъылагъа да, артдагъылагъа да юлгю болур ючюн, Аллахдан къоркъгъанлагъа да ауаз болур ючюн этдик.
67. Энтда (эсге алыгъыз) Мусса къауумуна: "Ишексиз, Аллах сизге бир ийнекни кесерге буюрады", - деб айтханын. Ала да: "(Эй, Мусса) сен бизни хыликкеми этесе?" - дегендиле. (Мусса да алагъа): "Аллах сакъласын, мен джахилледен болудан", - деди. (Хыликке этиучю адам джахил болгъаны былайдан ачыкъланады).
68. (Ала анга): "Иенгден бир тиле, ол къаллай (ийнек) болгъанын бизге бир баям этсин", - дедиле. Ол да алагъа: "Ол (Аллах) сизге: "Не къарт, не джаш (бугъагъа туру) болмагъан, ол экисини арасында болгъан, сизге буюрулгъанны этигиз (соруб турмагъыз да) дейди", - деди.
69. Дагъыда ала: "(Эй, Мусса) Раббингден бир тиле, ол къаллай бетли болгъанын бир айтсын бизге", - дедиле. Ол да алагъа: "Ишексиз, Ол: "Саб-сары джылтырауукъ, къарагъанланы сейирсиндирген ийнек", - дейди", - деди. 70. Ала анга: "Раббингден бир тиле, къаллай (ийнек) дегенин Ол бизге (иги) белгили бир этсин, нек десенг ийнекле бизге бир-бирлерине ушашладыла. (Ол заманда) Аллах айтса, ишексиз, биз тюз джолда болурбуз", - деген эдиле.
71. (Мусса) да алагъа: "Ишексиз, Ол сизге: "Не джер сюрюб, не суу салыб (хую чархны буруб), сыныкълыкъ джетмеген (юренмеген), юсюнде айыбы, тамгъасы болмагъан дейди", - деди. Ала да: "Ма энди сен бизге тюзюн келтирдинг", - дедиле. Алай болса да (багъасыныб) кесмей къояргъа да аз къала, ала аны кесген эдиле. (Ала аны излей барыб, бир ёксюзледе табыб, ала да анга уллу багъа айтханларында, была да багъасыныб, алмай къояргъа аз къалгъандыла. Аят аны айтады). 72. Дагъыда сиз биреуню ёлтюрюб (ким ёлтюргенин билалмай), даулаша эдигиз. Аллах а сиз басдыргъан затны ачыучуду (Ол аны ачхан эди. Ол заманда биреу патчахны ёлтюрюб, чууутлула аны ким ёлтюргенин билалмай къыйналгъандыла. Сора ала Муссадан тилеб, Аллах да аны ол ийнекни юсю бла ачыкъ этгенди). 73. Сора Биз алагъа: "Аны (ёлюкню) ийнекни бир заты бла уругъуз", - деген эдик. (Ёлген тирилиб, ким ёлтюргенин айтханды). Аллахны ёлгенлени сау этери да ма аны кибикди. Ол сизге сейир затларын кёргюзеди. Ким биледи, сиз ойлашыб, бир тюшюнюр эсегиз а.
74. Андан сора да сизни джюреклеригиз таш кибик неда андан да къаты болду. Нек десенг, ишексиз, ташны ичинден секириб, уруб, суула чыкъгъан да, таш джарылыб, ичинден суула къуюлгъан да, Аллахдан къоркъгъандан тёнгереб тюшген да барды. Сизни этген ишлеригизни уа Аллах сансыз этиб, кёрмей турмайды.
ызына/сураланы тизими/аллына
