Расширенный поиск
15 Августа  2018 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Намыс болмагъан джерде, насыб болмаз.
  • Алим болгъандан эсе, адам болгъан къыйынды.
  • Акъдан къара болмаз.
  • Халкъны юйю – туугъан джери.
  • Ана – юйню кюн джарыгъы.
  • От кюйдюрген, сау болса да, тот кюйдюрген, сау болмаз.
  • Акъылсызны джууукъгъа алма, акъыллыны кенгнге салма.
  • Къалгъан ишге къар джауар.
  • Къонакъ кёб келюучю юйню, къазаны отдан тюшмез.
  • Тиширыусуз юй – отсуз от джагъа.
  • Биреу къой излей, биреу той излей.
  • Ашына кёре табагъы, балына кёре къалагъы.
  • Аман адамны тепсинге олтуртсанг, къызынгы тилер.
  • Джылыгъа джылан илешир.
  • Къатын байлыкъны сюер, эр саулукъну сюер.
  • Окъумагъан сокъурду, сокъур ташха абыныр!
  • Ушамагъан – джукъмаз.
  • Ат басханны джер билед.
  • Акъыл сабырлыкъ берир.
  • Тюзлюк шохлукъну бегитир.
  • Джолда аягъынга сакъ бол, ушакъда тилинге сакъ бол.
  • Къарны аманнга къазан такъдырма, къолу аманнга от джакъдырма.
  • Хар сёзню орну барды.
  • Эки итни арасына сюек атма, эки адамны арасында сёз чыгъарма.
  • Арбаз сайлама да, хоншу сайла.
  • Нарт сёз – тилни бети.
  • Башынга джетмегенни сорма.
  • Билмезни кёзю кёрмез, этмезни къулагъы эшитмез.
  • Адам сёзюнден белгили.
  • Ёзденликни джайгъан – джокълукъ.
  • Чомартха хар кюн да байрамды.
  • Кёб къычыргъандан – къоркъма, тынч олтургъандан – къоркъ.
  • Джетген къыз джерли эшекни танымаз.
  • Эм ашхы къайын ана мамукъ бла башынгы тешер.
  • Чабакъсыз кёлге къармакъ салгъанлыкъгъа, чабакъ тутмазса.
  • Къобан да къуру да къобханлай турмайды, адам да къуру да патчахлай турмайды.
  • Алма терегинден кери кетмез.
  • Тамбла алтындан бюгюн багъыр ашхы.
  • Кеси юйюмде мен да ханма.
  • Джаз бир кюнню джатсанг, къыш талай кюнню абынырса.
  • Ариу сёз джыланны орнундан чыгъарыр.
  • Адамгъа аман кюн соруб келмейди.
  • Ач да бол, токъ да бол – намысынга бек бол.
  • Сабий кёргенин унутмаз.
  • Уллу суу бла уллу ауруудан башынгы сакъла.
  • Билген билмегенни юретген адетди.
  • Къазанны башы ачыкъ болса, итге уят керекди.
  • Чакъырылмагъан къонакъ – орунсуз.
  • Кесинге джетмегенни, кёб сёлешме.
  • Джерни букъусу кёкге къонмаз.

Деменгили сарыўекле Кавказ таулададамы тургъандыла?

23.11.2016 0 682  Османланы Х.
Дуния жаратылгъанлы ненча тюрлю жаныўар жашай келгенди жер башында. Кёбюсю бюгюнлюкге жетмегенди. Аўруўладан, башха табийгъат къыйынлыкъладан къуруп кетгендиле ала. Темир саўут чыкъгъандан сора адам улу кеси къырып таўусханла да бардыла.

Аладан бек таўрухлулары сарыўекле болурла (динозаврла). Аллай уллу, мазаллы, чыдамлы затла бирден жокъ болуп кетгенлерине сейир этерчады. Алимле айтханнга кёре, ала 60 миллион жыл мындан алда къуругъандыла. Аны бла байламлы тюрлю-тюрлю оюмла жюрюйдюле. Жер башын суўукълукъ басып неда аўруў кирип жокъ болгъандыла была деп да айтадыла. Къалай эсе да ала къырылып таўусулгъандыла.



Миллион жылла мындан алда къуругъан эселе, жашагъанларын а къайдан билгенбиз, деген соруў чыгъады. Кёп жерледе бузулмай тургъан сюекле табылгъандан. Аланы жыйып, тизип, суратларын ишлегендиле. Ахырында отуз метрден узун болгъанлары да ачыкъланнганды. Белгилисича, динозаврланы да кёп тюрлюлери болгъанды: бирлери кырдык ашагъандыла, бирсилери уа - жыртхычла. Быланы сюеклери Европада, Азияда, Америкада табылгъандыла.

Кёп болмай бизге таш кибик къатып тургъан тобукъ сюек келтиредиле. Аны уллулугъуна къарасанг, бюгюнлюкде жер башында жашагъан жаныўарладан, хайыўанладан бирине да келишмейди. Алай эсе, къалыўбаладан сюек сарыўекники болур деген оюмда тохташханбыз.

Сюекни уа жашла Холам таўларында, къая жарылгъанына бегитилип тургъанлай тапхандыла. Анга кёре ол деменгили жаныўарла бурунда бу тийреледе жашагъандыла дерге боллукъду. Анга шагъатха дагъыда бир зат айтайыкъ. Быллым тийресинде, Къасбот къаяда, къызыл бояў бла ишленнген жарым жюзден артыкъ сурат барды. Бояў бла дегенде да, бояў ол заманлада къайдан чыгъарыкъ эди? Кийик жаныўарланы къанлары бла жазылгъан болурла. Алайы тейриге табыннган жерге ушайды.

Нек дегенде суратланы араларында тогъай аны ичи уа тёртге бёлюннген аллай онбири барды. Анга алан миллетни белгиси деп да айтадыла. Кюнчыгъышда табылгъан Тейрини (Тенгри) агъач суратыны мангылайында да аллайын кёрюрге боллукъду. Ким биледи, аладан къайсы тюздю.

Ол суратладан дагъыда бир къаўумуна эс бурдукъ. Бири уллу гургуннга ушайды. Экинчиси уа - кёп бутакълы мюйюзлю кийикге. Шёндю ала бу тийреледе жокъдула. Аладан сора да, баштёбен тургъан, чукуйлары ёрге бурулгъан мурдору кёп мюйюшлюлюк, къабыргъалары бирге къошулгъан тёппелери ючмюйюшлюлюкле болгъан кёп къабыргъалы суратха эс бурдукъ. Къысха айтханда – пирамида.

Алимлени оюмларына кёре, къаяда суратла VII-VIII ёмюрледе ишленнгендиле. Сора ол заманлада бу жанларында быллай жаныўарла жюрюгендиле. Пирамида уа къайдан чыкъгъанды? Баям, суратчы кёрмеген затын ишлемегенди.

Кавказ таўла тенгизден бек бийикдедиле. Алай аланы башларында да табыладыла бурун суўлада жашагъан жаныўарланы къатып, таш болуп тургъан сюеклери. Артда жер тебип, таўла къуралдыла. Ким биледи, ол кезиўде къая къысыпмы къойду сарыўекни.

Огъесе, андан да кечирек заманлада, кесинден да уллу жаныўаргъа жолугъуп, андан къачыпмы неда кёп бутакълы мюйюзлю кийикни къуўуп баргъанындамы тюшдю къаяла ичине. Къалай эсе да, сарыўекни ахыры анда болду. Сёзсюз, суратлагъа, сюекге да сейир этерчады.

Османланы Хыйса,
(Нет голосов)

  • Нравится

Комментариев нет